Hakkında
Mutasarrıf, Osmanlı Devleti'nde 1864 Vilayet Nizamnamesi'nden sonra sancak ya da liva denilen yönetim biriminin başına atanan yöneticidir. Vilayete bağlı sancaklarda valiye karşı sorumlu iken doğrudan merkeze bağlı müstakil sancaklarda İstanbul'a karşı sorumluydu.
Mutasarrıflar vergi toplama, asayiş, bayındırlık ve eğitim işlerini yürütür; kaymakamlar da kazalarda onlara bağlı çalışırdı. Lübnan Mutasarrıflığı, Kudüs Mutasarrıflığı gibi özel statülü birimler de vardı. Kurtuluş Savaşı yıllarında bazı mutasarrıflar Ankara'ya bağlılık bildirerek millî hareketi destekledi. Cumhuriyet döneminde sancakların vilayete dönüştürülmesiyle görev vali unvanı içinde birleşti.
Zaman çizelgesi
- Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığı (1861): 1860 çatışmasından özel statülü bir yönetime
- Vilayet Nizamnamesi (1864): Tuna vilayeti deneyi ve Osmanlı taşra yönetiminin yeniden kuruluşu
- Namık Kemal: Vatan şairi, Vatan yahut Silistre gecesi ve Magosa sürgünü
- Mahmud Şevket Paşa suikastı (11 Haziran 1913): Beyazıt'ta durdurulan otomobil
- Kudüs'ün kaybı (9 Aralık 1917): Mutasarrıf İzzet Bey'in teslim mektubu, mektubu almayan iki çavuş
- Tevfik Fikret ve Mustafa Kemal: Aşiyan'daki 1918 anma töreni, Halûk'un Defteri
- Kars İslam Şurası'ndan Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti'ne (1918-1919)
- Antalya'nın İtalyan işgali (28 Mart 1919): Barut kutusu bahanesi ve Anadolu'ya ilk çıkış
- 9. Ordu Müfettişliği (30 Nisan - 8 Temmuz 1919): Üçler Misakı'ndan doğan görev, yetki belgesi
- 19 Mayıs 1919: Samsun'a çıkan dokuz kişilik kurmay heyeti
- Havza'da 17 gün: Mitinglerle başlayan ilk genelge
- Balıkesir ve Alaşehir kongreleri: Batı Anadolu'nun kendi kendini örgütlemesi
