Çimpe Kalesi (1352): Osmanlıların Rumeli yakasında yerleştiği ilk kale

Rumeli'de ilk adım

Çimpe Kalesi, Bizans kaynaklarındaki adıyla Tzympe, Gelibolu Yarımadası'nda, canakkaleÇanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasında bulunan küçük bir Bizans kalesidir. Osmanlı belgelerinde adı "Cinbi" ve "Çinpi" biçimlerinde de geçer. Orhan Bey'in büyük oğlu Süleyman Paşa'nın 1352'de bu kaleye yerleşmesi, Osmanlıların Avrupa topraklarında kalıcı olarak tuttuğu ilk noktanın edinilmesi anlamına gelir. Türkçe Vikipedi, Osmanlı Türklerinin Çimpe'yi alarak Rumeli'ye geçişinin Balkan tarihinde önemli bir dönüm noktası olduğunu vurgular.

Arka plan: Bizans iç savaşları

XIV. yüzyılın ortasında Bizans İmparatorluğu art arda gelen iç savaşlarla zayıflamıştı. 1341–1347 iç savaşında İoannis Kantakuzenos, genç imparator V. İoannis Paleologos'un naiplerine karşı mücadele etmiş ve bu mücadelede Türk beyliklerinden, önce Aydınoğlu Umur Bey'den, ardından Orhan Bey'den askerî yardım almıştı. Kantakuzenos 1346'da kızı Theodora'yı Orhan Bey'le evlendirerek bu ittifakı pekiştirdi. 1347'de İstanbul'a girerek VI. İoannis adıyla imparator oldu.

1352'de bu kez Kantakuzenos ile V. İoannis arasında yeni bir iç savaş başladı. İngilizce Wikipedia'nın 1352–1357 Bizans iç savaşı maddesine göre V. İoannis, Sırp ve Bulgar desteği alırken Kantakuzenos yine damadı Orhan Bey'e başvurdu. Orhan Bey'in gönderdiği kuvvetler Süleyman Paşa komutasında Trakya'ya geçti ve 1352 sonbaharında Didimotika yakınlarında Sırp ve Bulgar kuvvetlerine karşı Kantakuzenos'un zaferine katkıda bulundu.

Kalenin el değiştirmesi

Çimpe'nin Osmanlı eline nasıl geçtiği konusunda kaynaklar farklı anlatılar verir. Türkçe Vikipedi'ye göre bazı tarihçiler ve kaynaklar, Süleyman Paşa'nın Edirne'yi kuşatan Bulgar ve Sırp kuvvetlerini bozarak Bizans'a yardım etmesinin karşılığında kalenin kendisine hediye edildiğini belirtir. İngilizce Wikipedia'nın Tzympe maddesi de Kantakuzenos'un Osmanlı yardımına karşılık bu küçük kaleyi bir üs olarak Süleyman'a bıraktığını, ancak daha sonra kaleyi geri almak için para teklif ettiğini aktarır. Osmanlı kroniklerinde ise Süleyman Paşa'nın birkaç yoldaşıyla geceleyin sallarla Boğaz'ı geçerek kaleyi bir baskınla aldığı anlatılır.

Kalenin konumu ve yapısı

Çimpe Kalesi, Gelibolu Yarımadası'nın Boğaz'a bakan kıyısında, Gelibolu kentinin kuzeydoğusunda yer alır. Bugün kalıntıları bulunan kale küçük bir yapıdır; askerî önemi büyüklüğünden değil, Boğaz'ın Avrupa yakasında bir çıkarma noktası sağlamasından gelir. Lapseki ile Gelibolu arasındaki geçiş, Boğaz'ın Asya ve Avrupa kıyılarını birbirine bağlayan en kısa yollardan biridir. Karesi Beyliği'nin Osmanlı'ya katılmasıyla Asya yakasını elinde bulunduran Osmanlılar, Çimpe ile birlikte karşı kıyıda da bir dayanak noktası kazanmış oldu.

