İçeriğe geç
Giriş yap
Şahsiyet1332 – 1406

İbn Haldun

İbn Haldun (1332–1406), Mukaddime adlı eseriyle bilinen Kuzey Afrikalı tarihçi ve düşünür.

Hakkında

İbn Haldun (Arapça: ابن خلدون 27 Mayıs 1332, Tunus - 19 Mart 1406, Kahire), modern tarihyazımının, sosyolojinin ve iktisadın öncülerinden kabul edilen 14. yüzyıl düşünürü, devlet adamı ve tarihçisidir. Ayrıca İslam aleminde Liberalizm ilkelerini kitaplarında bulunduran ilk Müslüman düşünür. Tunus ve Fas'ta devlet görevlerinde bulunduktan sonra Gırnata ve Mısır'da çalıştı. Kuzey Afrika'nın o dönem istikrarsız ve entrikalarla dolu siyasal yaşamı 2 yıl hapiste yatmasına neden oldu. Mısır'da 6 defa Maliki kadılığı yaptı.

Siyasal yaşamdan çekildiği dönemlerde adını tarihe geçiren 7 ciltlik dünya tarihi Kitâbu'l-İber ve onun giriş kitabı olarak düşündüğü Mukaddime'yi yazdı. Eseri, Arap dünyasında etki yaratmasa da Osmanlı tarih anlayışını derinden etkilemiştir. Başta Katip Çelebi, Naima ve Ahmet Cevdet Paşa olmak üzere Osmanlı tarihçileri Osmanlı Devleti'nin yükseliş ve çöküşünü pek çok defa onun teorileriyle analiz etti. Arap dünyasında yeniden keşfedilmesi ancak Arap milliyetçiliğinin gelişmeye başlaması ile oldu. 19. yüzyıldan itibaren ise Avrupalı tarihçiler tarafından keşfedildi ve eserleri büyük takdir gördü.

Tam adı Ebu Zeyd Abdurrahman ibn Haldun el-Hadramî ya da Abdurrahman b. Künyesindeki Ebu Zeyd büyük oğlu Zeyd'den gelir. Ayrıca Mısır'da Malikî başkadılığı yaptığı için Veliyüddin, ailesi Yemen'in Hadramut ilinden olduğu için Hadramî, kendisi Tunus'ta doğduğu için Tunusî, diğer mezheplere bağlı olan kadılardan ayırt edilmek için Malikî, hayatının önemli bölümünü Mağrip'te geçirdiği için de Mağribî gibi lakaplarla da anılmıştır. Endülüs'te yaşayan ve Beni Haldun olarak anılan bir aileden olup, 1332'de (Hicri 732) Tunus'ta doğdu. Ailesi Tunus'taki Hafsi hanedanının yanında resmî hizmetlerde bulundu. Buna karşın İbn-i Haldun'un babası ve dedesi politik hayattan çekilmiş ve kendilerini mistik bir hayata vermişti.

Kısa hayat çizelgesi

Çocukluk ve öğrenim1332 · 1 olay
  1. Doğum
    Doğdu
Son yıllar1406 · 1 olay
  1. Ölüm74 yaşında
    Hayatını kaybetti
Ölümünden sonra: anma ve etki4 olay
  1. 1653Olay
    Osmanlı maliyesinin tarihinde 1652–1653 yılı özel bir yere sahiptir

    Bu yıl, devletin bir yıllık gelir ve giderlerinin ayrıntılı bir hesap cetveli hâlinde hazırlandığı ve bu cetvelin büyük bir açık gösterdiği ilk örneklerden biridir.

    Konuyu aç
  2. 63 yıl sonra
    1716Olay
    1655'te Halep'te doğdu, 1716'da Mora'daki Patras'ta öldü

    "Naîmâ Tarihi" adıyla bilinen eseri, 1591–1660 yılları arasındaki Osmanlı tarihini anlatır. Naîmâ, Osmanlı'nın ilk resmî vakanüvislerinden biri olarak kabul edilir.

    Konuyu aç
  3. 204 yıl sonra
    Ancak Adnan Bey eşiyle birlikte 19 Mart 1920'de at sırtında İstanbul'dan ayrılmış ve 2 Nisan 1920'de Ankara'ya ulaşmıştı; böylece 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılışında hazır bulundu

    Adnan Bey, Birinci Meclis'in ilk hükûmetinde Sıhhiye ve İçtimai Muavenet Vekili oldu. Onu 1. Meclis döneminin ilk sağlık bakanı olarak anar ve Cumhuriyet döneminin ilk sağlık bakanının ondan sonra gelen Refik Saydam olduğu not edilir.

