Tunus

Tunus, resmî adıyla Tunus Cumhuriyeti (Arapça: الجمهورية التونسية, el-Cumhûriyyetü’t-Tûnisiyye), Kuzey Afrika'nın Mağrip bölgesinde yer alan bir ülkedir. Batı ve güneybatıda Cezayir, güneydoğuda Libya ve kuzey ve doğuda Akdeniz ile çevrilidir. Tunus ayrıca kuzeyde Sicilya ve Sardinya adaları, doğuda ise Malta aracılığıyla İtalya ile deniz sınırlarını paylaşmaktadır. MÖ 9. yüzyıla kadar uzanan Kartaca arkeolojik sit alanları ve Kayrevan Ulu Camii'ne ev sahipliği yapmaktadır. Antik mimarisi, çarşıları ve mavi kıyılarıyla bilinen ülke, 163.610 km² (63.170 mil²) yüzölçümüne ve 12,1 milyonluk nüfusa sahiptir. Atlas Dağları'nın doğu ucunu ve Sahra Çölü'nün kuzey kısımlarını içerir; geri kalan topraklarının büyük bir kısmı tarım arazisidir. 1.300 km (810 mil) uzunluğundaki kıyı şeridi, Akdeniz Havzası'nın batı ve doğu kısımlarının Afrika'daki birleşim noktasını içerir. Tunus, Afrika'nın en kuzey noktası olan Angela Burnu'na ev sahipliği yapmaktadır. Kuzeydoğu kıyısında yer alan Tunus, ülkenin başkentidir ve ülke de adını Tunus'tan almıştır. Tunus'un resmi dili Arapçadır. Tunus nüfusunun büyük çoğunluğu Arap ve Müslümandır. En çok konuşulan dil halk arasında kullanılan Arapçadır ve Fransızca bazı bağlamlarda idari ve eğitim dili olarak kullanılır, ancak resmi bir statüsü yoktur.

Erken antik çağlardan itibaren Tunus, yerli Berberi halkı tarafından iskan edilmiştir. Semitik bir halk olan Fenikeliler, MÖ 12. yüzyılda gelmeye başlamış, kıyıya yerleşmiş ve çeşitli yerleşim yerleri kurmuşlardır; bunlardan Kartaca, MÖ 7. yüzyılda en güçlüsü olarak ortaya çıkmıştır. Fenikeli yerleşimcilerin torunları Punik halkı olarak bilinmeye başlamıştır. Antik Kartaca, MÖ 146'da Romalılar tarafından yenilene kadar büyük bir ticaret imparatorluğu ve Roma Cumhuriyeti'nin askeri rakibi olmuştur. Romalılar, sonraki 800 yılın büyük bir bölümünde Tunus'u işgal etmişlerdir. Romalılar Hristiyanlığı getirdiler ve El Cem Amfitiyatrosu gibi mimari miraslar bıraktılar. MS 7. yüzyılda Arap Müslümanlar Tunus'u fethettiler ve kabileleri ve aileleriyle birlikte yerleşerek İslam'ı ve Arap kültürünü getirdiler. 11.-12. yüzyıllarda Beni Hilal ve Banu Sulaym kabilelerinin büyük ölçekli Arap göçü bu süreci hızlandırdı. Yaklaşık 15. yüzyıla gelindiğinde, günümüz Tunus'unun bölgesi neredeyse tamamen Araplaşmıştı. Daha sonra, 1546'da Osmanlı İmparatorluğu kontrolü ele geçirdi ve 1881'de Fransızlar Tunus'u fethedene kadar egemenliğini sürdürdü. 1956'da Tunus, Tunus Cumhuriyeti olarak bağımsızlığını kazandı. Bugün Tunus'un kültürü ve kimliği, yüzyıllardır süregelen bu farklı kültür ve etnik grupların kesişimine dayanmaktadır.

2011 yılında, Cumhurbaşkanı Zine El Abidin Ben Ali'nin 24 yıllık iktidarı altında özgürlük ve demokrasi eksikliğinden duyulan memnuniyetsizlikle tetiklenen Tunus Devrimi, rejimini devirdi ve bölge genelinde daha geniş Arap Baharı hareketini tetikledi. Kısa bir süre sonra özgür çok partili parlamento seçimleri yapıldı; ülke 26 Ekim 2014'te parlamentoyu ve 23 Kasım 2014'te cumhurbaşkanını yeniden seçti. 2014'ten 2020'ye kadar, The Economist Demokrasi Endeksi'ne göre Arap dünyasındaki tek demokratik devlet olarak kabul edildi. Cumhurbaşkanı Kays Said döneminde demokratik gerilemenin ardından, Tunus 2022'de hibrit bir rejim olarak değerlendirildi ve Freedom House'a göre 2025 itibarıyla artık özgür ve adil seçimlere sahip değil. Afrika'da İnsani Gelişme Endeksi'nde yüksek sıralarda yer alan az sayıdaki ülkeden biridir ve kıtanın en yüksek kişi başına gelirlerinden birine sahiptir; kişi başına düşen GSYİH gelirinde 129. sırada yer almaktadır.

Tunus, uluslararası topluma iyi entegre olmuştur. Birleşmiş Milletler, Uluslararası Frankofoni Örgütü, Arap Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı, Afrika Birliği, Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı, Bağlantısızlar Hareketi, Uluslararası Ceza Mahkemesi, G77 Grubu ve diğerlerinin üyesidir. Coğrafi yakınlıkları nedeniyle özellikle Fransa ve İtalya ile yakın ekonomik ve siyasi ilişkiler sürdürmektedir. Tunus ayrıca Avrupa Birliği ile bir ortaklık anlaşmasına sahiptir ve Amerika Birleşik Devletleri'nin NATO dışı önemli bir müttefiki statüsüne ulaşmıştır.