İzmit'in alınması (1337): Bizans'ın Anadolu'daki son büyük kentinin düşüşü

Nikomedeia'dan İzmit'e

Bugünkü İzmit, antik çağda Bitinya krallığının başkenti Nikomedeia idi ve Roma İmparatoru Diocletianus döneminde imparatorluğun doğu yarısının merkezlerinden biri olmuştu. XIV. yüzyılın başında kent, Bizans'ın Anadolu'da elinde tuttuğu son büyük merkezlerdendi. Türkçe Vikipedi'nin İzmit Kuşatması maddesi, Osmanlıların Bursa ve İznik'i aldıktan sonra Bizans'ın Anadolu'daki son toprağı olarak tanımladığı İzmit'i kuşattığını ve kentin Osmanlı yönetimine geçmesiyle Anadolu'daki Bizans hâkimiyetinin fiilen sona erdiğini yazar.

Kuşatmanın arka planı

Osman Bey döneminde İzmit, çevresi Türk akıncılarınca denetlenen bir kentti. İngilizce Wikipedia'nın Koyunhisar maddesi, akınların kenti kıtlıkla tehdit ettiğini ve 1302'deki muharebenin İzmit'i kurtarmaya gelen bir Bizans ordusunun yenilgisiyle sonuçlandığını anlatır. 1329'daki Pelekanon Muharebesi de III. Andronikos'un İzmit ile İznik'i kurtarma girişiminin başarısız olmasıyla sona erdi. Bu iki yenilgi, kentin dışarıdan yardım alma ihtimalini büyük ölçüde ortadan kaldırdı.

İngilizce Wikipedia'nın Siege of Nicomedia maddesine göre, 1331'de İznik'in kaybından sonra Andronikos, Orhan'a haraç ödemeyi önerdi. İmparatorun Balkanlar'da rahat hareket etmeye ihtiyacı vardı; Arnavutluk, Sırbistan ve Bulgaristan Bizans yönetimine karşı ayaklanmıştı. Madde, Orhan'ın bu önerileri reddettiğini ve İzmit'i kuşattığını yazar.

Teslim

İngilizce Wikipedia'ya göre 1337'de Andronikos ordusunu Arnavutluk'a götürerek İzmit'i fiilen kendi kaderine bıraktı. Kuşatılan garnizonun o sırada yiyecek ve malzemesi tükenmek üzereydi ve İzmit Orhan'a teslim oldu. Halkın kentten İstanbul'a gitmesine izin verildi. Türkçe Vikipedi de dışarıdan yardım alamayan kentin teslim olmak zorunda kaldığını yazar ve İzmit'in alınmasıyla Kocaeli Yarımadası'nın tamamının Osmanlıların eline geçtiğini belirtir.

Süleyman Paşa'nın yönetimi

Türkçe Vikipedi, Orhan Gazi'nin İzmit ve çevresinin yönetimini oğlu Süleyman Paşa'ya (Süleyman Gazi) verdiğini anlatır. Madde, Süleyman'ın halka din ve köken ayrımı gözetmeden adil davranması ve bölgenin dört bir yanının Osmanlılarla çevrili olması nedeniyle çevredeki pek çok kalenin, örneğin Taraklı Yenicesi, Göynük ve Mudurnu'nun birer birer teslim olduğunu yazar. izmitİzmit Körfezi'ndeki Gemlik ve Armutlu gibi yerler de Kara Timurtaş Bey aracılığıyla Osmanlı yönetimine geçti. Süleyman Paşa, birkaç yıl sonra Rumeli'ye geçişte de önde gelen komutan olacaktı.

Sonuçları

İngilizce Wikipedia, İzmit'in düşüşünün Orhan'a Bitinya'nın tamamını ele geçirme ve Osmanlı yönetimini Boğaz'ın doğu kıyısına kadar uzatma imkânı verdiğini yazar. Madde, 1390'da Osmanlılara geçen Alaşehir dışında, İzmit'in düşüşünün Küçük asyaAsya'daki Bizans yönetiminin sonu olduğunu belirtir. Türkçe Vikipedi de İzmit'in kaybından sonra Bizans'ın savunulamaz bir duruma geldiğini, batıdan Sırp ve Bulgarlar, doğudan Osmanlılar tarafından sıkıştırıldığını vurgular.

Böylece Osmanlı Beyliği Boğaziçi'nin Anadolu yakasına ulaştı. Bu, iki yönden önemliydi: Bir yandan beylik İstanbul'u karşıdan görebilen bir konuma geldi; öte yandan Marmara'nın tamamı çevresinde Osmanlı ile Bizans, ilerleyen yıllarda ittifak ve evlilik ilişkilerine girecek iki komşuya dönüştü. Orhan'ın 1346'da Kantakuzinos'un kızı Theodora ile evlenmesi bu yeni dengenin ürünüdür.

Kentin konumu

İzmit, körfezin doğu ucunda, İstanbul'dan Anadolu içlerine uzanan kara yolunun ilk büyük durağında yer alır. Roma ve Bizans döneminde başkentten doğuya giden askerî ve ticari yol buradan geçerdi; Osmanlı döneminde de İstanbul'u Üsküdar üzerinden Anadolu'ya bağlayan ana yol, sonradan Bağdat yolu diye anılan güzergâh, İzmit'ten geçmeye devam etti. Bu nedenle kentin Osmanlı eline geçmesi yalnız bir kalenin değil, Anadolu'nun kuzeybatı kapısının el değiştirmesi anlamına geliyordu. Körfez ve tersanesiyle İzmit, sonraki yüzyıllarda Osmanlı donanmasına kereste ve gemi sağlayan bir merkez olarak da önem kazandı.

Kaynaklar hakkında

Konu Türkçe Vikipedi'nin İzmit Kuşatması maddesine ve İngilizce Wikipedia'nın Siege of Nicomedia ve Battle of Pelekanon maddelerine dayanır. Kuşatmanın başlangıç yılı için iki kaynağın verdiği farklı tarihler yukarıdaki dikkat kutusunda açıklanmıştır.