    Konuyu açO gün dünyada
  4. 11 yıl sonra
    Türk Ocakları 29 Mart 1931'de kapanma kararı alınca heyet, 15 Nisan 1931'de "Türk Tarih Tedkik Cemiyeti" adıyla yeniden örgütlendi

    Kurumun adı 1935'te "Türk Tarihi Araştırma Kurumu", daha sonra "Türk Tarih Kurumu" oldu. Heyetin ilk işlerinden biri "Türk Tarihinin Ana Hatları" adlı çalışmaydı.

    Konuyu açO gün dünyada

Yalnız tarihi kayıtlı olaylar; satırlar ilgili forum konularından derlenir. Tarihe dokunarak kronolojide o günü açabilirsiniz.

Aynı yıllarda dünya 1332–1406

Bu hayat süresince yaşanan, forumda anlatılan başka olaylar.

  1. 1337 5 yaşındaİzmit'in alınması (1337): Bizans'ın Anadolu'daki son büyük kentinin düşüşüKuruluş Dönemi (1299–1453)
  2. İzmit'in Osmanlı yönetimine geçmesi (1337): Diocletianus'un başkentinden Kocaeli sancağınaKuruluş Dönemi (1299–1453)
  3. 1344 12 yaşındaAydınoğlu Umur Bey: Ege'de denizci bir beylik, Kantakuzenos dostluğu ve İzmir limanıKuruluş Dönemi (1299–1453)
  4. 1345 13 yaşındaKaresi Beyliği'nin Osmanlı'ya katılması (y. 1345): Osmanlı'ya bağlanan ilk Anadolu beyliğiKuruluş Dönemi (1299–1453)
  5. 1348 16 yaşındaGalata Kulesi: Cenevizlilerin İsa Kulesi, Osmanlı yangın gözetleme yeri ve Hezarfen rivayetiŞehirler ve Mimari
  6. 1352 20 yaşındaÇimpe Kalesi (1352): Osmanlıların Rumeli yakasında yerleştiği ilk kaleKuruluş Dönemi (1299–1453)
  7. 1354 22 yaşındaGelibolu'nun alınması (1354): deprem, boşalan surlar ve Avrupa'daki ilk Osmanlı kentiKuruluş Dönemi (1299–1453)
  8. 1360 28 yaşındaKadılık: Osmanlı kazasının yargıcı ve yöneticisiDevlet Teşkilatı ve Hukuk
  9. 1361 29 yaşındaDimetoka'nın alınması (y. 1361): Kantakuzenos'un kalesi, Edirne'den önceki ilk Rumeli sarayıKuruluş Dönemi (1299–1453)
  10. 1362 30 yaşındaI. Murad (Hüdavendigâr, h. 1362–1389): Edirne'den Kosova'ya, beylikten devletePadişahlar
  11. Beylerbeyilik: Osmanlı taşrasının büyük eyaletleriDevlet Teşkilatı ve Hukuk
  12. 1363 31 yaşındaEdirne'nin alınması (1361–1371 arası, tartışmalı): Hadrianopolis'ten Osmanlı'nın ikinci başkentineKuruluş Dönemi (1299–1453)
  13. 1364 32 yaşındaSırpsındığı Muharebesi (1364): Meriç kıyısında gece baskını ve ilk haçlı girişimiSavaşlar ve Antlaşmalar
  14. 1371 39 yaşındaÇirmen Muharebesi (26 Eylül 1371): Meriç kıyısında Makedonya'nın kapısı açılıyorSavaşlar ve Antlaşmalar
  15. 1381 49 yaşındaGermiyan çeyizi (1381): Devlet Hatun'un düğünü ve Kütahya'nın Osmanlı'ya geçişiKuruluş Dönemi (1299–1453)
  16. 1383 51 yaşındaGazi Evrenos Bey ve Yenice-i Vardar: bir uç beyinin Makedonya'da kurduğu merkezKuruluş Dönemi (1299–1453)
  17. 1385 53 yaşındaKara Timurtaş Paşa: Rumeli'nin ilk büyük beylerbeylerinden biri ve Yıldırım'ın komutanıKuruluş Dönemi (1299–1453)
  18. 1387 55 yaşındaÇandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa (ö. 1387): ilk kazasker ve erken Osmanlı devlet düzeninin veziriKuruluş Dönemi (1299–1453)
  19. 1389 57 yaşındaI. Bayezid (Yıldırım, h. 1389–1402): Tuna'dan Fırat'a hızlı yükseliş ve Ankara'da çöküşPadişahlar
  20. Birinci Kosova Muharebesi (15 Haziran 1389): zafer, bir hükümdarın ölümü ve uzun bir efsaneSavaşlar ve Antlaşmalar
  21. 1390 58 yaşındaAhmedî ve İskendernâme: Germiyan sarayından ilk manzum Osmanlı tarihineKuruluş Dönemi (1299–1453)
  22. 1393 61 yaşındaTırnova'nın alınması (17 Temmuz 1393): İkinci Bulgar Çarlığı'nın başkenti düşüyorKuruluş Dönemi (1299–1453)
  23. 1394 62 yaşındaAnadolu Hisarı (y. 1393–1394): Boğaz'ın en dar yerinde Yıldırım Bayezid'in kalesiŞehirler ve Mimari
  24. 1395 63 yaşındaDevşirme ve Enderun: Balkan köylerinden saray okuluna, sadrazamlığa giden yolDevlet Teşkilatı ve Hukuk
  25. 1396 64 yaşındaNiğbolu Muharebesi (25 Eylül 1396): Orta Çağ'ın son büyük haçlı seferi Tuna kıyısında dağılıyorSavaşlar ve Antlaşmalar
  26. 1399 67 yaşındaBursa Ulu Camii (1396-1400): yirmi kubbeli caminin hikâyesiŞehirler ve Mimari
  27. 1402 70 yaşındaAnkara Savaşı (28 Temmuz 1402): Yıldırım Bayezid'in Timur'a yenilmesi ve devletin dağılmasıSavaşlar ve Antlaşmalar
  28. Fetret Devri (1402–1413): Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında on bir yıllık taht kavgasıKuruluş Dönemi (1299–1453)

