İçeriğe geç
Giriş yap
Reşid Ali Geylani
Görsel: Unknown authorUnknown author · Public domain · Wikimedia Commons
Şahsiyet1892 – 1965

Reşid Ali Geylani

Raşid Ali el-Geylani, Irak Krallığı'nda 3 kez başbakanlık yapmış olan Iraklı asker ve siyasetçi.

Hakkında

Raşid Ali el-Geylani (Arapça: رشيد عالي الكيلاني, diğer telaffuzları Seyyid Raşid Ali el-Gillani, Seyyid Raşid Ali el-Gaylani veya bazen Seyyid Raşid Ali el Keylani) (1892 – 28 Ağustos 1965), Irak Krallığı'nda 3 kez başbakanlık yapmış olan Iraklı asker ve siyasetçi.

Bağdat'ın ünlü ailelerinden birinin çocuğu olarak dünyaya geldi. 1924'te, Yasin Haşimi'nin hükûmetine adalet bakanı olarak atanmasıyla siyasi kariyeri başlamış oldu; İngilizlerin örtülü bir manda rejimi kurdukları Irak'ın içişlerine müdahale etmelerine Haşimi'yle birlikte şiddetle karşı çıkıyordu. 1930'da, Nuri Said başkanlığında oluşturulan yeni hükûmetin İngilizlerle imzaladığı yeni ittifak antlaşmasına karşı çıktı. Hemen sonra milliyetçi hedefleri gerçekleştirmeye yönelik olarak Ulusal Kardeşlik Partisi'ni kurdu.

1933'te, Kral Faysal bağımsızlık sonrasında bölünmüş siyasal çevreleri birleştirmek amacıyla muhalefet önderlerinden Raşid Ali Geylani'yi başbakanlığa getirdi. 1933'te Musul'daki Asurilerin ayaklanmasını sert biçimde bastıran Raşid Ali Geylani hükûmeti çok geçmeden yerini daha ılımlı bir hükûmete bıraktı.

II. Dünya Savaşı patlak verdiğinde başbakan olan Nuri Said, Irak'ın tarafsızlığını ilan etmekle birlikte Almanya'yla diplomatik ilişkiyi kesti. Kral Gazi'nin ölümünden sonra Emir Abdullah'ın naipliğinde kral ilan edilen 4 yaşındaki oğlu II. Faysal'ın zayıf yönetiminden faydalanan ve Mihver devletlerine yakın olan güçlerin temsilcisi olan Raşid Ali bir darbeyle Mart 1940'ta iktidara geldi. Raşid Ali, giderek güçlenen Panarabizm akımının baskısı altında İngiliz karşıtı bir tutuma yöneldi. Öte yandan Mihver Devletleri'yle gizli görüşmelere başladı. Bunun üzerine Birleşik Krallık Nisan 1941'de Basra üzerinden Irak'a takviye birlikler gönderdi. Irak'taki üslerden de destek gören bu birlikler bir ay içinde Irak ordusunu teslim olmaya zorladı. Çarpışmalar sırasında ülkeden kaçan kral naibi Emir Abdullah ve Nuri Said'in dönüşüyle İngilizlerle işbirliğine yatkın yeni bir hükûmet kuruldu.

Raşid Ali Geylani görevden uzaklaştıktan sonra Almanya'ya kaçtı ve Berlin'de bir sürgün hükûmeti kurdu. Ancak Nazi Almanyasının yenilgisinden sonra Suudi Arabistan'a iltica etti. 1958'de Abdülkerim Kasım'ın monarşiyi deviren darbesinden sonra Irak'a geri döndü. Bir kez daha iktidara gelmek için Kasım'a karşı bir ayaklanma başlattı ancak başarılı olamadı, önce idam cezasına mahkûm edildi ancak sonradan affedildi. Ölümüne kadar Lübnan'da sürgün hayatı sürdü.

Bu bölüm Vikipedi'deki maddeden alınmıştır; metin CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.

