#1Mustafa Kemal 25 Mayıs 1919'da Samsun'dan Havza'ya geçti. Kasabada iyi karşılandı ve halktan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin bir şubesini açmasını istedi.
28 Mayıs 1919 tarihli, "İstihbarat Numara: 14" kayıtlı genelge, Millî Mücadele döneminde yayımlanan ilk genelge sayılıyor. Genelgede İzmir'in ve ardından Manisa'nın işgalinin geleceğe dair tehlikeyi gösterdiği yazıyor ve millî gösterilerin daha canlı biçimde sürdürülmesi isteniyordu.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Samsun'dan Havza'ya: Neden iç kesim?
Samsun'a çıkış maddesine göre Mustafa Kemal, tümüyle İngiliz denetimindeki bir şehirde ulusal hareketin yönetilemeyeceği kanısına varınca 25 Mayıs 1919'da Havza'ya hareket etti. Havza'daki günlerinde Ankara ve Konya'daki kolordu komutanlarıyla telgrafla haberleşti ve ülkenin genel durumu hakkında bilgi topladı. Samsun'da bir hafta, Havza'da on yedi gün kaldı.
Genelgenin içeriği
Havza Genelgesi, 28 Mayıs 1919 tarihli ve "İstihbarat Numara: 14" kayıtlı bir telgraftı. 15. Kolordu Komutanlığı'na ve bölgedeki vilayetlerle bağımsız mutasarrıflıklara gönderildi. Metinde İzmir'in ve ardından Manisa'nın işgalinin gelecekteki tehlikeyi daha açık gösterdiği, ülke bütünlüğünün korunması için millî gösterilerin daha canlı yapılması ve sürdürülmesi gerektiği yazıyordu. İşgal ve ilhak olaylarının "bütün milletin içini kan ağlattığı" söyleniyordu.
Mustafa Kemal Havza'da halkı tehlikelere karşı uyarmaya, millî derneklerin yaygınlaşmasına, milis kuvvetlerin kurulmasını teşvik etmeye ve orduların terhis edilmesini önlemeye yönelik bir dizi çalışma yaptı. Havza Genelgesi maddesi, genelgenin askerî birliklerin terhisinin önlenmesi ve dağınık birliklerin Mustafa Kemal'in emrine girmesi açısından da önem taşıdığını yazıyor.
Samsun'a çıkış maddesine göre 28 Mayıs'ta Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerine gönderilen genelgeyle İzmir'in işgalinin protesto edilmesi istendi ve bunun sonucunda Anadolu'da 96 miting yapıldı. Mitinglerle birlikte İstanbul'a ve İtilaf temsilciliklerine protesto telgrafları da gönderildi. Gösteriler sırasında gayrimüslim halka kötü davranılmaması özellikle vurgulandı.
Mustafa Kemal'in Havza'daki hareketleri Rumlar tarafından Yüzbaşı Hurst'e iletildi. Hurst'ün raporu üzerine Yüksek Komiser Amiral Calthorpe 8 Haziran'da İngiliz Dışişleri Bakanlığı'na bir telgraf gönderdi. İngiliz yetkililer Osmanlı hükûmetine Mustafa Kemal'in görevden alınması için baskı yaptı. Aynı gün sadrazam vekili kabinenin Mustafa Kemal'i geri çağırmaya karar verdiğini açıkladı. Harbiye Nazırı Şevket Turgut Paşa ise Mustafa Kemal'e "İstanbul'a dönerek kendini onurlandırmasını" bildirdi. Havza Genelgesi maddesi, İstanbul hükûmetinin mitinglerin artması üzerine Malta sürgünlerini de başlattığını yazıyor.
Mustafa Kemal 11 Haziran'da zaman kazanmak için neden geri çağrıldığını sordu ve Harbiye Nezareti'ne oyalayıcı bir telgraf gönderdi. Rauf (Orbay), iç kesimlere yolculuğunu engelleyecek bir İngiliz müfrezesi gönderilebileceğini haber verince, kimseye bildirmeden, Refet'in (Bele) bir tümeninin bulunduğu ve daha güvenli olan Amasya'ya gitmeye karar verdi.
