İnebahtı Deniz Muharebesi (7 Ekim 1571): Kutsal İttifak zaferi ve donanmanın yeniden kuruluşu

İnebahtı Deniz Muharebesi, 7 Ekim 1571'de Patras Körfezi'nde, Papa V. Pius'un öncülüğünde kurulan Kutsal İttifak donanması ile Kaptan-ı derya Müezzinzâde Ali Paşa komutasındaki Osmanlı donanması arasında yapıldı. Osmanlı donanması ağır bir yenilgiye uğradı. Bu savaş, Batı'da neredeyse tamamen kürekli gemiler arasında yapılan son büyük çatışmadır ve klasik çağdan bu yana 450'den fazla savaş gemisinin katıldığı en büyük deniz savaşıdır.

Arka plan

Savaş, 1570–1573 Osmanlı-Venedik Savaşı'nın bir parçasıdır. Osmanlılar Kıbrıs'ta Lefkoşe'yi 9 Eylül 1570'te almış, Magosa 1 Ağustos 1571'de teslim olmuştu. Venedik'in çağrısıyla İspanya, Papalık, Cenova, Savoya, Toskana ve Malta Şövalyeleri'nin katıldığı ittifak kuruldu. İspanya Kralı II. Felipe'nin üvey kardeşi Avusturyalı Juan (Don Juan de Austria) Papa tarafından donanmanın genel komutanı yapıldı.

Pertev Paşa'nın serdarlığında Akdeniz'e açılan Osmanlı donanmasına katılma emrini Nisan 1571'de alan Cezayir Beylerbeyi Uluç Ali Paşa, 27 Mayıs 1571'de altı baştarda, bir kadırga ve on bir kalyatayla Eğriboz'a gitti. Dalmaçya kıyılarındaki harekât sırasında Adriyatik'in kuzeyinde Zadar'a kadar akınlar düzenledi. Donanmanın Kotor Limanı'nda kışlaması düşünülüyordu.

Donanmalar

Türkçe ve ittifak donanması Venedik'ten 109 kadırga ve altı galyas (mavna), İspanya'dan 49, Cenova'dan 27, Papalık'tan yedi, Toskana ve Aziz Stephen Tarikatı'ndan beş, Savoya'dan üç ve Malta Şövalyeleri'nden üç kadırgadan ve bazı özel gemilerden oluşuyordu. Merkezde Avusturyalı Juan, Papalık kaptanı Marcantonio Colonna ve Venedikli Sebastiano Venier bulunuyordu; kanatlara Venedikli Agostino Barbarigo ve Cenevizli Gianandrea Doria komuta ediyordu.

Muharebe

Savaştan önce Avusturyalı Juan donanmayı dolaşıp subayları ve askerleri yüreklendirdi, ittifak kadırgalarındaki kürek mahkûmlarının zincirleri çözüldü. Kuzey kanatta Barbarigo bir okla gözünden yaralanarak öldü; ancak Álvaro de Bazán'ın yedek filosunun zamanında gelmesiyle durum dengelendi ve Şuluk Mehmed Paşa öldürüldü. Osmanlı gemilerinden kurtarılan Hristiyan kürek mahkûmları silahlandırılarak savaşa katıldı ve bu, savaşın seyrini ittifak lehine çevirdi.

Merkezde iki tarafın amiral gemileri çarpıştı: Ali Paşa'nın gemisi Avusturyalı Juan'ın "Real" adlı gemisine dördüncü kürek sırasına kadar girdi ve İspanyol tercio piyadesi ile yeniçeriler arasında göğüs göğüse çarpışma başladı. Colonna'nın yardımıyla Türkler geri püskürtüldü. Türk literatüründe Géza Dávid'in "Sigetvar" bahsine göre Müezzinzâde Ali Paşa bu seferde öldü.

İspanya, Papalık ve Venedik donanmalarından oluşan müttefik donanmasıyla yapılan ve yenilgiyle sonuçlanan savaşta yalnızca Uluç Ali Paşa'nın otuz gemiden oluşan filosu kurtulabildi.

Uluç Ali'den Kılıç Ali'ye

Savaşın sonucunu bir mektupla II. Selim'e bildiren Uluç Ali Paşa, gayretleri nedeniyle 28 Ekim 1571'de kaptanpaşalık göreviyle Cezayir beylerbeyiliğine getirildi; "Uluç" lakabı "Kılıç"a çevrildi ve fermanlarda kendisine bu adla hitap edilmeye başlandı. Göreve geldikten sonraki ilk işi, önemli kayıplara uğrayan donanmanın yeniden hazırlanması oldu ve bütün kış boyunca tersanelerde gemi inşa edildi.

II. Selim yenilgi haberini Edirne'de aldı ve derhal yeni bir donanmanın yapılmasını emretti. Padişah bu hezimete çok üzüldü; teselli için çağrılan Nakîbüleşraf Taşkentli Seyyid Muhterem Efendi, bu felaketin telafisinin ancak muktedir bir vezir sayesinde olabileceğini söyledi. Bu sözler gözden düşmüş olan Sokullu Mehmed Paşa'ya işaret ediyordu.

Donanmanın yeniden kuruluşu

İnşası tamamlanan 250 kadırga ve yaklaşık 300 gönüllü reisin gemisinden oluşan yeni donanma 13 Haziran 1572'de denize açıldı. Bu güç gösterisi seferinde Osmanlı donanması Koron yakınlarında ve Navarin Limanı'nda müttefik gemileriyle yapılan çatışmalarda başarılar kazandı ve Eylül 1572'de İstanbul'a döndü. Araştırmamız da yenilgiden yaklaşık altı ay sonra 150'den fazla kadırga ve 8 galyas dahil toplam 250 gemi inşa edildiğini gösteriyor. Araştırmamız, Osmanlıların altı ay içinde donanmayı savaştan önceki durumundan daha güçlü hâle getirdiğini gösteriyor.

Araştırmamız, Veziriazam Sokullu Mehmed Paşa'nın Venedik elçisi Marcantonio Barbaro'ya, Kıbrıs'ı alarak Venedik'in bir kolunu kestiklerini, İnebahtı'da ise Venediklilerin yalnızca Osmanlıların sakalını tıraş ettiğini ve kesilen kolun yeniden çıkmayacağını, ama tıraş edilen sakalın daha gür çıkacağını söylediğini gösteriyor. Bu söz Venedik tarafının aktarımıyla bilinir.

Değerlendirme

İnebahtı, Osmanlıların Akdeniz'deki askerî yayılmasında bir dönüm noktası sayılır; Papa V. Pius zaferi Meryem Ana'ya adadı. Bununla birlikte Kıbrıs Osmanlı elinde kaldı, Venedik 1573'te ayrı bir barış imzaladı ve Osmanlı donanması 1574'te Tunus'u yeniden aldı. Bu gelişmeler, savaşın sembolik etkisinin büyük, kısa vadeli stratejik sonuçlarının ise sınırlı kaldığını gösterir. Savaşa katılanlar arasında sonradan Don Quijote'nin yazarı olacak Miguel de Cervantes de vardı.

İnebahtı hakkında düşündüklerimiz

İnebahtı, Avrupa'da büyük bir zafer olarak kutlandı ve Osmanlı'nın yenilmezliği efsanesini sarstı. Ancak donanmanın bir kış içinde yeniden kurulması ve Kıbrıs'ın Osmanlı'da kalması, yenilginin stratejik etkisinin sınırlı olduğunu gösterir. Bize göre İnebahtı'nın en kalıcı etkisi askerî değil psikolojiktir; iki tarafın birbirine bakışını uzun süre şekillendirmiştir.