Cesur Mihai ve Kalugareni (1595): Romanya'nın ulusal kahramanı ile Koca Sinan Paşa'nın Eflak seferi

23 Ağustos 1595'te, bugünkü Romanya'nın güneyinde, Bükreş'in yaklaşık yirmi kilometre güneyindeki Kalugareni (Călugăreni) köyü yakınlarında, Eflak voyvodası Mihai'nin ordusu ile sadrazam Koca Sinan Paşa'nın komutasındaki Osmanlı ordusu karşılaştı. Romanya'da "Mihai Viteazul", yani "Cesur Mihai" olarak anılan voyvoda, bu savaşta Osmanlı ordusunu durdurmayı başardı. Kalugareni, Romanya'nın ulusal tarih anlatısında en önemli zaferlerden biri olarak anılır. Osmanlı kaynaklarında ise savaş farklı bir biçimde anlatılır; Sinan Paşa, savaştan sonra Bükreş'e ve Tırgovişte'ye ilerledi. Ancak sefer, sonunda Osmanlı ordusunun Tuna'ya çekilmesiyle sona erdi. Bu yazıda, Kalugareni savaşını ve Cesur Mihai'nin hikâyesini, iki tarafın kaynaklarından anlatıyoruz.

Eflak: Osmanlı'ya bağlı bir beylik

Eflak, Tuna'nın kuzeyinde, bugünkü Romanya'nın güney kısmında yer alan bir beylikti. 15. yüzyıldan itibaren Osmanlı'ya bağlı olarak yönetildi. Eflak voyvodaları, Osmanlı'ya vergi öder ve Osmanlı tarafından atanırdı. Beylik, kendi iç işlerinde geniş bir özerkliğe sahipti. Ancak 16. yüzyılın sonunda Osmanlı'nın Eflak'tan talep ettiği vergiler ve hediyeler arttı; voyvodalık tahtı için verilen paralar yükseldi. Bu durum, Eflak'ta büyük bir hoşnutsuzluk yarattı.

Mihai'nin isyanı

Mihai, 1593'te Eflak voyvodası oldu. Tahta çıkmak için İstanbul'daki alacaklılara büyük borçlar yapmıştı. 1594'te Osmanlı ile Habsburg arasındaki Uzun Savaş sürerken, Mihai, Erdel (Transilvanya) prensi Sigismund Báthory ve Boğdan voyvodası Aron ile birlikte Osmanlı'ya karşı isyan etti. Kasım 1594'te Bükreş'te bulunan Osmanlı alacaklılarını ve askerlerini öldürttü. Ardından Tuna kıyısındaki Osmanlı kalelerine saldırdı.

Bu isyan, Osmanlı'nın Balkanlar'daki güvenliğini doğrudan tehdit ediyordu. Osmanlı, isyanı bastırmak için büyük bir ordu hazırladı. Ordunun komutası, yaşlı ve deneyimli sadrazam Koca Sinan Paşa'ya verildi.

Savaştan sonra: Bükreş, Tırgovişte ve Yergöğü

Kalugareni'den sonra Mihai, ordusuyla dağlara çekildi ve Erdel'den yardım bekledi. Sinan Paşa ise Eflak'ın içlerine ilerledi. Bükreş'i ve Eflak'ın başkenti Tırgovişte'yi aldı. Sinan Paşa, Eflak'ı bir Osmanlı eyaletine dönüştürmeyi planladı ve bu şehirleri tahkim ettirdi.

Ancak Ekim 1595'te Mihai, Erdel prensi Sigismund Báthory'nin ordusuyla birleşerek karşı saldırıya geçti. Birleşik ordu, Tırgovişte'yi ve Bükreş'i geri aldı. Sinan Paşa, Tuna'ya doğru çekilmeye başladı. Yergöğü'de (Giurgiu) Tuna'yı geçerken Osmanlı ordusunun artçıları ağır kayıplar verdi. Sinan Paşa, ordusunun büyük kısmını Tuna'nın güneyine geçirmeyi başardı; ancak Eflak'ı Osmanlı eyaletine dönüştürme planı başarısız oldu.

