#1Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal'in ilk stajı 5. Ordu'ya bağlı 30. Süvari Alayı'ndaydı. Piyade, süvari ve topçu sınıflarında görev aldı, Suriye'deki ayaklanmalarla uğraşırken küçük birliklerle yürütülen çatışmalarda deneyim kazandı.
Ekim 1906'da Binbaşı Lütfi Bey, Dr. Mahmut Bey, Lütfi Müfit (Özdeş) Bey ve askerî tabip Mustafa Cantekin ile birlikte Vatan ve Hürriyet adlı bir cemiyet kurdu. Sonra izinsiz olarak Selanik'e gidip orada cemiyetin şubesini açtı.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Arandığını öğrenince Albay Hasan Bey'in yardımıyla Mısır sınırındaki Bîrüssebi'ye gönderilmiş gibi gösterildi. Bir süre sonra topçu stajı için yeniden Şam'a döndü.
Harp Akademisi'ni 11 Ocak 1905'te kurmay yüzbaşı olarak bitiren Mustafa Kemal, 5 Şubat 1905'te merkezi Şam'da bulunan 5. Ordu'ya tayin edildi. Akademideki siyasi faaliyetleri yüzünden tutuklanıp sonra affedilmişti; Şam tayini bu yüzden bir tür uzaklaştırma olarak da görülür.
İlk stajı 5. Ordu'ya bağlı 30. Süvari Alayı'nda geçti. Staj süresince piyade, süvari ve topçu sınıflarında görev aldı. Düşük rütbeli bir stajyer kurmay olarak Suriye'nin çeşitli bölgelerindeki isyanlarla uğraştı ve bu sırada "küçük savaş" denen gerilla savaşı üzerine tecrübe kazandı. Dört ay süren bu görevden sonra Şam'a döndü.
Mustafa Cantekin ile tanışma
Şam'da kendisine görev verilmeyen günlerde boş zamanını çağdaş yazarların kitaplarını okuyarak geçirdi. Bu dönemde, İstanbul'daki Tıbbiye'de yürüttüğü siyasi faaliyetler nedeniyle sürgüne gönderilmiş olan ve Şam çarşısında ticaretle uğraşan Mustafa Bey (Cantekin) ile tanıştı. İkilinin uzun sohbetleri, gizli bir cemiyetin fikrine dönüştü.
Vatan ve Hürriyet Cemiyeti Ekim 1906'da Şam'da kuruldu. Kurucular arasında Mustafa Kemal'in yanı sıra Binbaşı Lütfi Bey, Dr. Mahmut Bey, Lütfi Müfit (Özdeş) Bey ve askerî tabip Mustafa Cantekin vardı. Cemiyet, II. Abdülhamid'in otokratik yönetimine karşı çıkan reformcu subayların gizli derneğiydi.
Mustafa Kemal ve arkadaşları ilk olarak cemiyetin Beyrut, Yafa ve Kudüs şubelerini açtı. Ardından Mustafa Kemal ordudan izin almadan, Mısır ve Yunanistan üzerinden gizlice Selanik'e geçti. Selanik Merkez Komutan Muavini Yüzbaşı Cemil Bey'in (Uybadın) yardımıyla karaya çıktı, hem annesini ziyaret etti hem de cemiyetin Selanik şubesini açtı.
Mustafa Kemal'in izinsiz Selanik'e gittiği bir süre sonra duyuldu ve arandığını öğrendi. Ona ağabeylik yapan Albay Hasan Bey, Yafa'ya dönüp oranın komutanı Ahmet Bey'e kendisinin Mısır sınırındaki Bîrüssebi'ye gönderildiğini bildirmesini önerdi. Ahmet Bey de Mustafa Kemal'i Bîrüssebi'ye tayin etti; böylece yokluğu resmî bir görevle açıklanmış oldu. Bir süre sonra topçu stajı için yeniden Şam'a gönderildi. Selanik'e gidişi sarayın kulağına gitse de üstlerinin desteği sayesinde ceza almadı.
