İçeriğe geç
Giriş yap
I. Elizabeth
Görsel: Unidentified painter · Public domain · Wikimedia Commons
Şahsiyet1533 – 1603

I. Elizabeth

I. Elizabeth, 17 Kasım 1558'den 1603'teki ölümüne kadar İngiltere ve İrlanda kraliçesiydi. Bakire Kraliçe olarak da bilinen Elizabeth, Tudor Hanedanı'nın beş hükümdarının sonuncusudur.

Hakkında

I. Elizabeth (7 Eylül 1533 - 24 Mart 1603), 17 Kasım 1558'den 1603'teki ölümüne kadar İngiltere ve İrlanda kraliçesiydi. Bakire Kraliçe olarak da bilinen Elizabeth, Tudor Hanedanı'nın beş hükümdarının sonuncusudur.

Elizabeth, Kral VIII. Henry ve idam edilen ikinci eşi Anne Boleyn'in kızıdır. Anne'in Henry ile olan evliliği feshedilmiş, Elizabeth ise gayrimeşru ilan edilmiştir. Üvey kardeşi VI. Edward, 1553'teki ölümüne kadar hüküm sürmüş, tahtı Leydi Jane Gray'e bırakarak iki üvey kız kardeşin, Katolik Mary ve genç Elizabeth'in taht üzerindeki iddialarını, kanunlara rağmen görmezden gelmiştir. Edward'ın vasiyeti görmezden gelinmiş ve yalnızca 9 gün sonra tahttan indirilen Leydi Jane Grey yerine Mary kraliçe ilan edilmiştir. Mary'nin saltanatı sırasında Elizabeth, Protestan isyancıları desteklediği şüphesiyle yaklaşık bir yıl hapsedilmiştir.

Üvey kız kardeşi Mary'nin 1558'deki ölümünün ardından Elizabeth tahta geçmiştir. Elizabeth, sonraları 1. Baron Burghley ilan ettiği William Cecil liderliğindeki bir grup kraliyet danışmanına büyük ölçüde güveniyordur. Elizabeth'in kraliçe olarak yaptığı ilk işlerinden biri, yöneticisi olduğu bir İngiliz Protestan Kilisesi kurmak olmuştur. Bu kilise zaman içinde günümüzdeki İngiltere Kilisesi'ne evrilmiştir. Elizabeth'in evlenip bir varis doğurması beklense de, çok sayıda taliplisi bulunmasına rağmen hiç evlenmemiştir. Ölümünün ardından tahtını uzaktan akrabası İskoçya Kralı VI. James devralarak Birleşik Krallık'ın ilk adımlarını atmıştır.

Elizabeth devlet işlerinde babasından ve üvey kardeşlerinden daha ölçülü ve ılımlıdır. Sloganlarından biri "video et taceo"dur ("Görüyorum ve sessiz kalıyorum"). Dini konularda nispeten hoşgörülü davranmış ve sistematik zulümden kaçınmıştır. Papa 1570'te onu gayrimeşru ilan ettikten ve Katolik halkının ona itaatten serbest bıraktıktan sonra, çeşitli komplolar ile canına kast edilmeye çalışılmışsa da, tüm bu planlar Francis Walsingham tarafından yönetilen, bakanlarının oluşturduğu gizli servisinin yardımıyla suya düşürülmüştür. Elizabeth her zaman dış ilişkilerde ihtiyatlı davranmıştır, Fransa ve İspanya gibi büyük güçlerle ittifaklar kurmuştur. Hollanda, Fransa ve İrlanda'daki bir dizi etkisiz, yetersiz kaynaklara sahip askerî harekâtı gönülsüzce desteklemiştir. 1580'lerin ortalarına gelindiğinde, İngiltere artık İspanya ile savaştan kaçınamamıştır.