Cesur Mihai'nin sonu

Mihai, 1596'dan sonra Osmanlı ile anlaşarak bir süre voyvodalığını sürdürdü. 1599'da Erdel'i aldı; 1600'de Boğdan'ı da ele geçirdi. Bu, Eflak, Erdel ve Boğdan'ın ilk kez tek bir hükümdarın yönetimi altında birleşmesiydi. Ancak bu birlik çok kısa sürdü. Erdel'deki Macar soylular ve Habsburg generali Giorgio Basta, Mihai'ye karşı birleşti. Mihai, 1601'de Erdel'deki Turda yakınlarında, Basta'nın askerleri tarafından öldürüldü.

Kalugareni'nin coğrafyası ve savaşın günü

Kalugareni, Bükreş'in güneyinde, Tuna'ya doğru uzanan ovada, Neajlov ırmağının kıyısında yer alan bir köydür. Savaşın yapıldığı alan, bataklıklarla ve ormanlarla çevrili dar bir geçitti. Bu coğrafya, büyük bir ordunun manevra yapmasını zorlaştırıyordu. Mihai, sayıca az olan ordusunu bu dar geçitte konumlandırarak Osmanlı ordusunun sayı üstünlüğünü etkisiz hâle getirmeye çalıştı.

Osmanlı ordusunu Sadrazam Koca Sinan Paşa yönetiyordu. Savaş, 23 Ağustos 1595'te yapıldı. Osmanlı ordusunun ırmağın üzerindeki köprüyü geçmeye çalışması sırasında şiddetli çatışmalar yaşandı. Bataklık arazi, Osmanlı süvarilerinin hareketini kısıtladı. Savaşın sonunda Osmanlı ordusu geri çekildi; ancak Mihai de ordusunun küçüklüğü nedeniyle zaferini izleyemedi ve kuzeye, dağlara doğru çekildi.

Bu savaştan sonra Sinan Paşa, Bükreş'e ve Tırgovişte'ye ilerledi. Ancak Mihai, Erdel ve Boğdan'dan gelen yardımlarla yeniden güçlendi ve sonbaharda Osmanlı ordusunu geri çekilmeye zorladı. Osmanlı ordusu, Yergöğü'de Tuna'yı geçerken ağır kayıplar verdi.

Bu dönem, Osmanlı ile Habsburglar arasında 1593'ten 1606'ya kadar süren Uzun Savaş'ın bir parçasıydı. Savaş, Zitvatorok Antlaşması'yla sona erdi. Eflak, Mihai'nin ölümünden sonra yeniden Osmanlı'ya bağlı bir beylik olarak kaldı ve bu durum 19. yüzyıla kadar sürdü.

Bir zaferin iki anlatısı

Kalugareni savaşı, iki ülkenin tarih anlatısında çok farklı yerler tutar. Romanya'da bu savaş, küçük bir ordunun büyük bir imparatorluk ordusunu durdurduğu bir kahramanlık destanıdır. Türkiye'de ise savaş, Osmanlı'nın uzun Habsburg savaşları sırasında Balkanlar'da yaşadığı pek çok çatışmadan biri olarak neredeyse unutulmuştur. İki anlatı da savaşın bir yanını öne çıkarır.

Bizce Kalugareni'yi bugün anlatırken, Mihai'nin isyanının arka planındaki ekonomik nedenleri, yani artan vergileri ve borçları da hatırlamak gerekiyor. Bu isyan, Osmanlı'nın Balkanlar'daki bağlı beylikleriyle ilişkisinin 16. yüzyılın sonunda nasıl gerildiğini gösteriyor. Cesur Mihai'nin hikâyesi, Romanya'nın ulusal kimliğinin önemli bir parçası; Türkiye'de bu hikâyeyi bilmek, komşu bir ülkenin tarih anlatısını anlamak için de önemli.