İskender

Büyük İskender, tam adıyla III. Aleksandros, antik Makedonya Krallığı'nın Argead hanedanından Makedonyalıların Kralı'dır. II. Philippos'un oğlu olan İskender, MÖ 336'da 20 yaşında tahta geçmiş; on üç yıllık saltanatını büyük ölçüde askeri seferler yürüterek geçirmiştir. 30 yaşına gelindiğinde Yunanistan'dan Kuzeybatı Hindistan'a uzanan tarihin en büyük imparatorluklarından birini kurmuştur. Savaş meydanında hiç yenilgiye uğramamış olan İskender, tarihçiler tarafından tarihin en başarılı askeri komutanlarından biri kabul edilmektedir.

Pella'da dünyaya gelen İskender, 13 yaşından itibaren Aristoteles tarafından yetiştirilmiştir. Tahta geçtikten kısa süre sonra Balkanlar'da kuzey sınırlarını güvenceye almış ve Thebes'i yerle bir etmiştir. MÖ 334'te Korinthos Birliği'nin komutanı sıfatıyla Ahameniş İmparatorluğu'na karşı Pan-Hellen seferini başlatmıştır. İssos ve Gaugamela'daki zaferlerle III. Darius'u tahttan indirmiş; Adriyatik Denizi'nden İndus Nehri'ne uzanan imparatorluğu kurmuştur. MÖ 326'da Hydaspes Muharebesi'nde Poros'u yenerek Hindistan'a girmiş, ancak askerlerinin isyanı üzerine geri dönmek zorunda kalmış ve MÖ 323'te Babil'de 32 yaşında hayatını kaybetmiştir.

İskender'in ölümünün ardından Diadohi Savaşları patlak vermiş ve imparatorluk dağılmıştır. Ölümü geleneksel olarak Helenistik dönemin başlangıcı kabul edilmektedir. Fetihleri aracılığıyla Yunan kültürünü ve dilini doğuya yayan İskender, başta Mısır'daki İskenderiye olmak üzere yirmiden fazla şehir kurmuştur. Bu miras Grek-Budizm ve Helenistik Yahudiliğin doğuşuna zemin hazırlamış; Yunan dili, Bizans İmparatorluğu'nun 1453'teki çöküşüne kadar bölgenin ortak dili olarak kalmıştır.

İskender'in ölüm nedeni günümüzde de tartışmalıdır; tifo ateşi, sıtma, zehirlenme ve aşırı alkol kullanımına bağlı karaciğer yetmezliği başlıca teoriler arasındadır. 2019'da öne sürülen Guillain-Barré sendromu teorisi ise cesedin bozulmadan kalmasını fizyolojik bir olgu olarak açıklamaya çalışmaktadır. İskender savaş meydanında birden fazla ağır yara almış; Granikos'ta kafasına kılıç darbesi, İssos'ta bacak yarası, Gazze'de omuz oku ve Hindistan'da akciğerine saplanan ok bu yaraların başında gelmektedir.

Akhilleus'a benzetilen efsanevi bir kahraman kimliği edinen İskender, pek çok kültürün tarihsel ve mitolojik geleneğinde kalıcı bir iz bırakmıştır. MÖ 3. yüzyılda derlenen İskender Romanı Orta Çağ boyunca yüzü aşkın versiyona kavuşmuş ve İncil'den sonra Orta Çağ Avrupası'nın en geniş kitleye ulaşan edebi eseri olarak kabul görmektedir. İslam geleneğinde Zülkarneyn figürüyle özdeşleştirilen İskender, Kehf Suresi'nde anılmakta; Türk, Fars ve Arap edebiyatlarında İskendername geleneğiyle yüzyıllarca yaşatılmaktadır. Julius Caesar, Pompeius ve Napolyon Bonapart gibi tarihsel figürler onu ilham kaynağı olarak benimsemiş; modern askeri akademiler onun taktiklerini müfredata almayı sürdürmektedir.