İttihat ve Terakki'ye katılım
20 Haziran 1907'de kolağası, yani kıdemli yüzbaşı oldu. 13 Ekim 1907'de merkezi Manastır'da bulunan 3. Ordu'ya kurmay olarak atandı ve cemiyetin Selanik şubesinde çalışmak üzere Selanik'e geldi. Ancak burada Vatan ve Hürriyet'in Selanik şubesinin İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katıldığını öğrendi. Arkadaşı Ömer Naci'nin isteğiyle kendisi de Şubat 1908'de İttihat ve Terakki'ye üye oldu; üye numarası 322'ydi.
Şam'da geçen üç yıl, Mustafa Kemal'e hem askerî hem siyasi bir deneyim kazandırdı. Gerilla savaşını, imparatorluğun Arap vilayetlerindeki yönetim sorunlarını ve gizli örgütlenmenin zorluklarını burada gördü. Cemiyetin kısa ömrü, onun örgütlenme konusundaki ilk dersi oldu.
Ekim 1906'da Binbaşı Lütfi Bey, Dr. Mahmut Bey, Lütfi Müfit (Özdeş) Bey ve askerî tabip Mustafa Cantekin ile birlikte Vatan ve Hürriyet adlı bir cemiyet kurdu. Sonra izinsiz olarak Selanik'e gidip orada cemiyetin şubesini açtı.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Arandığını öğrenince Albay Hasan Bey'in yardımıyla Mısır sınırındaki Bîrüssebi'ye gönderilmiş gibi gösterildi. Bir süre sonra topçu stajı için yeniden Şam'a döndü.
Tarih notu
Şam'a varış ve ilk stajlar20 Haziran 1907'de kolağası (kıdemli yüzbaşı) oldu. 13 Ekim 1907'de kurmay olarak Selanik'teki 3. Ordu'ya atandı. Vardığında Vatan ve Hürriyet'in Selanik şubesi İttihat ve Terakki'ye katılmıştı.
Harp Akademisi'ni 11 Ocak 1905'te kurmay yüzbaşı olarak bitiren Mustafa Kemal, 5 Şubat 1905'te merkezi Şam'da bulunan 5. Ordu'ya tayin edildi. Akademideki siyasi faaliyetleri yüzünden tutuklanıp sonra affedilmişti; Şam tayini bu yüzden bir tür uzaklaştırma olarak da görülür.
İlk stajı 5. Ordu'ya bağlı 30. Süvari Alayı'nda geçti. Staj süresince piyade, süvari ve topçu sınıflarında görev aldı. Düşük rütbeli bir stajyer kurmay olarak Suriye'nin çeşitli bölgelerindeki isyanlarla uğraştı ve bu sırada "küçük savaş" denen gerilla savaşı üzerine tecrübe kazandı. Dört ay süren bu görevden sonra Şam'a döndü.
Mustafa Cantekin ile tanışma
Şam'da kendisine görev verilmeyen günlerde boş zamanını çağdaş yazarların kitaplarını okuyarak geçirdi. Bu dönemde, İstanbul'daki Tıbbiye'de yürüttüğü siyasi faaliyetler nedeniyle sürgüne gönderilmiş olan ve Şam çarşısında ticaretle uğraşan Mustafa Bey (Cantekin) ile tanıştı. İkilinin uzun sohbetleri, gizli bir cemiyetin fikrine dönüştü.
Tarih notu
Cemiyetin kuruluşu: Ekim 1906Şam yılları kronolojisi:
- 11 Ocak 1905: Harp Akademisi'nden kurmay yüzbaşı olarak mezuniyet.
- 5 Şubat 1905: 5. Ordu'ya tayin.
- 1905: 30. Süvari Alayı'nda staj, isyanlarla dört aylık görev.
- Ekim 1906: Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin kuruluşu.
- 1906: Gizlice Selanik'e gidiş, Selanik şubesinin açılışı.
- 20 Haziran 1907: Kolağası (kıdemli yüzbaşı) rütbesi.
- 13 Ekim 1907: 3. Ordu'ya kurmay olarak atanma.
- Şubat 1908: İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne üyelik (üye no. 322).
- 11 Ocak 1905: Harp Akademisi'nden kurmay yüzbaşı olarak mezuniyet.
- 5 Şubat 1905: 5. Ordu'ya tayin.
