II. Murad (h. 1421–1444, 1446–1451): tahttan çekilen ve geri dönen sultan

Fatih'in babası

II. Murad, Osmanlı'nın altıncı hükümdarıdır. I. Mehmed'in oğludur; Türkçe Vikipedi'ye göre 1404'te Amasya'da doğdu. 1421'de babasının ölümüyle tahta çıktı. Otuz yıla yakın saltanatı boyunca Fetret'ten sonra yeniden güçlenen devletin Anadolu'da ve Balkanlar'da otoritesini pekiştirdi; Selanik'i aldı, haçlı ordularını Varna'da ve İkinci Kosova'da yendi. Osmanlı tarihinde kendi isteğiyle tahttan çekilen ve ardından yeniden tahta dönen hükümdar olarak özel bir yere sahiptir. 3 Şubat 1451'de Edirne'de öldü; yerine oğlu II. Mehmed, yani İstanbul'un fatihi geçti.

Tahta çıkış ve iki Mustafa

Murad tahta çıktığında yalnızca on yedi yaşındaydı. Babasının ölümü vezirler tarafından gizlenmiş, Murad Amasya'dan Bursa'ya gelip tahta oturduktan sonra duyurulmuştu. Ancak saltanatının ilk yılları ciddi taht mücadeleleriyle geçti. Bizans, Limni'de tuttuğu "Düzmece" Mustafa Çelebi'yi serbest bırakarak Rumeli'ye çıkardı. Kendini Bayezid'in oğlu olarak tanıtan Mustafa, Rumeli'deki uç beylerinin bir kısmını yanına çekti ve Edirne'yi aldı. Anadolu'ya geçmeye çalışırken Ulubat yakınlarında Murad'ın ordusu karşısında taraftarları dağıldı; Mustafa kaçarken yakalandı ve 1422 başında Edirne'de idam edildi.

Murad, Bizans'ın bu müdahalesini cezalandırmak için 1422 yazında İstanbul'u kuşattı. Ancak bu sırada Anadolu'da on üç yaşındaki kardeşi Mustafa Çelebi, Germiyan ve Karaman beylerinin ve Bizans'ın desteğiyle ayaklandı. "Küçük Mustafa" olarak anılan bu şehzade İznik'i aldı; Murad kuşatmayı kaldırarak Anadolu'ya döndü ve 1423 başında Mustafa'yı yakalatıp öldürttü.

Anadolu'da ve Balkanlar'da otoritenin pekiştirilmesi

Taht kavgalarını bastıran Murad, Anadolu'da Fetret'ten sonra yeniden kurulan beyliklere karşı adım adım ilerledi. 1425'te Aydınoğulları, Menteşeoğulları ve Teke beylikleri ilhak edildi; 1428'de Germiyan Beyi II. Yakub Bey'in ölümüyle Germiyan toprakları vasiyet yoluyla Osmanlı'ya geçti. Candaroğulları ve Karamanoğulları ile yapılan seferlerde de bazı topraklar alındı. Balkanlar'da Venedik'in 1423'te Bizans'tan satın aldığı Selanik, yedi yıllık bir savaşın ardından 29 Mart 1430'da alındı. Sırbistan'a karşı yapılan seferlerde 1439'da Semendire alındı; 1440'ta Belgrad kuşatıldı, ancak alınamadı.

Hunyadi ve haçlı seferleri

1440'larda Osmanlı'nın Balkanlar'daki en büyük rakibi, Erdel voyvodası ve sonradan Macaristan naibi olan Hunyadi Yanoş (János Hunyadi) oldu. Hunyadi 1441–1442 yıllarında Osmanlı akıncılarına karşı birkaç başarı kazandı. 1443'te Macaristan Kralı I. Ulászló (Lehistan Kralı III. Władysław) ve Hunyadi önderliğinde bir haçlı ordusu Balkanlar'a girdi, Niş ve Sofya'yı aldı. Kış ortasında Balkan Dağları'nı aşmaya çalışan ordu, Aralık 1443'te İzladi Derbendi'nde Osmanlı savunmasıyla karşılaştı ve geri çekilmek zorunda kaldı. Bu sefer, Osmanlı'yı barış aramaya yöneltti.

