Tırnova'nın alınması (17 Temmuz 1393): İkinci Bulgar Çarlığı'nın başkenti düşüyor

Bulgar çarlarının kenti

Tırnova, bugünkü adıyla Veliko Tırnovo, Kuzey Bulgaristan'da Yantra Nehri'nin derin kıvrımları arasında, sarp tepeler üzerine kurulmuş bir kenttir. 1185'te Asen ve Petar kardeşlerin Bizans'a karşı başlattığı ayaklanmayla kurulan İkinci Bulgar Çarlığı'nın başkentiydi. Kentin en önemli bölümü, Yantra'nın üç yandan çevrelediği Tsarevets (Çareveç) tepesi üzerindeki çar sarayı ve patrikhanenin bulunduğu kaleydi. Türkçe Vikipedi, Tırnova'nın diğer tüm Bulgar kasabalarından büyük olduğunu ve kısmen doğal, kısmen yapay surları nedeniyle önem taşıdığını belirtir. 17 Temmuz 1393'te kentin Osmanlı eline geçmesi, iki yüzyılı aşkın bir süre Balkanlar'ın önemli güçlerinden biri olan Bulgar Çarlığı'nın fiilen sona ermesi anlamına geldi.

XIV. yüzyılda bölünen Bulgaristan

XIV. yüzyılın ortasında Bulgar Çarı İvan Aleksandır (h. 1331–1371) ülkesini oğulları arasında paylaştırdı. Büyük oğlu İvan Sratsimir Vidin merkezli batı bölgesini, küçük oğlu İvan Şişman ise Tırnova merkezli asıl çarlığı aldı. Karadeniz kıyısında ise Dobruca'da Despot Dobrotitsa ve onun ardından oğlu İvanko yarı bağımsız bir yönetim sürdürüyordu. Bu bölünmüşlük, Bulgaristan'ın Osmanlı ilerleyişi karşısında ortak bir savunma oluşturmasını engelledi.

1371'deki Çirmen Muharebesi'nden sonra İvan Şişman, kız kardeşi Kera Tamara'yı I. Murad ile evlendirerek Osmanlı'yla barış içinde kalmaya çalıştı ve fiilen Osmanlı'ya bağlı bir yönetici konumuna düştü. Ancak Osmanlı akınları sürdü: Sofya 1385'te, Niş 1386'da Osmanlı eline geçti. 1388'de İvan Şişman'ın Osmanlı'ya karşı tavır alması üzerine Çandarlı Ali Paşa komutasında Bulgaristan'a bir sefer düzenlendi; birçok kale alındı ve Şişman yeniden bağlılık bildirmek zorunda kaldı.

Kuşatma

Türkçe Vikipedi'nin anlatımına göre 1393 baharında I. Bayezid birliklerini Anadolu'dan topladı, canakkaleÇanakkale Boğazı'nı geçti ve Makedonya'dan gelen bağlı Hristiyan hükümdarların birliklerini de barındıran Rumeli ordusuyla birleşti. Ana komutayı oğlu Süleyman Çelebi'ye verdi ve Tırnova'ya yürümesini emretti. Kent her yönden kuşatıldı. Halk direndi; ancak yaklaşık üç ay süren kuşatmanın sonunda, 17 Temmuz 1393'te Tsarevets kalesi yönünden yapılan bir saldırının ardından kent teslim oldu. Bu sırada İvan Şişman Tırnova'da değil, Tuna kıyısındaki Niğbolu'daydı.

Kuşatmanın ardından

Türkçe Vikipedi'ye göre fetihten sonra kentin önde gelen sakinleri Anadolu'ya sürgün edildi. Kentteki bazı kiliseler camiye, hamama ya da başka amaçlı yapılara dönüştürüldü. Süleyman Çelebi, kente bir Osmanlı komutanı atadıktan sonra Tırnova'dan ayrıldı. Bulgar Ortodoks Kilisesi'nin son patriği Evtimiy (Tırnovalı Evtimiy) kentin savunmasında halkın moralini ayakta tutmaya çalışmıştı; fetihten sonra Trakya'ya sürgün edildi ve sürgünde öldü. Bulgar Ortodoks Kilisesi onu aziz kabul eder. Tırnova Patrikhanesi'nin kaldırılmasıyla Bulgar kilisesi İstanbul'daki Ekümenik Patrikhaneye bağlandı.

Evtimiy ve Tırnova edebiyat okulu

Patrik Evtimiy, ortaçağ Bulgar kültürünün en önemli kişiliklerinden biridir. Onun önderliğinde gelişen Tırnova edebiyat okulu, kilise metinlerini yeniden düzenlemiş, yazım kurallarını standartlaştırmış ve Slav dünyasında geniş bir etki yaratmıştı. Tırnova'nın düşüşünden sonra Evtimiy'in öğrencilerinin bir kısmı Sırbistan'a, Rusya'ya ve Eflak-Boğdan'a göç ederek bu geleneği oralarda sürdürdü. Bu nedenle 1393, Bulgar kültür tarihinde de bir dönüm noktası olarak görülür.

Bulgar Çarlığı'nın sonu

Tırnova'nın düşmesiyle İvan Şişman'ın elinde Tuna boyunca birkaç kale kaldı. İngilizce Wikipedia'ya göre Şişman, 1395'te Osmanlılar tarafından yakalanarak öldürüldü; bazı kaynaklar ise doğal yollarla öldüğünü yazar. Vidin'deki kardeşi İvan Sratsimir, 1396'da Niğbolu Haçlı Seferi sırasında haçlılara katıldı; haçlı ordusunun Niğbolu'daki yenilgisinden sonra Bayezid Vidin'i de aldı ve Sratsimir esir edildi. Böylece İkinci Bulgar Çarlığı tamamen sona erdi. Bulgaristan, 1878'e kadar yaklaşık beş yüzyıl boyunca Osmanlı yönetiminde kaldı.

Tsarevets kalesi bugün

Tsarevets tepesindeki kale, XX. yüzyılın ikinci yarısında kapsamlı bir biçimde yeniden yapıldı ve bugün Bulgaristan'ın en çok ziyaret edilen tarihî alanlarından biridir. Tepenin en yüksek noktasındaki Patrikhane kilisesi de yeniden inşa edilmiş ve iç duvarları çağdaş fresklerle süslenmiştir. Kalenin surları, kuleleri ve saray kalıntıları, ortaçağ Bulgar başkentinin büyüklüğünü günümüze taşır.

Tarihteki yeri

Tırnova'nın alınması, Osmanlı'nın Balkanlar'da yalnızca bağlı yöneticiler aracılığıyla değil, doğrudan yönetim kurarak egemenlik sağlama politikasına geçişinin önemli bir adımıdır. Bayezid döneminde Bulgar topraklarının doğrudan Osmanlı yönetimine alınması, Osmanlı'yı Tuna'ya ve dolayısıyla Macaristan'a komşu yaptı. Bu durum Avrupa'da büyük kaygı yarattı ve üç yıl sonra Niğbolu'da sonuçlanacak büyük haçlı seferinin hazırlanmasına yol açtı.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin Tırnova Kuşatması maddesi ile İngilizce Wikipedia'nın Siege of Tarnovo ve Second Bulgarian Empire maddelerine dayanır. Kaynakların niteliğine ilişkin uyarı dikkat kutusunda belirtilmiştir.