Yaşlandıkça bekaretiyle ünlenmiştir. Etrafında günün portrelerinde, törenlerinde ve edebiyatında kutlanan bir kişilik kültü oluşmuştur. Elizabeth'in saltanatı Elizabeth devri olarak tanınmıştır. Bu dönem İngiliz tiyatrosu, William Shakespeare ve Christopher Marlowe başta olmak üzere birçok oyun yazarının, tiyatroyu geliştirmesiyle bilinir. Ayrıca bu dönem etkili olan Francis Drake ve Walter Raleigh gibi kaşiflerin kahramanlıkları efsaneleşmiştir. Saltanatının sonlarına doğru, bir dizi ekonomik ve askeri sorun popülerliğini zayıflatmıştır. Elizabeth, hükûmetin harap ve sınırlı olduğu ve komşu ülkelerdeki hükümdarların tahtlarını tehlikeye atan iç sorunlarla karşı karşıya kaldığı bir çağda etkileyici bir artist ("Gloriana") ve inatla ayaklarının üzerinde duran ("İyi Kraliçe Bess") biri olarak kabul edilmiştir. Üvey kardeşlerinin kısa saltanatlarından sonra, tahttaki 44 yılı krallık için istikrar sağlamış ve bir ulusal kimlik duygusunun oluşmasına yardımcı olmuştur.

Bu bölüm Vikipedi'deki maddeden alınmıştır; metin CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.

Kısa hayat çizelgesi

  1. Doğdu
  2. III. Murad (1546–1595): Sokullu'nun gölgesinden Safevî ve Habsburg savaşlarına uzanan saltanat
  3. 1580 ahidnamesi ve Levant Kumpanyası: Elizabeth ile III. Murad'ın ticaret köprüsü
  4. Safiye Sultan ile I. Elizabeth'in mektupları (1593–1599): İki kadın, bir saray arabası
  5. Thomas Dallam'ın orgu: I. Elizabeth'in III. Mehmed'e mekanik hediyesi ve bir ustanın günlüğü
  6. Kew'deki Ulusal Arşiv (The National Archives): SP 97, FO 78 ve Osmanlı'ya bakan Britanya belgeleri
  7. Öldü — Richmond Sarayı

Aynı yıllarda dünya 1533–1603

Bu hayat süresince yaşanan, forumda anlatılan başka olaylar.

