Çirmen Muharebesi (26 Eylül 1371): Meriç kıyısında Makedonya'nın kapısı açılıyor

İkinci Meriç Muharebesi

Çirmen Muharebesi, İkinci Meriç Muharebesi adıyla da bilinir. 26 Eylül 1371'de Meriç Nehri kıyısında, bugün Yunanistan sınırları içinde kalan Ormenio köyü yakınlarındaki Çirmen mevkiinde, Osmanlı kuvvetleriyle Sırp despotları Vukašin Mrnjavčević ve kardeşi Jovan Uglješa'nın ordusu arasında yapıldı. Türkçe Vikipedi'ye göre muharebe Osmanlı zaferiyle sonuçlandı; iki Sırp hükümdarı da savaş alanında öldü. Bu zafer, Osmanlı'ya Makedonya'nın yollarını açtı ve Balkanlar'daki ilerleyişini büyük ölçüde hızlandırdı.

Sırbistan'ın parçalanması

Çirmen'in önemini anlamak için XIV. yüzyılın ortasında Sırbistan'ın durumuna bakmak gerekir. Sırp Kralı Stefan Dušan (h. 1331–1355), Bizans'tan geniş topraklar alarak kendini "Sırpların ve Rumların imparatoru" ilan etmiş ve Balkanlar'ın en güçlü devletini kurmuştu. Dušan'ın 1355'teki ölümünden sonra oğlu Stefan Uroš V otoriteyi koruyamadı ve imparatorluk, yerel soyluların yönettiği bölgelere ayrıldı. Bunlar arasında Makedonya'da Prilep merkezli bölgeyi yöneten Vukašin ile Serez merkezli bölgeyi yöneten kardeşi Jovan Uglješa en güçlüleriydi. Vukašin 1365'te kral unvanını almıştı.

Uglješa'nın toprakları doğrudan Osmanlı'nın Trakya'daki topraklarına komşuydu. Osmanlı akıncılarının Serez ve Drama yöresine baskıları üzerine Uglješa, Osmanlı'ya karşı geniş bir ittifak kurmaya çalıştı. Bizans ve Bulgaristan'dan beklediği desteği bulamayınca kardeşi Vukašin ile birlikte harekete geçti.

Muharebe

Türkçe Vikipedi'ye göre Uglješa, I. Murad Anadolu'dayken Edirne'ye saldırarak Osmanlıları hazırlıksız yakalamak istedi. Sırp ordusu Meriç vadisi boyunca doğuya ilerleyerek Çirmen yakınlarında kamp kurdu. Osmanlı tarafında komutayı Rumeli beylerbeyi Lala Şahin Paşa üstlendi; Evrenos Bey'in de muharebede yer aldığı anlatılır. Sırp ordusuna göre sayıca çok küçük olan Osmanlı kuvvetleri, düşmanın ilerlemesine izin verdikten sonra gece karanlığında kampa ani bir baskın düzenledi. Hazırlıksız yakalanan Sırp ve Makedon birlikleri paniğe kapıldı; komutanları öldürüldü ve ordu dağıldı. Kaçmaya çalışan askerlerin bir kısmı Meriç'te boğuldu. Vukašin ve Uglješa da muharebede hayatını kaybetti.

Sonuçları: Makedonya'ya giden yol

Çirmen zaferinin sonuçları çok geniş oldu. Türkçe Vikipedi'ye göre Osmanlılar Drama, Kavala ve Serez gibi yerleri ele geçirdi; Makedonya'daki Sırp prensleri, Bulgar çarı ve Bizans imparatoru Osmanlı egemenliğini tanıdı. Vukašin'in oğlu Kral Marko (Krali Marko), Prilep merkezli küçük bir bölgede Osmanlı'ya bağlı bir yönetici olarak varlığını sürdürdü; Osmanlı seferlerine asker vermek zorunda kaldı ve 1395'te Rovine Muharebesi'nde Osmanlı saflarında savaşırken öldü. Kral Marko, sonraki yüzyıllarda Sırp, Bulgar ve Makedon halk şiirinin en sevilen kahramanlarından biri hâline geldi.

Bizans İmparatoru V. İoannis de Çirmen'den sonra Osmanlı'ya vergi ödemeyi ve sefer sırasında asker göndermeyi kabul etti. Böylece Bizans, Osmanlı'nın fiilen bağımlısı konumuna düştü. Bulgar Çarı İvan Şişman da kız kardeşi Kera Tamara'yı I. Murad'la evlendirerek Osmanlı'yla bir barış sağlamaya çalıştı.

Osmanlı tarih yazımında Çirmen

Osmanlı kroniklerinde Çirmen, Rumeli'deki ilk büyük meydan zaferlerinden biri olarak anlatılır. Muharebeye adını veren Çirmen, Osmanlı döneminde Edirne'ye bağlı bir kaza ve sonradan bir sancak merkezi oldu. XV. ve XVI. yüzyıllarda Çirmen sancağı, Rumeli eyaletinin önemli sancaklarından biriydi. Bugün Ormenio adıyla Yunanistan'ın Meriç ili sınırları içindeki küçük bir köydür.

Tarihteki yeri

Çirmen Muharebesi, Balkan tarihinde bir dönemin kapanışı olarak görülür. Stefan Dušan'ın kurduğu büyük Sırp devletinin kalıntıları bu yenilgiyle dağıldı; Makedonya ve Batı trakyaTrakya'daki Sırp yönetimi sona erdi. Osmanlı ise bundan sonraki yirmi yıl içinde Sofya'yı (1385), Niş'i (1386) ve Selanik'i (1387) alarak Balkanlar'ın içlerine ilerledi. İngilizce Wikipedia, Çirmen'in sonuçları bakımından Kosova Muharebesi'nden bile daha belirleyici olduğu görüşüne yer verir; çünkü bu yenilgiden sonra güney Balkanlar'da Osmanlı'ya karşı durabilecek bir güç kalmamıştı.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin Çirmen Muharebesi ve Lala Şahin Paşa maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Battle of Maritsa maddesine dayanır. Ordu büyüklükleri ve anlatı benzerlikleri dikkat kutusunda belirtilmiştir.