Birinci Kosova Muharebesi (15 Haziran 1389): zafer, bir hükümdarın ölümü ve uzun bir efsane

Kosova Ovası'nda iki ordu

Birinci Kosova Muharebesi, I. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu ile Sırp Knezi Lazar Hrebeljanović önderliğindeki Balkan ittifakı arasında, bugünkü Priştine yakınlarındaki kosovaKosova Ovası'nda yapıldı. Muharebe Osmanlı zaferiyle sonuçlandı; ancak I. Murad muharebe sırasında ya da hemen sonrasında suikast sonucu öldü. Lazar da esir alınarak idam edildi. İki hükümdarın aynı gün hayatını kaybettiği bu muharebe, hem Osmanlı hem Sırp tarihinde özel bir yer tutar ve Sırp ulusal kimliğinin oluşmasında yüzyıllar boyunca belirleyici bir rol oynamıştır.

Arka plan: Ploşnik ve yeni ittifak

Çirmen Muharebesi'nden (1371) sonra Osmanlılar Balkanlar'da hızla ilerledi; Sofya, Niş ve Manastır gibi önemli merkezler alındı. Bu ilerleyiş karşısında Sırbistan'ın kuzeyinde güçlenen Knez Lazar ve Bosna Kralı Tvrtko I bir ittifak kurdu. Türkçe Vikipedi'ye göre 1387'de (bazı kaynaklarda 1388) Osmanlı kuvvetleri Toplica vadisindeki Ploşnik'te Sırp ve Bosna ordusuna yenildi. Bu, Balkanlar'da Osmanlılara karşı kazanılan ilk büyük zaferdi ve Osmanlı'ya bağlı Balkan yöneticilerini umutlandırdı. Bulgar Çarı İvan Şişman da Osmanlı'ya karşı tavır alınca I. Murad, 1388'de Çandarlı Ali Paşa komutasında bir orduyu Bulgaristan'a gönderdi; Tırnova ve birçok Bulgar kalesi alınarak Bulgarların arkadan saldırma ihtimali ortadan kaldırıldı.

Ardından I. Murad bizzat sefere çıktı. Ordusunda oğulları Bayezid ve Yakub Çelebi'nin yanı sıra Anadolu'daki bağlı beyliklerden gelen kuvvetler ve Osmanlı'ya bağlı bazı Hristiyan yöneticilerin askerleri de bulunuyordu. Lazar'ın ordusunda ise Sırp kuvvetlerinin yanında damadı Vuk Branković'in birlikleri ve Kral Tvrtko'nun gönderdiği Vlatko Vuković komutasındaki Bosna kuvvetleri yer alıyordu.

Muharebenin seyri

Muharebenin ayrıntıları hakkında çağdaş kaynaklar sınırlıdır ve sonraki anlatılar birbirinden farklıdır. Türkçe Vikipedi'nin aktardığına göre muharebe, Sırp ağır süvarilerinin Osmanlı okçu piyadelerine yaptığı hücumla başladı; hücum eden süvarilerin bir kısmı ve atları oklarla vuruldu. Ardından Osmanlı piyadeleri karşı saldırıya geçti. Osmanlı ordusunun sağ kanadına Bayezid, sol kanadına Yakub Çelebi komuta ediyordu. Bayezid'in kanadının karşı saldırısı muharebenin sonucunu belirledi. Gün batımına kadar süren çarpışmaların sonunda Sırp ordusu dağıldı.

Türkçe Vikipedi, muharebenin bazı kaynaklarda iddia edildiği gibi top kullanılarak kazanılmadığını, çünkü o tarihte Osmanlı'da kurulmuş bir topçu ocağı bulunmadığını özellikle belirtir. Muharebede Arnavut soylu ailesi Kastriotilerden Pal Kastrioti'nin de öldüğü kaydedilir.