  1. 1533 0 yaşındaİstanbul Antlaşması (1533): Ferdinand'ın Macaristan iddiasından vazgeçtiği sözlü barışYükselme Dönemi (1453–1600)
  2. 1534 1 yaşındaIrakeyn Seferi (1533–1536): Tebriz ve Bağdat'ın alınışıSavaşlar ve Antlaşmalar
  3. 1536 3 yaşındaYanlış bilinen: "İlk kapitülasyonları 1535'te Kanuni Fransa'ya verdi"Yanlış Bilinenler
  4. 1538 5 yaşındaPreveze Deniz Muharebesi (28 Eylül 1538): Barbaros ve Andrea DoriaSavaşlar ve Antlaşmalar
  5. Hint Deniz Seferleri (1538–1557): Osmanlı'nın Portekiz'e karşı Hint Okyanusu mücadelesiYükselme Dönemi (1453–1600)
  6. 1540 7 yaşındaSimancas Genel Arşivi: İspanya'nın kalesindeki Osmanlı casus raporları ve İnebahtı belgeleriBelgeler ve Fermanlar
  7. 1541 8 yaşındaGül Baba Türbesi: Budapeşte'nin Gül Tepesi'ndeki Osmanlı dervişinin hikâyesiKültür, Sanat ve Bilim
  8. Kudüs surlarının mimarları idam edildi mi? Siyon Dağı efsanesi ve Yafa Kapısı'ndaki iki mezarYanlış Bilinenler
  9. 1543 10 yaşındaNis kuşatması (1543): Barbaros ile Fransız donanmasının ortak seferi ve Toulon kışlasıSavaşlar ve Antlaşmalar
  10. Peçuy'daki Gazi Kasım Paşa Camii: Macaristan'ın en büyük Osmanlı yapısı bugün kiliseŞehirler ve Mimari
  11. 1546 13 yaşındaBarbaros Hayreddin Paşa: Cezayir'den kaptan-ı deryalığa uzanan hayatOrdu ve Donanma
  12. 1547 14 yaşındaİstanbul (Edirne) Antlaşması 1547: Habsburglarla ilk yazılı ahidnameSavaşlar ve Antlaşmalar
  13. 1548 15 yaşındaŞehzade Camii ve Külliyesi (1543–1548): Mimar Sinan'ın ilk selâtin külliyesiŞehirler ve Mimari
  14. 1551 18 yaşındaTrablusgarp'ın Fethi (1551): Sinan Paşa, Turgut Reis ve Saint Jean şövalyelerinin kentten çıkışıYükselme Dönemi (1453–1600)
  15. Nicolas de Nicolay ve Fransız elçiliği (1551): Lyon'da basılan altmış kıyafet gravürünün hikâyesiKültür, Sanat ve Bilim
  16. 1552 19 yaşındaEğri Kuşatması (1552): István Dobó'nun savunması, Osmanlı kaynakları ve Macar hafızasıYükselme Dönemi (1453–1600)
  17. 1553 20 yaşındaŞehzade Mustafa'nın İdamı (1553): Konya Ereğlisi'ndeki otağda yaşananlar ve kaynakların tartışmasıYükselme Dönemi (1453–1600)
  18. Pierre Belon'un Gözlemleri (1553): bir Fransız doğa bilimcinin Osmanlı gözlemleriKültür, Sanat ve Bilim
  19. 1554 21 yaşındaSeydi Ali Reis ve Hint Donanması (1554): Basra'dan Gucerat'a, oradan karayoluyla İstanbul'aOrdu ve Donanma
  20. 1555 22 yaşındaAmasya Antlaşması (1555): Osmanlı-Safevî barışı, şartları ve tarih tartışmalarıSavaşlar ve Antlaşmalar
  21. Busbecq: Kanuni'nin sarayında Habsburg elçisi, Türk Mektupları ve Ankara'daki Augustus yazıtıKültür, Sanat ve Bilim
  22. 1557 24 yaşındaSüleymaniye Camii ve Külliyesi (1550–1557): Mimar Sinan'ın "kalfalık eseri" ve İstanbul siluetiŞehirler ve Mimari
  23. 1558 25 yaşında"Hürrem Rus'tu" doğru mu? Hürrem Sultan'ın kökeni, Rutenya ve Roxelana adının anlamıYanlış Bilinenler
  24. 1559 26 yaşındaMelchior Lorck'un İstanbul panoraması (1559): Leiden'de saklanan on bir metrelik şehir portresiŞehirler ve Mimari
  25. 1560 27 yaşındaCerbe Deniz Muharebesi (1560): Piyâle Paşa'nın zaferi ve Cerbe Kalesi'nin kuşatılmasıSavaşlar ve Antlaşmalar
  26. 1565 32 yaşındaSokullu Mehmed Paşa (1505–1579): Üç padişaha sadrazamlık eden Bosnalı devlet adamıDevlet Teşkilatı ve Hukuk
  27. Malta Kuşatması (1565): Saint Elmo, Turgut Reis'in ölümü ve kuşatmanın kaldırılmasıYükselme Dönemi (1453–1600)
  28. 1566 33 yaşındaII. Selim (1566–1574): Sefere çıkmayan ilk padişah, Sokullu dönemi ve Kıbrıs'ın fethiPadişahlar