Bağlı maddeler 3

Okuma yolu

Bu maddeyi ve en çok birlikte anıldığı maddeleri en yoğun işleyen 5 konu, olay sırasına göre. Okuduklarınız yalnız bu tarayıcıda işaretlenir.

  1. Naîmâ Mustafa Efendi: Halepli tarihçi ve ilk resmî vakanüvis tartışması 1704
  2. Mustafa Naîmâ (1655–1716): Naîmâ Tarihi, vakanüvislik ve İbn Haldun'un Osmanlı'daki yankısı 1716
  3. "Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir": 1931 mektubu, Türk Tarih Kurumu'nun duvarındaki söz 15 Nisan 1931
  4. AYT Felsefe Grubu: Mantıkta Kıyas, Psikolojide Duygu ve Güdü, Sosyolojide Toplumsal Değişme – 10 Soru ve Çözümleri (3)
  5. AYT Felsefe Grubu: Felsefe, Mantık, Psikoloji ve Sosyoloji – 10 Soru ve Çözümleri

Belge ve görsel kasası 14

Bu maddenin geçtiği konulardaki görseller. Büyütmek için dokunun; her görsel kaynağıyla birlikte geldiği konuya bağlıdır.

Değişiklik geçmişi

  1. 01.11.2026 02:30Değişen alanlar: Metin
  2. 31.10.2026 23:34İzleme başladığında kayıtlı sürüm (maddenin son güncellenmesi)

Alanlardaki her değişiklik, madde açıldığında tarihiyle kaydedilir.

Düzeltme bildir

İlişki ağı 22

Bir düğüme dokunun: önizleme kartı açılır. Çizgi kalınlığı, iki maddenin birlikte geçtiği konu sayısını gösterir.

Yer ve zaman haritası 41

Bu maddeyle aynı konularda geçen yerler. Zaman çubuğunu kaydırın: o yıla kadar anlatılan olayların yerleri haritada belirir.

İki madde arası yol

Başka bir madde seçin: İbn Haldun ile o madde arasındaki en kısa bağlantı zinciri, her adımı birleştiren konuyla gösterilir.

Geçtiği konular 8