Niğbolu Muharebesi (25 Eylül 1396): Orta Çağ'ın son büyük haçlı seferi Tuna kıyısında dağılıyor

Avrupa'nın Osmanlı'ya karşı büyük seferi

Niğbolu Muharebesi, 25 Eylül 1396'da Tuna kıyısındaki Niğbolu (Nikopol) Kalesi önünde, I. Bayezid komutasındaki Osmanlı ordusu ile Macaristan Kralı Sigismund önderliğindeki haçlı ordusu arasında yapıldı. İngilizce Wikipedia, muharebeyi 1443–1444'teki Varna Seferi ile birlikte Orta Çağ'ın son büyük haçlı seferlerinden biri olarak tanımlar ve "Niğbolu Haçlı Seferi" adıyla da anıldığını belirtir. Muharebe haçlı ordusunun ağır yenilgisiyle sonuçlandı. Bu zaferle Osmanlılar Avrupa'da kendilerine karşı yeni ittifakların kurulmasını uzun süre caydırdı, İstanbul üzerindeki baskıyı sürdürdü, Balkanlar'daki denetimini sıkılaştırdı ve Orta avrupaAvrupa için daha büyük bir tehdit hâline geldi.

Haçlı seferinin nedenleri

İngilizce Wikipedia'ya göre 1389 Kosova Muharebesi'nden sonra Osmanlılar Balkanlar'ın büyük bölümünü ele geçirmiş ve Bizans'ı İstanbul'un hemen çevresine sıkıştırarak 1394'ten itibaren kenti ablukaya almıştı. 1393'te Bulgar Çarı İvan Şişman, geçici başkenti Niğbolu'yu Osmanlılara kaptırmış; kardeşi İvan Sratsimir ise Vidin'i elinde tutsa da Osmanlı'ya bağlı bir yönetici durumuna düşmüştü. Bulgar boyarları ve diğer Balkan yöneticileri için haçlı seferi, Osmanlı ilerleyişini tersine çevirme fırsatıydı.

Avrupa güçlerinin de kendi kaygıları vardı. Macaristan, Osmanlı'nın Tuna'ya ulaşmasıyla doğrudan sınır komşusu olmuş ve kendisinin de saldırıya uğrama tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştı. Venedik, Mora ve Dalmaçya'daki topraklarının ve Adriyatik, İyon ve Ege denizlerindeki etkisinin tehlikeye girmesinden çekiniyordu. Ceneviz ise Osmanlı'nın Tuna'yı ve Boğazlar'ı denetim altına alarak Avrupa ile Karadeniz arasındaki ticaret yollarını tekeline almasından korkuyordu.

Haçlı ordusu

Seferin en büyük katılımcısı Macaristan'dı. Sigismund'un çağrısına Fransa ve Burgonya'dan büyük bir şövalye birliği katıldı; bu birliğin başında Burgonya Dükü Cesur Philippe'in oğlu Nevers Kontu Jean bulunuyordu. Fransa'nın tanınmış komutanları Mareşal Boucicaut, Amiral Jean de Vienne ve Eu Kontu Philippe d'Artois de ordudaydı. Alman soyluları, Rodos'taki Hospitalier şövalyeleri, Eflak Voyvodası Mircea'nın kuvvetleri ve Venedik donanması da sefere destek verdi. Haçlı ordusu Tuna boyunca ilerlerken Vidin'deki İvan Sratsimir kentin kapılarını açtı; Rahova (Oryahovo) ise kuşatılarak alındı ve kentte büyük bir katliam yapıldı.

Muharebe

Bayezid, İstanbul ablukasını bırakarak büyük bir hızla Tuna'ya yürüdü. Haçlılar, Niğbolu Kalesi'ni yaklaşık iki haftadır kuşatıyordu; ancak kuşatma araçları olmadığından kaleyi alamamışlardı. Osmanlı ordusunun yaklaştığı haberi geldiğinde haçlı komutanları arasında görüş ayrılığı çıktı. Sigismund, Osmanlı ordusunun öncü olarak kullandığı hafif akıncı ve piyade birliklerinin önce Macar ve Eflak kuvvetlerince karşılanmasını önerdi. Fransız şövalyeleri ise öncü saflarda savaşmanın onurunun kendilerine ait olduğunu söyleyerek bu planı reddetti.

Fransız ağır süvarileri Osmanlı ordusunun ön saflarındaki akıncıları ve piyadeleri dağıttı; ardından bir tepeyi tırmanarak ilerlediler. Ancak tepeyi aştıklarında Bayezid'in ağır süvari birlikleri olan sipahilerle karşılaştılar. Yorulmuş ve atlarının bir kısmını kaybetmiş olan şövalyeler kuşatıldı. Muharebenin son aşamasında Sırp Despotu Stefan Lazarević'in Osmanlı saflarında savaşan ağır süvarileri belirleyici bir rol oynadı. Haçlı ordusu dağıldı; Sigismund bir Venedik gemisine binerek Tuna'dan kaçtı ve Karadeniz ile İstanbul üzerinden uzun bir yolculuktan sonra ülkesine döndü.

Esirler ve fidyeler

Muharebeden sonra çok sayıda haçlı esir alındı. İngilizce Wikipedia'ya göre Rahova'daki katliamın ve muharebedeki ağır Osmanlı kayıplarının ardından Bayezid, esirlerin büyük kısmının öldürülmesini emretti. Nevers Kontu Jean, Boucicaut ve diğer yüksek rütbeli soylular ise fidye için ayrıldı. Bu soylular Bursa'ya götürüldü ve Burgonya Dükü'nün ödediği çok yüksek bir fidye karşılığında 1397'de serbest bırakıldı. Nevers Kontu, bu seferden sonra "Korkusuz Jean" (Jean sans Peur) lakabıyla anıldı ve sonradan Burgonya Dükü oldu.

Sonuçları

Niğbolu zaferi, Osmanlı'nın Balkanlar'daki egemenliğini kesinleştirdi. Bayezid, haçlılara kapılarını açan Vidin'i aldı ve İvan Sratsimir'i esir ederek Bulgar devletlerine son verdi. Bosna ve Macaristan'a akınlar düzenlendi. Bizans'ın Batı'dan beklediği yardım boşa çıktı ve İstanbul ablukası sürdü. Avrupa'da ise yenilgi büyük bir şok yarattı; Batı avrupaAvrupa şövalyelerinin Osmanlı ordusunun disiplini ve taktikleri karşısında ne kadar savunmasız olduğu açıkça görüldü. Osmanlı'ya karşı benzer büyüklükte bir haçlı seferi ancak yarım yüzyıl sonra, 1443–1444'te düzenlenebildi.

Tarihteki yeri

Niğbolu, Osmanlı'nın bir Balkan gücünden Avrupa'nın büyük güçlerinden biri hâline gelişinin simgesidir. Bayezid'in zaferi Müslüman dünyasında da büyük yankı uyandırdı; Osmanlı hükümdarının İslam dünyasındaki itibarı arttı. Ancak bu zaferden yalnızca altı yıl sonra Bayezid, bu kez doğudan gelen Timur karşısında Ankara'da yenilecekti. Niğbolu'nun kazandırdığı Balkan egemenliği, Ankara'dan sonra Osmanlı'nın yeniden toparlanmasını mümkün kılan en önemli etkenlerden biri oldu.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin Niğbolu Muharebesi (1396) ve I. Bayezid maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Battle of Nicopolis maddesine dayanır. Ordu büyüklüklerine ilişkin belirsizlik dikkat kutusunda belirtilmiştir.