Kısa hayat çizelgesi

  1. Doğdu — Bağdat
  2. Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında saldırmazlık antlaşması
  3. Öldü — Beyrut

Aynı yıllarda dünya 1892–1965

Bu hayat süresince yaşanan, forumda anlatılan başka olaylar.

  1. 1893 1 yaşında"Kemal" adını ona kim verdi? Üç ayrı anlatımHayatı
  2. 1894 2 yaşında10 Temmuz 1894 İstanbul depremi: çöken Kapalıçarşı, Marmara'da dalga ve Eginitis'in raporuToplum ve Günlük Hayat
  3. 1896 4 yaşındaAli Fethi Okyar: Manastır'dan arkadaş, Minber'in ortağı, Malta sürgünü, iki kez başbakanHayatı
  4. 1897 5 yaşındaMehmet Emin Yurdakul (1869-1944): "Cenge Giderken"den Büyük Millet Meclisi'ne, "Türk Şairi"Tarih Notları
  5. 1899 7 yaşındaAli Fuat Cebesoy: Harbiye'deki sınıf arkadaşı, Moskova Antlaşması'nın imzacısıHayatı
  6. 1900 8 yaşındaNuri Conker: Atatürk'e "Kemal" ve "sen" diye hitap eden arkadaş, Conkbayırı'ndan gelen soyadıHayatı
  7. 1901 9 yaşındaŞemseddin Sami: Kamus-ı Türkî, ilk Türkçe roman denemesi ve Arnavutluk'un da andığı bir sözlükçüKültür, Sanat ve Bilim
  8. 1902 10 yaşındaMülazımdan Müşire: Mustafa Kemal'in rütbeleri ve Bey, Paşa, Gazi unvanları tarih sırasıylaTarih Notları
  9. 1903 11 yaşındaMşetta cephesi: II. Abdülhamid'in Kaiser II. Wilhelm'e hediyesi ve Berlin'deki Emevî sarayı (1903)Belgeler ve Fermanlar
  10. 1905 13 yaşındaŞam yılları ve Vatan ve Hürriyet Cemiyeti (1905-1907)Hayatı
  11. 1906 14 yaşında1906 Paris Salonu: Osman Hamdi'nin 'Kaplumbağa Terbiyecisi' ve bitmeyen yorumlarıTarih Notları
  12. 1908 16 yaşındaTakımın Muharebe Talimi Atatürk'ün kendi kitabı mı? Litzmann çevirisi, Cumalı OrdugâhıYanlış Bilinenler
  13. 1909 17 yaşında1909 Hareket Ordusu: Kolağası Mustafa Kemal'in verdiği ad, yazdığı beyanname ve ordu-siyaset ayrımıHayatı
  14. 1910 18 yaşındaKolağası Mustafa Kemal Fransa'da: 1910 Picardie manevraları, uçaklar ve Foch'un yemeğiHayatı
  15. 1911 19 yaşındaAyn Zara Muharebesi (4 Aralık 1911): Trablus'un güneyindeki tahkimli vahanın kaybıSavaşlar
  16. 1912 20 yaşındaLüleburgaz-Pınarhisar Muharebesi (Ekim-Kasım 1912): Balkan Savaşı'nın en kanlı çarpışmasıSavaşlar
  17. 1913 21 yaşındaSofya'da askerî ataşe: Yeniçeri kıyafetiyle baloHayatı
  18. 1914 22 yaşında"Kapitülasyonları Lozan kaldırdı" mı, "1914'te zaten kaldırılmıştı" mı? 8 Eylül 1914 kararıYanlış Bilinenler
  19. 1915 23 yaşındaYanlış bilinen: "Seyit Onbaşı 276 kiloluk mermiyi kaldırıp Ocean'ı batırdı"Yanlış Bilinenler
  20. 1916 24 yaşındaYanlış bilinen: "Çanakkale'de 250 bin şehit verdik" — kayıp ile ölü arasındaki farkYanlış Bilinenler
