İzmir'in Kordon boyunda, Gündoğdu Meydanı yakınındaki iki katlı neoklasik bina, 11 Eylül 1941'den beri Atatürk Müzesi'dir. Açılış günü bilerek seçilmişti: Atatürk'ün 1922'de İzmir'e gelişinin on dokuzuncu yıldönümü. Bina o güne kadar bir halı tüccarının evi, bir ordu karargâhı, Naim Palas adlı bir otel ve İzmirlilerin Atatürk'e armağan ettiği bir ev olmuştu. İzmir Atatürk MüzesiGörsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Ozlmktv. Dosya sayfası
Meşrutiyet mebusunun evi
Türkçe Vikipedi'ye göre bina, 1876'da Meşrutiyet'in ilanından sonra İzmir mebusu olan ve halı ticaretiyle uğraşan Agop Ispartalıyan tarafından 1880'de ailesi için ev olarak yaptırıldı. Neoklasik tarzda inşa edilen ve 852 metrekarelik bir alanı kaplayan yapı, Osmanlı ve Levanten mimarisinden esinlenmiştir. İki katlı ve dikdörtgen planlı kâgir binanın bodrum ve çatı katları, revaklı bir arka cephesi, bir avlusu ve bir cumbası vardır.
Dikkat: yanlış bilinen
Türkçe ve İngilizce maddeler binanın kurucusunda ve tarihinde ayrılıyor. Türkçe madde yaptıranı "Agop Ispartalıyan", yapım yılını 1880 olarak verir; İngilizce madde "Takfor Spartalian" adını ve 1875-1880 aralığını yazar. İngilizce madde ayrıca müzeyi "Atatürk tarafından kuruldu" diye tanıtır; oysa iki maddenin anlattığı tarihçeye göre müze Atatürk'ün ölümünden sonra, İzmir Belediyesi'nin 1940'ta binayı kamulaştırmasıyla kuruldu. Bu ifadeyi doğru kabul etmiyoruz.
Eylül 1922'den sonra: karargâh ve çalışma ofisi
Bina, Eylül 1922'de İzmir'in Türkler tarafından geri alınmasından sonra sahibi tarafından terk edildi ve devlet mülkiyetine geçti. Bir süre Türk ordusunun karargâhı oldu. Şubat 1923'te İzmir İktisat Kongresi için şehre gelen Mustafa Kemal, binayı çalışma ofisi olarak kullandı. Kongreden sonra karargâh başka yere taşındı ve devlet binayı otel olarak işletilmek üzere kiraya verdi. İngilizce madde kiracının Naim Bey olduğunu ve otelin bu yüzden Naim Palas adını aldığını yazar.
Şubat 1923: İktisat Kongresi günleri
Mustafa Kemal'in binayı çalışma ofisi olarak kullandığı günlerin vesilesi olan kongre, "İzmir İktisat Kongresi" maddesine göre 17 Şubat-4 Mart 1923 tarihleri arasında İzmir'deki Banka-Han binasında toplandı. Çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi gruplarından seçilen 1135 delege, yeni Türkiye'nin ekonomik sorunlarını tartıştı ve "Misak-ı İktisadî Esasları"nı kabul etti. Kongre başkanlığına Kâzım Karabekir seçildi; açılışta Mustafa Kemal'in isteğiyle Sovyet temsilcileri İbrahim Abilov ve Semyon Aralov da konuştu. Madde, kongrenin İzmir'in kurtuluşundan beş ay sonra ve Lozan Antlaşması'nın imzalanmasından dört ay önce toplandığını vurgular. Yani Kordon'daki bu bina, Lozan görüşmeleri sürerken ekonomik bağımsızlık hedeflerinin konuşulduğu haftalarda Mustafa Kemal'in İzmir'deki çalışma yeriydi.