- 1905: 30. Süvari Alayı'nda staj, isyanlarla dört aylık görev.
- Ekim 1906: Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin kuruluşu.
- 1906: Gizlice Selanik'e gidiş, Selanik şubesinin açılışı.
- 20 Haziran 1907: Kolağası (kıdemli yüzbaşı) rütbesi.
- 13 Ekim 1907: 3. Ordu'ya kurmay olarak atanma.
- Şubat 1908: İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne üyelik (üye no. 322).
Vatan ve Hürriyet Cemiyeti Ekim 1906'da Şam'da kuruldu. Kurucular arasında Mustafa Kemal'in yanı sıra Binbaşı Lütfi Bey, Dr. Mahmut Bey, Lütfi Müfit (Özdeş) Bey ve askerî tabip Mustafa Cantekin vardı. Cemiyet, II. Abdülhamid'in otokratik yönetimine karşı çıkan reformcu subayların gizli derneğiydi.
Mustafa Kemal ve arkadaşları ilk olarak cemiyetin Beyrut, Yafa ve Kudüs şubelerini açtı. Ardından Mustafa Kemal ordudan izin almadan, Mısır ve Yunanistan üzerinden gizlice Selanik'e geçti. Selanik Merkez Komutan Muavini Yüzbaşı Cemil Bey'in (Uybadın) yardımıyla karaya çıktı, hem annesini ziyaret etti hem de cemiyetin Selanik şubesini açtı.
Dikkat: yanlış bilinen
Bîrüssebi'ye gönderilmesiVatan ve Hürriyet Cemiyeti maddesinde Selanik şubesinin açılışında yapıldığı söylenen uzun bir konuşma metni yer alıyor. Bu metin anılara dayanan sonraki aktarımlardan geliyor ve dönemin bir belgesinde yer aldığı gösterilmiyor. Bu yüzden metni burada alıntılamadık. Kesin olan, şubenin 1906'da açıldığı ve cemiyetin gizli çalıştığı.
Mustafa Kemal'in izinsiz Selanik'e gittiği bir süre sonra duyuldu ve arandığını öğrendi. Ona ağabeylik yapan Albay Hasan Bey, Yafa'ya dönüp oranın komutanı Ahmet Bey'e kendisinin Mısır sınırındaki Bîrüssebi'ye gönderildiğini bildirmesini önerdi. Ahmet Bey de Mustafa Kemal'i Bîrüssebi'ye tayin etti; böylece yokluğu resmî bir görevle açıklanmış oldu. Bir süre sonra topçu stajı için yeniden Şam'a gönderildi. Selanik'e gidişi sarayın kulağına gitse de üstlerinin desteği sayesinde ceza almadı.
İttihat ve Terakki'ye katılım
20 Haziran 1907'de kolağası, yani kıdemli yüzbaşı oldu. 13 Ekim 1907'de merkezi Manastır'da bulunan 3. Ordu'ya kurmay olarak atandı ve cemiyetin Selanik şubesinde çalışmak üzere Selanik'e geldi. Ancak burada Vatan ve Hürriyet'in Selanik şubesinin İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katıldığını öğrendi. Arkadaşı Ömer Naci'nin isteğiyle kendisi de Şubat 1908'de İttihat ve Terakki'ye üye oldu; üye numarası 322'ydi.
Ek bilgi
Şam yıllarının mirasıMustafa Kemal, Vatan ve Hürriyet'te gerçekleştirmeyi düşündüğü birçok planın İttihat ve Terakki içinde başarılamayacağını ilk günden fark etti. Cemiyetin yöneticileriyle hiçbir zaman tam bir fikir birliğine varamadı. Bu mesafe, 1908 sonrasında ordunun siyasetten ayrılması gerektiğini savunmasında da kendini gösterecekti.
Şam'da geçen üç yıl, Mustafa Kemal'e hem askerî hem siyasi bir deneyim kazandırdı. Gerilla savaşını, imparatorluğun Arap vilayetlerindeki yönetim sorunlarını ve gizli örgütlenmenin zorluklarını burada gördü. Cemiyetin kısa ömrü, onun örgütlenme konusundaki ilk dersi oldu.
Kaynaklar
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti maddesi (tr.wikipedia.org)