Havza döneminin ardından telgraf, iki taraf için de en önemli araç oldu. Dahiliye Nazırı Ali Kemal, Redd-i İlhak cemiyetlerinin protestolarının Paris'teki Osmanlı heyetini zor durumda bırakacağını düşünerek 16 Haziran'da bütün postanelere protesto telgraflarını kabul etmeme talimatı gönderdi. Mustafa Kemal ise 18 Haziran'da 1. Kolordu komutanı Cafer Tayyar'a çektiği telgrafta, Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetlerinin tek bir ad altında birleştirilmesi ve Anadolu içinden yönetilmesi gerektiğini yazdı.
28 Mayıs 1919 tarihli, "İstihbarat Numara: 14" kayıtlı genelge, Millî Mücadele döneminde yayımlanan ilk genelge sayılıyor. Genelgede İzmir'in ve ardından Manisa'nın işgalinin geleceğe dair tehlikeyi gösterdiği yazıyor ve millî gösterilerin daha canlı biçimde sürdürülmesi isteniyordu.
Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Dikkat: yanlış bilinen
İngiliz Yüksek Komiseri Calthorpe, Hurst'ün raporu üzerine 8 Haziran'da Londra'ya telgraf çekti. İstanbul hükûmeti Mustafa Kemal'i geri çağırdı. O, zaman kazanmak için 11 Haziran'da neden çağrıldığını sordu ve 13 Haziran'da kimseye haber vermeden Amasya'ya geçti.Havza Genelgesi bir isyan çağrısı değildi. Mitingler ve protesto telgrafları isteniyor, gösteriler sırasında gayrimüslim halka kötü davranılmaması özellikle vurgulanıyordu.
Samsun'dan Havza'ya: Neden iç kesim?
Samsun'a çıkış maddesine göre Mustafa Kemal, tümüyle İngiliz denetimindeki bir şehirde ulusal hareketin yönetilemeyeceği kanısına varınca 25 Mayıs 1919'da Havza'ya hareket etti. Havza'daki günlerinde Ankara ve Konya'daki kolordu komutanlarıyla telgrafla haberleşti ve ülkenin genel durumu hakkında bilgi topladı. Samsun'da bir hafta, Havza'da on yedi gün kaldı.
Genelgenin içeriği
Havza Genelgesi, 28 Mayıs 1919 tarihli ve "İstihbarat Numara: 14" kayıtlı bir telgraftı. 15. Kolordu Komutanlığı'na ve bölgedeki vilayetlerle bağımsız mutasarrıflıklara gönderildi. Metinde İzmir'in ve ardından Manisa'nın işgalinin gelecekteki tehlikeyi daha açık gösterdiği, ülke bütünlüğünün korunması için millî gösterilerin daha canlı yapılması ve sürdürülmesi gerektiği yazıyordu. İşgal ve ilhak olaylarının "bütün milletin içini kan ağlattığı" söyleniyordu.
Mustafa Kemal Havza'da halkı tehlikelere karşı uyarmaya, millî derneklerin yaygınlaşmasına, milis kuvvetlerin kurulmasını teşvik etmeye ve orduların terhis edilmesini önlemeye yönelik bir dizi çalışma yaptı. Havza Genelgesi maddesi, genelgenin askerî birliklerin terhisinin önlenmesi ve dağınık birliklerin Mustafa Kemal'in emrine girmesi açısından da önem taşıdığını yazıyor.
Dikkat: yanlış bilinen
96 mitingGenelgenin nerede yayımlandığı konusunda kaynaklar arasında küçük bir tutarsızlık var. Havza Genelgesi maddesinin ilk cümlesi genelgenin "Samsun'da yayınlandığını" söylüyor, ama aynı madde Mustafa Kemal'in 25 Mayıs'ta Havza'ya geçtiğini ve genelgenin 28 Mayıs tarihli olduğunu yazıyor. Tarih sırası, genelgenin Havza'dan gönderildiğini gösteriyor; adı da buradan geliyor.