Bir müttefik üssünden kalıcı yerleşmeye

Çimpe başlangıçta Kantakuzenos'a yardım eden Osmanlı askerleri için bir konak yeri niteliğindeydi. Ancak Süleyman Paşa kısa sürede buraya Anadolu'dan yeni kuvvetler ve yerleşimciler getirmeye başladı. Türkçe Vikipedi'nin aktardığına göre Osmanlılar, 1352'de Çimpe'yi aldıktan iki yıl sonra stratejik önemi büyük Gelibolu'yu ele geçirdi ve beş yıl içinde Trakya'nın güney kesimini fethederek Anadolu'dan asker ve halk getirip yerleştirdi. Böylece Avrupa yakasında güçlü bir köprübaşı kuruldu.

Kantakuzenos'un kaleyi geri almak için para teklif ettiği ve Orhan Bey'in bu teklifi kabul etmeye yanaştığı, ancak 1354 depreminin dengeleri değiştirdiği anlatılır. 2 Mart 1354'te bölgede meydana gelen büyük deprem Gelibolu başta olmak üzere birçok Trakya kentinin surlarını yıktı; halkın büyük kısmı kentleri terk etti. Süleyman Paşa bu durumdan yararlanarak Gelibolu'yu ve çevredeki boşalmış kaleleri ele geçirdi, buralara Türk nüfus yerleştirdi. Bizans'ın kaleleri geri isteme talepleri sonuçsuz kaldı.

Aydınoğlu Umur Bey'in öncülüğü

Osmanlıların Rumeli'ye ilk ayak basan Türkler olmadığını da belirtmek gerekir. Türkçe Vikipedi, 1329–1344 yıllarında İzmir'den donanmasıyla Trakya'ya deniz seferleri yapan Aydınoğlu Umur Bey'i Balkan fetihlerini hazırlayan ilk büyük gazi bey olarak anar. Umur Bey de Kantakuzenos'un müttefiki olarak Trakya'ya birçok kez asker çıkarmış, ancak bu seferler kalıcı bir yerleşmeyle sonuçlanmamıştı. Umur Bey'in 1348'de İzmir önlerinde ölmesiyle Aydınoğullarının deniz gücü zayıfladı ve Bizans iç savaşlarındaki Türk müttefik rolü Osmanlılara geçti. Osmanlıların farkı, Trakya'ya yalnızca akın için değil, kalıcı olarak yerleşmek ve toprak tutmak için geçmeleriydi.

Sonuçları

Çimpe, ilk bakışta küçük bir kalenin el değiştirmesidir; ancak sonuçları açısından Osmanlı tarihinin en önemli olaylarından biri kabul edilir. Türkçe Vikipedi, Rumeli'de yerleşmenin İstanbul'un fethi gibi tarihte yeni bir dönem açan bir olay olduğunu ve bu köprübaşının Osmanlıların Viyana önlerine kadar yayılan Avrupa imparatorluğunun başlangıcı sayıldığını vurgular. Çimpe ve Gelibolu'dan sonra Osmanlılar, I. Murad döneminde Edirne'yi alarak başkentlerini Avrupa'ya taşıyacak, XIV. yüzyılın sonuna gelindiğinde Bulgaristan'ın ve Sırbistan'ın büyük kısmını kendine bağlayacaktı.

Süleyman Paşa ise bu başarıların meyvesini göremedi. 1357 dolayında Bolayır yakınlarında attan düşerek öldü ve Bolayır'a gömüldü. Türbesi, Rumeli'de Osmanlı'ya ait ilk anıt mezarlardan biri olarak bugün de ziyaret edilir. Onun ölümünden sonra Rumeli harekâtının yönetimi kardeşi Murad'a ve Karesi kökenli uç beylerine kaldı.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin Çimpe Kalesi maddesi ile İngilizce Wikipedia'nın Tzympe ve 1352–1357 Bizans iç savaşı maddelerine dayanır. Kalenin alınışıyla ilgili çelişen anlatılar dikkat kutusunda ayrıca belirtilmiştir.