  29. Zigetvar Kuşatması (1566): Kanuni'nin son seferi, Zrínyi'nin direnişi ve kalenin düşüşüYükselme Dönemi (1453–1600)
  30. 1567 34 yaşındaAceh ve Osmanlı: Hint Okyanusu'na gönderilen toplar, 'Lada Sicupak' rivayeti ve Hollanda arşivleriSavaşlar ve Antlaşmalar
  31. 1569 36 yaşındaDon-Volga Kanal Projesi (1569): Karadeniz'i Hazar'a bağlama girişimi ve yarım kalan kazıYükselme Dönemi (1453–1600)
  32. Astrahan (Ejderhan) Seferi (1569): İlk Osmanlı-Rus savaşı ve bozkırda geri çekilmeYükselme Dönemi (1453–1600)
  33. 1570 37 yaşındaOsmanlı-Venedik Savaşı (1570–1573): Kıbrıs'ın fethi, Lefkoşe ve Magosa kuşatmalarıYükselme Dönemi (1453–1600)
  34. 1571 38 yaşındaİnebahtı Deniz Muharebesi (7 Ekim 1571): Kutsal İttifak zaferi ve donanmanın yeniden kuruluşuSavaşlar ve Antlaşmalar
  35. 1572 39 yaşındaLefkoşa'daki Büyük Han: Lala Mustafa Paşa'nın kervansarayından hapishaneye, oradan kültür merkezineŞehirler ve Mimari
  36. 1573 40 yaşındaStephan Gerlach'ın İstanbul günlüğü (1573–1578): Tübingen ile Rum Patriği arasındaki mektuplarKültür, Sanat ve Bilim
  37. 1574 41 yaşındaTunus'un Fethi (1574): Halkulvâdî ve Bastiyon kuşatmaları, Hafsî hanedanının sonuYükselme Dönemi (1453–1600)
  38. 1575 42 yaşındaEdirne Selimiye Camii (1568–1575): Mimar Sinan'ın "ustalık eseri" ve Ayasofya kubbesiyle yarışıŞehirler ve Mimari
  39. Cervantes Cezayir'de: Don Kişot'un yazarının beş yıllık esareti (1575–1580)Toplum ve Günlük Hayat
  40. 1577 44 yaşındaTakiyüddin ve İstanbul Rasathanesi (1577–1580): Tophane'deki gözlemevi ve yıkılışıKültür, Sanat ve Bilim
  41. Vişegrad'daki Sokollu Mehmed Paşa Köprüsü (1577): Sinan'ın Drina eseri ve Andrić'in romanıŞehirler ve Mimari
  42. 1578 45 yaşındaOsmanlı-Safevî Savaşı (1578–1590): Çıldır'dan Tebriz'e on iki yıllık mücadele ve Ferhad Paşa BarışıSavaşlar ve Antlaşmalar
  43. Salomon Schweigger'in yolculuğu (1578–1581): Nürnberg'de basılan resimli bir İstanbul tanıklığıKültür, Sanat ve Bilim
  44. 1588 55 yaşındaMimar Sinan (?–1588): Ağırnaslı devşirmeden mimarbaşılığa, çıraklık-kalfalık-ustalık eserleriKültür, Sanat ve Bilim
  45. 1595 62 yaşındaIII. Mehmed (1566–1603): kardeş katli, Eğri seferi ve Safiye Sultan'ın gölgesinde dokuz yılPadişahlar
  46. Cesur Mihai ve Kalugareni (1595): Romanya'nın ulusal kahramanı ile Koca Sinan Paşa'nın Eflak seferiSavaşlar ve Antlaşmalar
  47. 1596 63 yaşındaHaçova Meydan Muharebesi (24–26 Ekim 1596): Eğri'den sonra Mezőkeresztes ovasında üç günSavaşlar ve Antlaşmalar
  48. Eğri minaresi: Macaristan'ın kuzeyindeki en kuzey Osmanlı minaresi ve Eğri kuşatmalarının izleriŞehirler ve Mimari
  49. 1599 66 yaşındaMarsilya Ticaret Odası arşivi: Levant ticaretinin Fransız hafızası ve Osmanlı iskeleleriEkonomi ve Maliye
  50. 1600 67 yaşındaCelâlî isyanları: Şah Velî'den Kuyucu Murad Paşa'ya Anadolu'nun 'büyük kaçgun' çağıDuraklama ve Gerileme (1600–1800)
  51. 1603 70 yaşındaI. Ahmed (1590–1617): on dört yaşında taht, ekberiyet usulü ve Sultanahmet CamiiPadişahlar

Kaynaklar

Bağlı maddeler 1

İlişki ağı 22

Bir düğüme dokunun: önizleme kartı açılır. Çizgi kalınlığı, iki maddenin birlikte geçtiği konu sayısını gösterir.

Yer ve zaman haritası 46

Bu maddeyle aynı konularda geçen yerler. Zaman çubuğunu kaydırın: o yıla kadar anlatılan olayların yerleri haritada belirir.

İki madde arası yol

Başka bir madde seçin: I. Elizabeth ile o madde arasındaki en kısa bağlantı zinciri, her adımı birleştiren konuyla gösterilir.

Geçtiği konular 5