Ali Fuat Cebesoy: Harbiye'deki sınıf arkadaşı, Moskova Antlaşması'nın imzacısı, muhalefetten Meclis Başkanlığına

Ali Fuat Cebesoy, Mustafa Kemal'in en eski arkadaşlarından biriydi. Harp Okulu'nda aynı sınıfta okudular, Amasya Genelgesi'ni birlikte imzaladılar. Sonra yolları ayrıldı: Ali Fuat Paşa ilk muhalefet partisinin kurucuları arasında yer aldı ve İzmir suikastı davasında yargılandı. Birkaç yıl sonra yeniden Meclise döndü. Bu konuda onun hayatını, Atatürk ile ilişkisinin değişen dönemleri üzerinden ele alıyoruz.

Salacak'tan Harbiye'ye

Türkçe Vikipedi'ye göre Ali Fuat, 23 Eylül 1882'de İstanbul'da Salacak'ta doğdu. Babası, sonradan Türkiye'nin ilk bayındırlık bakanı olacak İsmail Fâzıl Paşa'ydı; annesi Zekiye Hanım, 93 Harbi'nde Tuna orduları komutanı olan Müşir Mehmed Ali Paşa'nın kızıydı. Şair Nâzım Hikmet ile akrabaydı. Kadıköy'deki Saint Joseph Lisesi'nde okudu, 13 Mart 1899'da Harp Okulu'na girdi ve burada Mustafa Kemal ile aynı sınıfta okudu. Türkçe Vikipedi'ye göre Selanikli Mustafa Kemal İstanbul'da Ali Fuat'ın ailesinin yanında kalıyordu. 1902'de Harp Okulu'nu bitirdi ve 11 Ocak 1905'te Harp Akademisi'nden sekizinci olarak mezun oldu.

Balkanlar ve Birinci Dünya Savaşı

1908'den 1911'e kadar Roma'da askerî ataşe olarak bulundu. Birinci Balkan Savaşı'nda Yanya kolordusunun kurmay başkanıydı; Pisani tepesinde kalçasından ağır yaralandı. Yanya 6 Mart 1913'te Yunanlara teslim edilince esir düştü ve Atina'da tedavi gördü. Birinci Dünya Savaşı'nda Kanal Harekâtı'nda 25. Tümen'in başına getirildi. Savaşın sonunda 20. Kolordu'nun komutanıydı. Türkçe Vikipedi'ye göre Mustafa Kemal, Yıldırım Orduları Grubu'nun komutasını 31 Ekim 1918'de Liman von Sanders'ten devraldıktan sonra Ali Fuat Paşa'nın kolordusunu terhis etmedi; Ali Fuat Paşa kolorduyu teçhizatıyla önce Konya'ya, sonra Ankara'ya getirdi.


Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası

1919-1921

1919'da Anadolu'daki iki sağlam kolordudan biri Ankara'da Ali Fuat Paşa'nın, diğeri Erzurum'da Kâzım Karabekir'in komutasındaydı. Türkçe Vikipedi'ye göre 20. Kolordu birlikleri Geyve yakınlarında, bugün Alifuatpaşa adını taşıyan istasyonun bulunduğu yerde, İzmit ve Adapazarı üzerinden ilerleyen İngiliz kuvvetlerine ateş açarak onları durdurdu. Mustafa Kemal Samsun'a çıktıktan sonra Amasya'da Ali Fuat Paşa ile görüştü ve Amasya Genelgesi'ni birlikte imzaladılar. Sivas Kongresi'nden sonra Umum Kuvâ-yi Milliye komutanı oldu ve 1920 Ekim'inin sonunda Gediz harekâtını yönetti. Harekâtın ardından bu komutanlık kaldırıldı ve Ali Fuat Paşa Moskova Büyükelçiliğine atandı. 16 Mart 1921'de Moskova Antlaşması'nı TBMM'nin temsilcisi olarak imzaladı.
Muhalefet ve yeniden Meclis

10 Mayıs 1921'de Ankara'ya dönen Ali Fuat Paşa, 1923'te Konya'da 2. Ordu müfettişi oldu; bir yıl sonra bu görevden istifa edip Ankara milletvekili olarak Meclise döndü. 17 Kasım 1924'te kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucuları arasındaydı. 1926'da İzmir suikastı soruşturmasında Karabekir, Rauf ve Refet ile birlikte tutuklandı, yargılandı ve beraat etti. Milletvekilliği 1 Ekim 1927'de ikinci dönemin sona ermesiyle bitti; 5 Aralık 1927'de emekliye ayrıldı.

Türkçe Vikipedi'ye göre Mustafa Kemal ile barıştıktan sonra 1931'de Konya milletvekili seçildi. İsmet İnönü döneminde 1939-1943 arasında Bayındırlık Bakanı, 1943-1946 arasında Ulaştırma Bakanı oldu ve 1948'de TBMM Başkanlığı yaptı. Aynı yıl Cumhuriyet Halk Partisi'nden ayrılıp DP'ye geçti. 1950'de Eskişehir'den, 1954 ve 1957'de İstanbul'dan milletvekili seçildi. 27 Mayıs 1960 darbesinden sonra Yassıada'da yargılandı ve serbest bırakıldı.


Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: NA. Dosya sayfası