  21. 1917 25 yaşındaYıldırım Orduları Grubu: Falkenhayn'ın kurduğu ordular grubu ve Mustafa Kemal'in komutanlığıSavaşlar
  22. 1918 26 yaşındaWilson Prensipleri Cemiyeti: iki ay yaşayan dernek, 9 maddelik muhtıraYanlış Bilinenler
  23. 1919 27 yaşındaRefet Bele: Bandırma'daki yolcu, Sivas'taki manda konuşması, İstanbul'u teslim alan paşaHayatı
  24. 1920 28 yaşındaSevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): 433 madde, imzalanan ama uygulanamayan barışDış Politika ve Ekonomi
  25. 1921 29 yaşındaLondra Konferansı (Şubat-Mart 1921): Ankara'nın Avrupa masasına ilk oturuşuMilli Mücadele
  26. 1922 30 yaşındaRauf Orbay: Hamidiye Kahramanı, Mondros'un imzacısı, Amasya Genelgesi'nin ortağıHayatı
  27. 1923 31 yaşındaLozan Antlaşması: Beau-Rivage Palace, 24 Temmuz 1923Dış Politika ve Ekonomi
  28. 1924 32 yaşındaDemiryollarının millîleştirilmesi (1924–1937): 506 sayılı kanundan Rumeli hattının satın alınmasınaDevrimler
  29. 1925 33 yaşındaTevfik Rüştü Aras: Beyrut'ta okuyan doktordan on üç yıllık dışişleri bakanına (1925-1938)Dış Politika ve Ekonomi
  30. 1926 34 yaşındaSarayburnu Anıtı ilk Atatürk heykeli mi? Bornova'daki büst, Abidin Bey'in telgrafıYanlış Bilinenler
  31. 1927 35 yaşında"17 Aralık 1927" tarihli tekke-zaviye konuşması Atatürk'e ait değilYanlış Bilinenler
  32. 1928 36 yaşında"Samsun'a üçüncü defadır geliyorum": Mantıka Palas'taki not defteri (16 Eylül 1928), Gazi MüzesiSözler ve Mektuplar
  33. 1929 37 yaşındaBriand-Kellogg Paktı ve Türkiye: 27 Ağustos 1928'de Paris'te imzalanan pakta 1929'da katılımDış Politika ve Ekonomi
  34. 1930 38 yaşındaKadınların siyasi hakları: 1930 belediye, 1933 muhtarlık, 1934 milletvekilliğiDevrimler
  35. 1931 39 yaşındaIrak Kralı I. Faysal Ankara'da (6-14 Temmuz 1931): Çankaya görüşmesi ve ticaret müzakereleriDış Politika ve Ekonomi
  36. 1932 40 yaşındaArapça ezanı Atatürk kanunla mı yasakladı? 1932 Diyanet genelgesi, 1941 ceza maddesiYanlış Bilinenler
  37. 1933 41 yaşında"Saldırganın tarifi antlaşması": 1 Kasım 1933 Meclis açış konuşmasında Yunanistan ile İçten AnlaşmaDış Politika ve Ekonomi
  38. 1934 42 yaşında"Atatürk Nobel Barış Ödülü'ne aday gösterildi" doğru mu? Venizelos'un 1934 önerisiYanlış Bilinenler
  39. 1935 43 yaşında"Türke ev ve barınak olan her yer": 1 Kasım 1935'te Kamutay'ın açılışı, Dersim reform programıDevrimler
  40. 1936 44 yaşındaGüneş-Dil Teorisi'ni Atatürk mü uydurdu? Kvergić'in tezi, 1935 Ulus yazılarıYanlış Bilinenler
  41. 1937 45 yaşında"İlhamlarımızı gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya yaşamdan almış bulunuyoruz"Sözler ve Mektuplar
  42. 1938 46 yaşındaAbdülhalik Renda: Yanya'dan İzmir'in ilk Cumhuriyet valiliğine, on bir yıllık Meclis başkanlığıHayatı
