Hakkında
Kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti'nin yabancı devletlere ve onların uyruklarına tanıdığı ticari, hukuki ve vergisel ayrıcalıklardır. Başlangıçta padişahın tek taraflı bir lütfu olarak verilen ahidnameler, zamanla kalıcı haklara dönüştü. 1740'ta Fransa'ya verilen ayrıcalıklar süresiz hâle getirildi ve diğer devletler de benzer haklar elde etti.
Yabancıların kendi konsolosluk mahkemelerinde yargılanması ve düşük gümrük vergisi gibi ayrıcalıklar Osmanlı egemenliğini ve ekonomisini zayıflattı. Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı'na girerken 1914'te kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırdığını açıkladı. Kesin kaldırılış ise 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile gerçekleşti.
Zaman çizelgesi
- Kanuni'nin esir Fransa kralına mektubu (1526): 'Ben ki sultanlar sultanı' belgesinin hikâyesi
- Yanlış bilinen: "İlk kapitülasyonları 1535'te Kanuni Fransa'ya verdi"
- 1612 Hollanda ahidnamesi ve Cornelis Haga: Bağımsızlığı henüz tanınmayan bir devleti tanıyan belge
- IV. Mehmed (Avcı Mehmed, 1642–1693): altı yaşında tahta çıkan padişahın kırk yıllık saltanatı
- Jeunes de langues (1669): Colbert'in dil oğlanları ve Fransız arşivlerindeki Osmanlı çevirileri
- Süleyman Ağa'nın Paris elçiliği (1669): XIV. Louis'nin sarayı, kahve ve Molière'in Türk sahnesi
- I. Mahmud (1696–1754): isyanla gelen padişah, Belgrad'ın geri alınışı ve kütüphaneler
- Belgrad Antlaşması (1739): Hisarcık zaferi, Fransız arabuluculuğu ve Belgrad'ın dönüşü
- Osmanlı'da posta ve telgraf: Postahaneden tuğralı pullara, Kırım'dan Hicaz'a teller
- Derne cephesi: 160 asker, 7.742 gönüllü ve yaralanan bir göz
- "Kapitülasyonları Lozan kaldırdı" mı, "1914'te zaten kaldırılmıştı" mı? 8 Eylül 1914 kararı
- Musul Sorunu: Mondros'tan 5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması'na petrol ve sınır
