1463–1479 Osmanlı-Venedik Savaşı: Eğriboz'dan İşkodra'ya on altı yıl

İki devletin en uzun savaşlarından biri

1463 ile 1479 arasında Osmanlı Devleti ile Venedik Cumhuriyeti arasında aralıklarla on altı yıl süren savaş, iki devletin tarihindeki en uzun savaşlardan biridir. Önceki çatışmaların (1416 ve 1423–1430) aksine çok geniş bir coğrafyada yaşandı: Mora Yarımadası, Ege Denizi, Arnavutluk, Karadağ, Dalmaçya ve İtalya'nın Friuli bölgesi. Savaş, 26 Ocak 1479'da imzalanan İstanbul Antlaşması'yla Osmanlıların lehine sonuçlandı. Batı literatürü, savaşın en önemli sonucunu Venedik'in yüzyıllardır elinde tuttuğu Eğriboz (Negroponte) adasını kaybetmesi ve Osmanlı donanmasının Ege'de Venedik ile Rodos şövalyelerine meydan okuyabilecek güce ulaşması olarak özetler.

Savaşın arka planı

II. Mehmed, İstanbul'un fethinden sonra Balkanlar'daki ilerleyişini sürdürdü: Sırbistan 1459'da, Mora 1460'ta, Bosna 1463'te Osmanlı yönetimine girdi. Bu gelişmeler, Venedik'in Mora ve Adriyatik kıyısındaki topraklarını doğrudan tehdit altına soktu. Savaşın görünür bahanesi, Bizans tarihçisi Kritovulos'un anlattığı bir olaydı: Atina'daki Osmanlı komutanının Arnavut asıllı bir hizmetkârı 100.000 gümüş akçeyle kaçıp Venedik'in Koron kalesine sığındı, Osmanlıların iade talebi reddedildi. Bunun üzerine Turahanoğlu Ömer Bey Kasım 1462'de İnebahtı'ya saldırdı, İshakoğlu İsa Bey de 3 Nisan 1463'te Venedik'in elindeki Argos'u aldı.

Venedik, Osmanlılarla ticarete bağımlı olduğu için savaştan uzun süre kaçınmıştı. Papalık temsilcisi Kardinal Bessarion'un baskısı ve Konsey üyesi Vettore Cappello'nun etkili konuşması dengeyi değiştirdi; Senato 28 Temmuz 1463'te az farkla savaş kararı aldı. 12 Eylül 1463'te Venedik ile Macar Kralı Matyas Korvin ittifak kurdu, 19 Ekim'de Papalık ve Burgonya Dükü de katıldı. Paylaşım planına göre zafer hâlinde Mora ve Epir kıyısı Venedik'e, Bulgaristan, Sırbistan, Bosna ve Eflak Macaristan'a kalacak, İstanbul dahil kalan topraklarda Palaiologos ailesi altında Bizans yeniden kurulacaktı.

Mora ve Ege'de ilk yıllar (1463–1465)

1463 sonbaharında Venedik ordusu Alvise Loredan ve Bertoldo d'Este komutasında Mora'ya çıktı, Argos'u geri aldı ve Korint Kıstağı'ndaki Germehisar (Heksamilion) surunu hızla yeniden inşa etti. Mora'daki bazı kale ve kentler Venedik'e katıldı. Korint önünde 20 Ekim 1463'te yapılan muharebede d'Este öldü ve Venedik kuvvetleri geri çekildi. 1464 baharında Sadrazam Veli Mahmud Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Germehisar'ı alıp yıktı, Argos'u yeniden ele geçirdi. II. Mehmed aynı dönemde canakkaleÇanakkale Boğazı'ndaki kaleleri güçlendirdi ve İstanbul'da Kadırga Limanı tersanesini yaptırdı.

Ege'de Orsato Giustinian komutasındaki Venedik donanması 1464'te Midilli'yi kuşattı, ancak Veli Mahmud Paşa'nın donanması karşısında çekildi; Giustinian 11 Temmuz 1464'te Koron'da öldü. Venedik'in Mora'ya gönderdiği yeni komutan Sigismondo Malatesta Mistra'yı Ağustos–Ekim 1464 arasında kuşattıysa da alamadı. 1465'te başlayan barış görüşmeleri, Venedik'in Mora ile Midilli'yi, II. Mehmed'in ise Bosna'nın tamamen boşaltılmasını istemesi yüzünden sonuçsuz kaldı.

