Mazhar Müfit Kansu: Bitlis valiliğinden Heyet-i Temsiliye'ye, Atatürk'ün yanında tuttuğu notlar ve "Erzurum'dan Ölümüne

Ahmet Mazhar Müfit Kansu, Türkçe Vikipedi'ye göre devlet adamı, vali, milletvekili ve yöneticiydi. Erzurum Kongresi'ne Bitlis delegesi, Sivas Kongresi'ne Hakkâri temsilcisi olarak katıldı ve Heyet-i Temsiliye üyesi oldu. İngilizce Wikipedia onu Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın dostu olarak tanıtır. Atatürk'ün yanında tuttuğu notlar, ölümünden sonra "Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürk'le Beraber" adıyla kitaplaştı.

Denizli'den Mülkiye'ye

Türkçe Vikipedi'ye göre Denizli'de doğdu. Babası Edirne Vilayeti Defter-i Hakani müdürü Süleyman Müfid Bey, annesi Fatma Hanım'dı. Eğitimine İstanbul'da Fatih Rüştiyesi'nde başladı, babasının Edirne'ye atanması üzerine Edirne Rüştiyesi'nde ve Edirne Mülkiye İdadisi'nde sürdürdü. 1889'da idadiden, 1891'de İstanbul'daki Mekteb-i Mülkiye'den mezun oldu. Gelibolu'da ve 1892'den itibaren Edirne İdadisi'nde müdür muavinliği yaptı; Türkçe, tarih ve matematik öğretti. İngilizce madde, 1934'te Kansu soyadını aldığını belirtir.

Kaymakamlıktan valiliğe

Türkçe maddeye göre Havsa'da, 1903'te Çorlu'da, 1904-1910 arasında Uzunköprü'de kaymakamlık yaptı; İngilizce madde İskeçe'yi de bu kazalar arasında sayar. 1910-1912 arasında Gümülcine, 1913'te Lazistan ve Mersin, 1913-1917 arasında İzmit ve ardından Karesi (Balıkesir) mutasarrıfı oldu. Siyasete İttihat ve Terakki üyesi olarak girdi. 1918'de Bitlis valiliğine atandı; İngilizce maddeye göre Bitlis, Rus İmparatorluğu'ndan yeni geri alınmış bir vilayetti.

Bitlis'ten Erzurum'a

Türkçe Vikipedi'ye göre 25 Mayıs 1919'da Bitlis valisiyken İstanbul hükûmeti tarafından görevinden alındı. 13 Haziran 1919'da İstanbul'a dönmeden Erzurum'a gitmeye karar verdi. Erzurum Kongresi'nde Mustafa Kemal ile birlikte çalıştı ve ardından Heyet-i Temsiliye üyesi olarak 2 Eylül 1919'da Sivas'a geçerek Sivas Kongresi'ne katıldı. Sivas'ta kurulan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nde yer aldı. Damat Ferit Paşa kabinesi 2 Ekim 1919'da istifa edince, Millî Mücadele'ye yakın Ali Rıza Paşa kabinesi döneminde Heyet-i Temsiliye'nin bazı üyeleriyle birlikte Ankara üzerinden İstanbul'a geçti.

Son Mebusan Meclisi ve Ankara

Türkçe maddeye göre 12 Ocak 1920'de toplanan son Osmanlı Mebusan Meclisi'ne Hakkâri mebusu olarak katıldı. Meclis İtilaf baskısıyla çalışamaz hale gelip kapatılınca, diğer Heyet-i Temsiliye üyeleri gibi zorlu bir yolculuktan sonra Ankara'ya geçti; İngilizce madde bu yolculuğun Beyrut ve Silifke üzerinden olduğunu yazar. 23 Nisan 1920'de açılan TBMM'nin birinci döneminde yine Hakkâri milletvekiliydi ve çoğunlukla Maliye Komisyonu'nda çalıştı. Mebusluğu üzerinde kalmak şartıyla Mayıs 1920'de Elazığ valiliğine atandı. Sakarya Savaşı günlerinde, Ankara'nın korunmasında bir zaaf olursa Meclis çalışmalarının Kayseri'de sürdürülebilmesi için geçici olarak Kayseri'de görevlendirildi.

İstiklal Mahkemeleri ve Cumhuriyet yılları

Türkçe Vikipedi'ye göre Kayseri, Yozgat, Kırşehir, Diyarbakır ve Niğde İstiklal Mahkemelerinde üye ve başkan olarak bulundu. İngilizce madde, bunlardan birinin Şeyh Sait isyanına karşı Diyarbakır'da kurulan mahkeme olduğunu belirtir. Cumhuriyet'in ilanından sonra 5. döneme kadar Denizli, 1939'da 6. ve 1943'te 7. dönemde Çoruh (Artvin) mebusu oldu ve 1946 seçimlerinden sonra siyasetten çekildi. Türkçe madde, Ziraat Bankası yönetim kurulu üyeliği ve Parlamentolar Türk Grubu'nun kurucu üyeliği ile saymanlığı gibi görevlerini de sayar.

Notlardan kitaba

Türkçe Vikipedi'ye göre Mustafa Kemal'in yanında bulunduğu zamanlarda olaylarla ilgili özel notlar tutan Kansu, "Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürk'le Beraber" adıyla anılarını 4 Mart 1948'de Son Telgraf gazetesinde yayımladı. Anılar 1966'da Türk Tarih Kurumu tarafından iki cilt olarak basıldı. İngilizce madde de anıların ölümünden kısa süre önce bir gazetede çıktığını ve 1966'da kitaplaştığını yazar. Kansu 12 Kasım 1948'de İstanbul'da öldü.