Bosna'nın Fethi (1463-1464): Bobovac, Jajce ve Bosna Krallığı'nın sonu

Bosna Krallığı'nın son yılları

Türkçe Vikipedi'ye göre Bosna Seferi, 1463–1464 yıllarında II. Mehmed komutasındaki Osmanlı ordusu ile Bosna Krallığı ve müttefikleri Macar Krallığı ve Hersek Dukalığı arasında gerçekleşti. Bu seferlerde Osmanlı ordusu Bosna'nın büyük bölümünü ele geçirdi ve 300'den fazla müstahkem yeri aldı. Bosna, bundan sonra yaklaşık dört yüz yıl boyunca önce Rumeli eyaletine bağlı bir sancak, sonra ayrı bir eyalet olarak Osmanlı yönetiminde kaldı.

Haçlı hazırlıkları ve vergi

Türkçe Vikipedi'ye göre İstanbul'un fethi, Sırbistan ile Mora'nın alınması Avrupa'da büyük kaygı yarattı ve Papa II. Pius yeni bir haçlı seferi için çağrıda bulundu. Bu çağrıdan en çok etkilenenler Bosna Krallığı ile Hersek Dukalığı oldu. Bosna kralının elçileri Aralık 1461'de Roma'ya giderek destek istedi; Bosna kralı ve Hersek dükü 1462'de Arnavut lider İskender Bey ile anlaştı. Bosna Kralı Stjepan Tomašević, Osmanlı'ya ödemesi gereken vergiyi de kesti. Türkçe Vikipedi, kralın Osmanlı elçisine hazırdaki parayı gösterip bunu padişaha göndermeyeceğini söylediğini aktarır; bu anlatı, Bizans tarihçisi Halkokondilis'in eserinde yer alan bir rivayettir.

1463 seferi: Bobovac'tan Jajce'ye

Türkçe Vikipedi'ye göre II. Mehmed, Edirne'de topladığı ordunun başkomutanlığını bizzat üstlendi; öncü birlikleri Sadrazam Mahmud Paşa yönetiyordu. 1463 baharında ordu Üsküp üzerinden ilerledi ve Drina Nehri'ni geçerek Bosna'nın iç kesimlerine girdi. Kral Stjepan Tomašević, Bosna krallarının merkezi olan Bobovac dağ kalesine sığındı, sonra hazinesiyle birlikte Vrbas Nehri kıyısındaki Jajce Kalesi'ne geçti. Bobovac Mayıs sonunda kuşatıldı ve üç gün süren top atışından sonra, iki yıl yetecek erzakı olmasına karşın komutanı Knez Radak'ın teslim olmasıyla düştü. Ardından Visoko ve başka kaleler kendiliğinden teslim oldu; Travnik de alındı.

II. Mehmed, ordunun büyük bölümüyle Travnik'te kalarak kralı yakalamak için Mahmud Paşa'yı ileri gönderdi. Mahmud Paşa ve Turhanoğlu Ömer Bey, kralın sığındığı Kiluh (Ključ) Kalesi'ne ulaştı. Kale kuşatıldı; kral ve halk, canlarının bağışlanması ve gitmelerine izin verilmesi koşuluyla teslim oldu. Kralın kardeşi de benzer koşullarla teslim oldu. II. Mehmed, kralı Jajce Kalesi'nin önünde savunuculara gösterdirdi ve kale bunun üzerine teslim oldu.

Kralın sonu

Türkçe Vikipedi'ye göre kralın canlı ele geçmesi, Mahmud Paşa ile padişahın arasını açtı. Mahmud Paşa krala aman vermişti; padişah ise kralın serbest bırakılmasının yeni karışıklıklara yol açacağı görüşündeydi. Kaynaklara göre padişah orduda bulunan bilginlere danıştı ve Şeyh Ali Bistâmî'nin fetvasıyla kral 1463'te idam edildi. Bu olayın ardından Bosna beyleri birer birer itaat etti. II. Mehmed Bosna'nın yönetimini Minnetoğlu Mehmed Bey'e verdi ve güneydeki Hersek topraklarına yöneldi. Hersek dükü Stjepan Vukčić Kosača Adriyatik kıyısına çekildi ve sonra oğlunu padişaha göndererek itaat etti.

Macar karşı saldırısı

Türkçe Vikipedi'ye göre Bosna Krallığı'nın ortadan kalkması Hristiyan dünyasında büyük kaygı yarattı. En büyük tehlike altında olan Macaristan Kralı Matyas Korvin, yıllardır taç için çekiştiği İmparator III. Friedrich ile 19 Temmuz 1463'te barış yaptı ve bütün gücünü Osmanlı'ya karşı yöneltti. Macar ordusu Eylül sonunda Sava'yı geçerek Bosna'ya girdi ve Osmanlı yönetimini istemeyen kent halkıyla anlaşarak 1 Ekim'de Jajce kentini ilk saldırıda aldı. Osmanlı garnizonunun savunduğu kale ise yaklaşık üç ay direndi ve 16 Aralık'ta teslim oldu; komutan İlyas Bey ve 400 asker esir alınarak Macaristan'a götürüldü. Ardından 60'tan fazla kale ve kasaba Macar kralına bağlandı. Matyas, 1463 Noeli'nde büyük bir törenle Budin'e girdi.

1464 seferi

Türkçe Vikipedi'ye göre Papa'nın arabuluculuğuyla Venedik, Macar kralına 60.000 duka altını yardım etmeye karar verdi. II. Mehmed 1464 baharında Edirne'de topladığı orduyla Sofya üzerinden Jajce'ye yürüdü ve kaleyi kuşattı. Ancak kale direndi ve Macar ordusunun yaklaşması üzerine Osmanlı ordusu kuşatmayı kaldırarak geri çekildi. Jajce, bu nedenle 1527'ye kadar Macar yönetiminde, Osmanlı sınırında bir ileri karakol olarak kaldı.

Osmanlı Bosna'sı

Fethin ardından Bosna sancağı kuruldu ve merkez önce Vrhbosna'ya, yani bugünkü Saraybosna'ya yerleşti. Saraybosna, İsa Bey İshakoviç'in kurduğu vakıflarla bir Osmanlı kenti olarak gelişti. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Bosna-Hersek maddesi, bölgenin Osmanlı döneminde bir sınır eyaleti olarak taşıdığı önemi, kent kültürünü ve 1878 Berlin Antlaşması'ndan sonra Avusturya-Macaristan yönetimine geçişini ayrıntılı biçimde anlatır.

Kaynaklar hakkında

Konu, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Bosna-Hersek maddesi, Türkçe Vikipedi'nin Bosna'nın Fethi maddesi ve İngilizce Wikipedia'nın Ottoman conquest of Bosnia and Herzegovina maddesine dayanır. İslamlaşmanın nedenlerine ilişkin eski ve yeni görüşler dikkat kutusunda karşılaştırılmıştır.