Savaşın genişlemesi (1466–1468)

1466'da Vettore Cappello komutasındaki Venedik donanması Gökçeada, Taşoz ve Semadirek'i ele geçirdi, 12 Temmuz'da Pire'ye çıkıp Atina'ya yürüdü ama Akropolis'teki Osmanlı birliği karşısında geri döndü. Patras önünde Venedik ordusu Turahanoğlu Ömer Bey'e yenildi; Balyabadra Muharebesi'nde Venedikliler büyük kayıp verdi. Arnavutluk'ta İskender Bey Venedik ile ittifak kurmuştu. II. Mehmed 1466'da Akçahisar'ı (Kruja) kuşattı, alamayınca Elbasan kalesini inşa ettirdi. 17 Ocak 1468'de İskender Bey'in ölümü Venedik'in en önemli müttefikini ortadan kaldırdı.

Eğriboz'un fethi (1470)

Venedik donanmasının 1469'da Enez ve Foça'yı yakması üzerine II. Mehmed doğrudan Venedik'in Ege'deki en büyük üssüne yöneldi. Veli Mahmud Paşa komutasındaki donanma 3 Haziran 1470'te canakkaleÇanakkale Boğazı'ndan çıktı. Padişah karadan gelerek 18 Haziran'da Eğriboz kalesini kuşattı ve 12 Temmuz 1470'te fethetti. Venedik komutanı Paolo Erizzo idam edildi. Araştırmamız, Niccolò da Canale komutasındaki Venedik donanmasının ada yakınına gelip çatışmaya girmeden çekilmesini Osmanlı-Venedik savaşlarında bir dönüm noktası olarak değerlendiriyor.

Akkoyunlu ittifakı ve Haçlı donanması (1472–1473)

Venedik, Osmanlıları doğudan sıkıştırmak için Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan ile ittifak kurdu. 1472'de Papalık, Napoli ve Venedik gemilerinden oluşan Haçlı donanması Anadolu'nun güney kıyılarına saldırdı, Korikos ve Silifke'yi aldı, Antalya'yı alamadı ve 13 Eylül 1472'de İzmir'i yaktı. II. Mehmed 1473'te Otlukbeli'nde Uzun Hasan'ı yenince bu ittifak fiilen sona erdi.

İşkodra ve son evre (1474–1479)

Rumeli Beylerbeyi Hadım Süleyman Paşa, Arnavutluk'taki en güçlü Venedik kalesi İşkodra'yı 15 Temmuz–28 Ağustos 1474 arasında kuşattı ama alamadı. Osmanlı akıncıları ilk kez 1472'de Friuli'ye girmişti. 1477'de Turahanoğlu Ömer Bey komutasındaki akıncılar İsonzo (Aksu) nehrini geçti, 31 Ekim'de Lucinico'da Venedik birliğini yendi ve Friuli'de yüze yakın köyü yağmaladı; bir kol Tagliamento'yu da aşarak Treviso'ya kadar ilerledi. Araştırmamız bu akınların Venedik üzerinde sarsıcı bir etki bıraktığını gösteriyor. 1478'de Akçahisar teslim oldu, II. Mehmed aynı yıl İşkodra'yı yeniden kuşattı. Müttefiklerini kaybetmiş ve ticareti durmuş olan Venedik barışa yöneldi.

İstanbul Antlaşması (26 Ocak 1479)

Antlaşmayla Venedik, savaş sırasında kaybettiği Eğriboz, Akçahisar, İşkodra ve Mora'daki Argos ile Manya'yı Osmanlılara bıraktı; işgal ettiği Limni, Taşoz ve Semadirek'i geri verdi ve 100.000 duka savaş tazminatı ödemeyi kabul etti. Aynı anlatım, Venedik'in savaşın son yıllarında Kıbrıs Krallığı'nı fiilen denetimine alarak kayıplarının bir kısmını telafi ettiğini de belirtir.

Geriye dönüp bakınca Eğriboz'dan İşkodra'ya savaş

On altı yıl süren bu savaş, Osmanlı'nın denizde de kalıcı bir güç olmaya karar verdiği dönemi işaret ediyor. Eğriboz'un alınması kara ordusunun gücüyle mümkün olmuştu; ama savaşın uzaması, Venedik gibi bir deniz devletini yenmek için donanmanın şart olduğunu açıkça gösterdi. Barışın Venedik'e ağır bir haraç yüklemesi, savaşın galibini tartışmasız biçimde ortaya koyar. Bizim gözümüzde bu savaşın asıl mirası toprak değil, iki tarafın birbirini artık daimî bir ticaret ortağı ve rakip olarak tanımasıdır.