Samsun'a çıkış maddesine göre 28 Mayıs'ta Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerine gönderilen genelgeyle İzmir'in işgalinin protesto edilmesi istendi ve bunun sonucunda Anadolu'da 96 miting yapıldı. Mitinglerle birlikte İstanbul'a ve İtilaf temsilciliklerine protesto telgrafları da gönderildi. Gösteriler sırasında gayrimüslim halka kötü davranılmaması özellikle vurgulandı.
Tarih notu
İngiliz tepkisi ve geri çağrılmaHavza'da on yedi gün:
- 25 Mayıs 1919: Samsun'dan Havza'ya geçiş.
- 28 Mayıs 1919: Havza Genelgesi.
- 6 ve 8 Haziran 1919: İstanbul'dan geri çağrılma.
- 8 Haziran 1919: Calthorpe'un Londra'ya telgrafı.
- 11 Haziran 1919: Mustafa Kemal neden geri çağrıldığını sorar.
- 12/13 Haziran 1919: Amasya'ya hareket.
- 25 Mayıs 1919: Samsun'dan Havza'ya geçiş.
- 28 Mayıs 1919: Havza Genelgesi.
- 6 ve 8 Haziran 1919: İstanbul'dan geri çağrılma.
- 8 Haziran 1919: Calthorpe'un Londra'ya telgrafı.
- 11 Haziran 1919: Mustafa Kemal neden geri çağrıldığını sorar.
- 12/13 Haziran 1919: Amasya'ya hareket.
Mustafa Kemal'in Havza'daki hareketleri Rumlar tarafından Yüzbaşı Hurst'e iletildi. Hurst'ün raporu üzerine Yüksek Komiser Amiral Calthorpe 8 Haziran'da İngiliz Dışişleri Bakanlığı'na bir telgraf gönderdi. İngiliz yetkililer Osmanlı hükûmetine Mustafa Kemal'in görevden alınması için baskı yaptı. Aynı gün sadrazam vekili kabinenin Mustafa Kemal'i geri çağırmaya karar verdiğini açıkladı. Harbiye Nazırı Şevket Turgut Paşa ise Mustafa Kemal'e "İstanbul'a dönerek kendini onurlandırmasını" bildirdi. Havza Genelgesi maddesi, İstanbul hükûmetinin mitinglerin artması üzerine Malta sürgünlerini de başlattığını yazıyor.
Mustafa Kemal 11 Haziran'da zaman kazanmak için neden geri çağrıldığını sordu ve Harbiye Nezareti'ne oyalayıcı bir telgraf gönderdi. Rauf (Orbay), iç kesimlere yolculuğunu engelleyecek bir İngiliz müfrezesi gönderilebileceğini haber verince, kimseye bildirmeden, Refet'in (Bele) bir tümeninin bulunduğu ve daha güvenli olan Amasya'ya gitmeye karar verdi.
Ek bilgi
Telgraf hatları üzerinde bir mücadeleAmasya'ya hareket tarihi kaynaklarda bir gün farkla geçiyor: Samsun'a çıkış maddesi 12 Haziran, Mustafa Kemal Atatürk maddesi 13 Haziran diyor. Mustafa Kemal 13 Haziran'da, Ali Fuat ve Rauf 19 Haziran'da, Refet ise 20 Haziran'da Amasya'ya vardı. Havza'da başlayan örgütlenme, 22 Haziran 1919'daki Amasya Genelgesi ile açık bir çağrıya dönüştü.
Havza döneminin ardından telgraf, iki taraf için de en önemli araç oldu. Dahiliye Nazırı Ali Kemal, Redd-i İlhak cemiyetlerinin protestolarının Paris'teki Osmanlı heyetini zor durumda bırakacağını düşünerek 16 Haziran'da bütün postanelere protesto telgraflarını kabul etmeme talimatı gönderdi. Mustafa Kemal ise 18 Haziran'da 1. Kolordu komutanı Cafer Tayyar'a çektiği telgrafta, Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetlerinin tek bir ad altında birleştirilmesi ve Anadolu içinden yönetilmesi gerektiğini yazdı.
Kaynaklar
- Vikipedi, Havza Genelgesi maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Mustafa Kemal Atatürk maddesi (tr.wikipedia.org)
- Vikipedi, Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı maddesi (tr.wikipedia.org)