  43. 1939 47 yaşındaAnıtkabir nasıl yapıldı? Rasattepe'den 1953'eHayatı
  44. 1940 48 yaşındaHasan Âli Yücel ve Tercüme Bürosu: Dünya klasiklerini Türkçeye kazandıran bakanDevrimler
  45. 1941 49 yaşındaİzmir Atatürk Müzesi: Kordon'daki halıcı konağından Naim Palas oteline, 1926'da Atatürk'e armağanSözler ve Mektuplar
  46. 1942 50 yaşındaHamiyet Yüceses: Soyadını Sadettin Kaynak'ın verdiği ses ve Atılay faciasıTarih Notları
  47. 1943 51 yaşındaRıza Tevfik Bölükbaşı (1869-1949): Feylesof Rıza, Sevr heyeti ve helalleşmek için dönüşTarih Notları
  48. 1944 52 yaşındaHüseyin Rahmi Gürpınar: Heybeliada'nın mizahçı romancısı Kütahya milletvekili oluyorTarih Notları
  49. 1946 54 yaşındaMünir Ertegün (1883-1944): Lozan'ın hukuk danışmanı, Washington büyükelçisi ve Missouri zırhlısıDış Politika ve Ekonomi
  50. 1947 55 yaşındaMuhammed Ali Cinnah: Pakistan'ın kurucusu ve Ankara'daki Cinnah Caddesi'nin hikâyesiDış Politika ve Ekonomi
  51. 1948 56 yaşındaNeşet Ömer İrdelp (1882-1948): Kalp hastalıkları konferanslarından Atatürk'ün başhekimliğineHayatı
  52. 1949 57 yaşındaNafiz Gürman (1882-1966): İşkodra'dan Kuzey Afrika'ya, 1950'de görevden alınan Genelkurmay BaşkanıSavaşlar
  53. 1950 58 yaşındaDublin'deki Chester Beatty Kütüphanesi: Siyer-i Nebi cildi, Osmanlı hattatları ve bir koleksiyoncuBelgeler ve Fermanlar
  54. 1951 59 yaşında5816 sayılı kanunu Atatürk mü çıkardı? 1951'de kabul edilen Atatürk'ü koruma kanunuYanlış Bilinenler
  55. 1953 61 yaşında"Anıtkabir'de ziyaretçilerin önünde durduğu lahit Atatürk'ün mezarıdır" doğru mu?Yanlış Bilinenler
  56. 1954 62 yaşındaMustafa Kemal'in Corinne Lütfü'ye mektupları (1913-1916): Sofya'dan, Arıburnu'ndan, doğudanSözler ve Mektuplar
  57. 1957 65 yaşındaHüseyin Cahit Yalçın (1875-1957): Tanin'in başyazarı, Malta sürgünü ve Çorum'a gönderilen gazeteciHayatı
  58. 1958 66 yaşındaYahya Kemal Beyatlı (1884-1958): Üsküp'ten Paris'e, Lozan'dan Varşova'ya bir şairin hayatıHayatı
  59. 1961 69 yaşındaKurtuluş Savaşı Müzesi (Birinci Meclis binası): Yarım kalmış İttihat ve Terakki kulübünden müzeyeTarih Notları

Kaynaklar

İlişki ağı 22

Bir düğüme dokunun: önizleme kartı açılır. Çizgi kalınlığı, iki maddenin birlikte geçtiği konu sayısını gösterir.

Yer ve zaman haritası 17

Bu maddeyle aynı konularda geçen yerler. Zaman çubuğunu kaydırın: o yıla kadar anlatılan olayların yerleri haritada belirir.

İki madde arası yol

Başka bir madde seçin: Reşid Ali Geylani ile o madde arasındaki en kısa bağlantı zinciri, her adımı birleştiren konuyla gösterilir.

Geçtiği konular 1