Barış ve tahttan çekilme

1444 yazında Edirne'de ve Segedin'de yürütülen görüşmeler sonucunda on yıllık bir barış antlaşması yapıldı. Antlaşmaya göre Sırp Despotu Đurađ Branković topraklarını geri aldı ve Osmanlı'ya bağlı bir despotluk olarak varlığını sürdürdü. Aynı yıl Murad, Karamanoğulları ile de bir antlaşma yaptıktan sonra beklenmedik bir kararla tahttan çekildi ve yerine on iki yaşındaki oğlu Mehmed'i geçirdi. Murad Manisa'ya çekildi.

Varna ve geri dönüş

Murad'ın tahttan çekilmesinin ve genç Mehmed'in tahta çıkmasının yarattığı izlenim, Avrupa'da yeni bir haçlı seferinin düzenlenmesini teşvik etti. Papalık temsilcisi Kardinal Cesarini'nin desteğiyle Ulászló barışı bozdu ve 1444 sonbaharında haçlı ordusu yeniden Balkanlar'a girdi. Edirne'deki devlet ileri gelenleri, özellikle Çandarlı Halil Paşa, Murad'ı orduya komuta etmeye çağırdı. Murad, Ceneviz gemileriyle Boğaz'ı geçerek ordusunun başına geçti ve 10 Kasım 1444'te Varna'da haçlı ordusunu yendi. Kral Ulászló muharebede öldü. Varna'dan sonra Murad yeniden Manisa'ya çekildi; ancak 1446'da Edirne'de yeniçerilerin ayaklanması, Buçuktepe Ayaklanması olarak bilinen olay üzerine Çandarlı Halil Paşa'nın çağrısıyla yeniden tahta döndü.

İkinci Kosova ve son yılları

Murad'ın ikinci saltanatı da savaşlarla geçti. 1446'da Mora'ya sefer düzenleyerek Hexamilion surlarını yıktı ve Mora despotlarını vergiye bağladı. Arnavutluk'ta İskender Bey (Gjergj Kastrioti) ile mücadele etti; 1450'de Akçahisar (Kruja) kuşatması sonuçsuz kaldı. 17–19 Ekim 1448'de Kosova Ovası'nda Hunyadi Yanoş komutasındaki Macar ordusunu yenerek Balkanlar'daki Osmanlı egemenliğini kesinleştirdi. Bu zaferden sonra Macaristan uzun süre Osmanlı'ya karşı büyük bir saldırı girişiminde bulunamadı.

Ölümü

II. Murad, 3 Şubat 1451'de Edirne'de öldü. Ölümünden sonra Manisa'daki oğlu Mehmed hızla Edirne'ye gelerek tahta çıktı. Murad'ın naaşı Bursa'ya götürülerek Muradiye Külliyesi'ndeki türbesine defnedildi. Vasiyetinde türbesinin üstünün açık bırakılmasını, böylece mezarının yağmur ve güneş görmesini istediği anlatılır; türbenin kubbesinin ortasındaki açıklık bu isteği yansıtır.

Tarihteki yeri

II. Murad'ın saltanatı, Osmanlı'nın Fetret'in yaralarını sararak yeniden büyük bir güç hâline gelmesinin dönemidir. Haçlı seferlerine karşı kazandığı Varna ve İkinci Kosova zaferleri, Osmanlı'nın Balkanlar'daki egemenliğini kesinleştirdi ve oğlu II. Mehmed'e İstanbul'u alabilmesi için sağlam bir zemin bıraktı. Tahttan çekilip yeniden dönmesi ise Osmanlı'da hükümdarlık kurumunun henüz katı kurallara bağlanmadığı bir döneme ışık tutar. Murad'ın temkinli ve barışçıl yönleri ile oğlunun iddialı kişiliği arasındaki karşıtlık, Osmanlı tarih yazımında sıkça vurgulanır.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin II. Murad ve Varna Muharebesi maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Murad II maddesine dayanır. Tahttan çekilmenin nedenlerine ilişkin farklı görüşler dikkat kutusunda belirtilmiştir.