Naim Palas'tan Atatürk'ün evine
Haziran 1926'da Atatürk, İsmet İnönü ile birlikte İzmir'e geldiğinde bu otelde, Naim Palas'ta kaldı. Aynı yıl, 13 Ekim 1926'da İzmir Belediyesi binayı satın aldı ve Atatürk'e armağan etti. Türkçe maddeye göre Atatürk 1930-1934 yılları arasında İzmir'e beş kez geldi ve her defasında bu binada kaldı. İzmir Atatürk Müzesi'nde merdivenGörsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, yazar: Ozlmktv. Dosya sayfası
Tarih notu
Binanın kronolojisi: 1880 (İngilizce kaynağa göre 1875-1880) inşa; Eylül 1922 terk ve devlet mülkiyeti; karargâh; Şubat 1923Atatürk'ün çalışma ofisi; otel olarak kiraya verilmesi; Haziran 1926 Atatürk ile İsmet İnönüNaim Palas'ta; 13 Ekim 1926İzmir Belediyesi'nin satın alıp armağan etmesi; 1930-1934 beş ziyaret; 10 Kasım 1938 sonrası Makbule Atadan'a miras; 25 Eylül 1940 kamulaştırma; 11 Eylül 1941 müze; 5 Ekim 1962 ad değişikliği; 28 Aralık 1972 Arkeoloji Müzesi'ne devir; 29 Ekim 1978 Atatürk ve Etnografya Müzesi; 13 Mayıs 1988 Atatürk Müzesi; 1999-2001 ve 2011-2015 restorasyonlar.
Makbule Atadan'dan belediyeye
10 Kasım 1938'de Atatürk ölünce bina, kız kardeşi Makbule Atadan'a miras kaldı. İzmir Belediyesi 25 Eylül 1940'ta binayı kamulaştırdı ve Atatürk'ün İzmir'e gelişinin on dokuzuncu yıldönümü olan 11 Eylül 1941'de müze olarak açtı. İngilizce madde de açılış gününü 11 Eylül 1941 olarak verir ve "Atatürk'ün İzmir'e gelişinin 19. yıldönümü" açıklamasını tekrarlar.
Adlar ve sahipler değişiyor
Müzenin adı 5 Ekim 1962'de "Atatürk İl Halk Kütüphanesi ve İzmir Şehri Atatürk Müzesi" olarak değiştirildi. Binanın mülkiyeti 28 Aralık 1972'de İzmir Arkeoloji Müzesi'ne geçti. 29 Ekim 1978'de yeniden düzenlenerek açılan müze "Atatürk ve Etnografya Müzesi" adını aldı. 13 Mayıs 1988'de İzmir Etnografya Müzesi açılınca etnografik eserler yeni müzeye taşındı ve bina yeniden yalnızca "Atatürk Müzesi" oldu. İngilizce madde de bugünkü adın 13 Mayıs 1988'de resmîleştiğini yazar. Kültür Bakanlığı 1999-2001 yılları arasında binayı restore etti ve müze 2002'de yeniden açıldı; 2011-2015 arasında yeni bir restorasyon yapıldı.
Ek bilgi
İngilizce madde binanın içini ayrıntılı tarif eder: ön cephede on uzun ve dar pencere, bir cumba ve yüksek bir kapı; yaklaşık 4 metre yüksekliğinde iç kapılar; mum değiştirmek için indirilip kaldırılabilen avizeler; mekânı geniş gösteren çok sayıda ayna, süslü nişler ve arka avluda Dor sütunları. Duvarlar taş, kapılar, pencereler, cumba ve merdiven ahşaptır; bodrumun zemini mermerdir. Holün sağındaki ve solundaki nişlerde mermer heykelcikler, büyük bir kristal ayna ve bir Atatürk büstü durur; 19. yüzyıldan kalma şömineler kullanılmaktadır.
Bina ve çevresi
İngilizce madde binanın deniz kıyısında, apartmanlar, kafeler ve lokantalarla çevrili olduğunu, simetrik ön cephesi önüne yine simetrik biçimde palmiyeler dikildiğini anlatır. Dış cephelerde beyaz ve beyazın tonları kullanılmıştır; güneş ışığı yüksek kapı ve pencerelerden girer. Madde, yapının çevredeki klasik binalardan farklı olarak Rum ve Ermeni kültürünün izlerini taşıdığını da belirtir.
Bugün binada Atatürk'ün yazıları ve kişisel eşyaları sergilenir. Kordon'daki bu ev, Atatürk'ün İzmir'le ilişkisinin birkaç evresini tek çatı altında toplar: 1923'te İktisat Kongresi sırasında çalışma ofisi, 1926'da otel odası, 1926'dan sonra kendi evi ve 1941'den beri onun adını taşıyan müze.
#1