I. Murad'ın ölümü

Muharebenin en çok tartışılan olayı I. Murad'ın öldürülmesidir. Osmanlı kroniklerinin yaygın anlatısına göre muharebe kazanıldıktan sonra Murad savaş alanını dolaşırken yaralılar arasından kalkan bir Sırp askeri onu hançerledi. Sırp geleneğinde ise suikastçı, Osmanlı karargâhına teslim olmak bahanesiyle giren soylu bir şövalye, Miloš Obilić olarak anılır. Murad'ın ölümünün ardından esir alınan Lazar da idam edildi.

Bayezid'in tahta çıkışı

Murad'ın ölümü üzerine savaş alanında bulunan oğlu Bayezid, devlet ileri gelenlerinin onayıyla hemen tahta çıkarıldı. Kardeşi Yakub Çelebi ise babasının ölüm haberinin duyurulmasından önce çadırına çağrılarak boğduruldu. Bu olay, Osmanlı tarihinde taht kavgalarını önlemek amacıyla başvurulan kardeş katlinin bilinen ilk örneklerinden biri olarak anılır. Bayezid, yıldırım hızıyla yaptığı seferler nedeniyle sonradan "Yıldırım" lakabıyla tanınacaktı.

Sonuçları

Muharebenin askerî sonucu Osmanlı zaferi oldu; ancak her iki taraf da ağır kayıplar verdiği için Osmanlı ordusu hemen ilerlemek yerine Edirne'ye döndü. Lazar'ın oğlu Stefan Lazarević, annesi Milica'nın yönetiminde kısa süre sonra Osmanlı'ya bağlılık bildirdi; Osmanlı'ya vergi ödemeyi ve asker göndermeyi kabul etti. Kız kardeşi Olivera, I. Bayezid'le evlendirildi. Stefan, sonraki yıllarda Niğbolu (1396) ve Ankara (1402) muharebelerinde Osmanlı saflarında savaştı. Sırbistan bir süre bağlı bir despotluk olarak varlığını sürdürdü ve 1459'da Semendire'nin alınmasıyla tamamen Osmanlı topraklarına katıldı.

Sırp ulusal belleğinde Kosova

Kosova Muharebesi, sonraki yüzyıllarda Sırp halk destanlarının ve ulusal kimliğinin merkezine yerleşti. Kosova döngüsü olarak bilinen halk şiirleri, Lazar'ın "dünyevi krallık yerine göksel krallığı" seçtiğini, Miloš Obilić'in kahramanlığını ve Vuk Branković'in sözde ihanetini anlatır. Vuk Branković'in ihanet ettiği iddiası çağdaş kaynaklarda bulunmaz ve tarihçilerin çoğu tarafından sonradan oluşan bir efsane olarak değerlendirilir. XIX. yüzyılda Sırp ulusal hareketi Kosova anlatısını güçlü bir sembol olarak kullandı. 1989'da muharebenin 600. yıl dönümünde Gazimestan'da yapılan büyük tören, bu sembolün modern siyasetteki etkisini de gösterir.

Tarihteki yeri

Birinci Kosova Muharebesi, Osmanlı'nın Balkanlar'daki egemenliğini pekiştiren bir zaferdir. Muharebeden sonra Sırbistan Osmanlı'ya bağlandı ve Balkanlar'da Osmanlı'ya karşı uzun süre ciddi bir direnç gösterilemedi. Aynı zamanda muharebe, savaş alanında ölen tek Osmanlı hükümdarının ölüm yeri olarak Osmanlı tarihinde de özel bir anlam taşır. 1448'de aynı ovada II. Murad ile Hunyadi Yanoş arasında yapılacak İkinci kosovaKosova Muharebesi, bölgenin Osmanlı tarihindeki önemini bir kez daha gösterecektir.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin I. Kosova Muharebesi ve I. Murad maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Battle of Kosovo maddesine dayanır. Tarih farkı ve suikasta ilişkin çelişen anlatılar dikkat kutularında belirtilmiştir.