Edirne-Segedin Antlaşması (1444): on yıllık barış sözü ve kısa ömrü

İki yarıdan oluşan bir barış

Edirne-Segedin Antlaşması, 1444 yılında Osmanlı Devleti ile Macaristan Krallığı arasında yapılan barış antlaşmasıdır. İngilizce Wikipedia, antlaşmayı iki yarıdan oluşan tek bir barış olarak tanımlar: görüşmeler Edirne'de II. Murad ile Macar kralının elçileri arasında başladı, metin birkaç gün içinde Osmanlı elçileriyle Segedin'e (Szeged) gönderildi ve orada tamamlandı. Türkçe Vikipedi'ye göre II. Murad antlaşmayı 12 Haziran 1444'te Edirne'de imzaladı; Macaristan ve Lehistan Kralı I. Ulászló ise 12 Temmuz 1444'te Segedin'de onayladı. Görüşmelere Sırp Despotu Đurađ Branković de taraf olarak katıldı. Antlaşma on yıllık bir barış öngörüyordu; ancak yaklaşık iki ay sonra bozuldu ve aynı yılın Kasım ayında Varna Savaşı'na yol açtı.

Barışa giden yol

Antlaşmanın arka planında 1443 sonbaharında başlayan Macar-haçlı seferi vardı. Papa IV. Eugenius'un desteğiyle Hunyadi Yanoş komutasında toplanan Macar, Sırp, Boşnak ve Eflak kuvvetleri, Niş'te Osmanlı birliklerini yendi ve Sofya'ya girdi. Türkçe Vikipedi, İzladi Derbendi'ndeki muharebenin sonucu hakkında farklı görüşleri aktarır: bir görüşe göre Osmanlılar haçlıları büyük kayıplarla durdurdu; bir başka görüşe göre Osmanlılar muharebeyi kaybetse de haçlılar ağır kış koşulları, erzak yokluğu ve direniş yüzünden geri çekilmek zorunda kaldı. Geri çekiliş sırasında Osmanlı birliklerinin pusuya düşürülmesi ve Veziriazam Çandarlı Halil Paşa'nın kardeşi Mahmud Bey'in esir alınması, Osmanlı tarafında moral bozukluğuna yol açtı.

II. Murad aynı zamanda başka cephelerle de uğraşıyordu. Arnavutluk'ta İskender Bey 1443'te ayaklanmış, Anadolu'da Karamanoğlu İbrahim Bey Osmanlı topraklarına saldırmıştı. Sırbistan, Bosna, Hersek ve Arnavutluk'ta Osmanlı egemenliği zayıflamıştı. Yeni bir haçlı seferinden çekinen II. Murad, Macarlarla anlaşma yoluna gitti. Görüşmelerde Sırp despotunun kızı, Murad'ın eşi Mara Hatun'un da arabuluculuk yaptığı anlatılır.

Maddeler

Türkçe Vikipedi antlaşmanın başlıca maddelerini şöyle sıralar: Bulgaristan'daki Osmanlı egemenliği tanınacaktı. Sırp Despotluğu yeniden kurulacak ve Osmanlı'ya vergi verecekti. Eflak Beyliği Macar egemenliğinde kalacak, ancak Osmanlı'ya vergi vermeyi sürdürecekti. Tuna Nehri iki taraf arasında sınır olacaktı. Antlaşmanın süresi on yıldı. Bu maddelere göre Osmanlı, Sırbistan'da daha önce aldığı Semendire ve Güvercinlik gibi kaleleri Sırp despotuna geri verecekti. Türkçe Vikipedi'nin Varna Muharebesi maddesi, Osmanlıların 22 Ağustos 1444'te Semendire ve Güvercinlik'i Sırplara teslim ettiğini kaydeder; bu, Osmanlı tarafının antlaşmanın gereğini yerine getirdiğini gösterir.

II. Murad'ın tahttan çekilişi

Antlaşmanın imzalanmasından kısa süre sonra II. Murad'ın büyük oğlu Şehzade Alaeddin Ali'nin Amasya'da ölmesi, padişahı derinden sarstı. Murad, Karamanoğlu sorununu da bir antlaşmayla çözdükten sonra, 1444 yazında tahtı on iki yaşındaki oğlu II. Mehmed'e bırakarak Manisa'ya çekildi. Türkçe Vikipedi, Murad'ın Bursa'da komutanlarına tahtını oğluna bıraktığını açıkladığını ve onları oğlunu padişah bilmeye çağırdığını anlatır. Bu karar, Avrupa'da Osmanlı tahtının bir çocuğa kaldığı ve devletin zayıfladığı biçiminde yorumlandı.

Antlaşmanın bozulması

Papalık ve Bizans, antlaşmaya baştan karşı çıktı. Papa'nın temsilcisi Kardinal Giuliano Cesarini, kâfirlere karşı edilen yeminin bağlayıcı olmadığını savunarak kralı antlaşmayı bozmaya ikna etti. İngilizce Wikipedia, Ulászló'nun antlaşmayı onaylamasından yaklaşık bir ay sonra, papalığın baskısıyla yeminini geri aldığını yazar. Kararda Papalık, Venedik, Burgonya ve Bizans gemilerinden oluşan bir donanmanın Boğazları kapatarak Osmanlı ordusunun Anadolu'dan Rumeli'ye geçişini engelleyeceği umudu da etkili oldu. Ayrıca Hunyadi Yanoş'a, Osmanlı'dan alınacak Bulgaristan'ın krallığının vaat edildiği anlatılır. Sırp Despotu Branković ise kalelerini geri aldığı için antlaşmaya bağlı kaldı ve yeni sefere katılmadı.

Sonuçları

Antlaşmanın bozulması, Eylül 1444'te yeni bir haçlı seferinin başlamasına yol açtı. Osmanlı sarayında, tahttaki genç padişahın bu tehlikeyle baş edemeyeceği düşüncesiyle II. Murad'ın orduya geri dönmesi istendi. Murad, Ekim 1444'te ordusuyla Boğaz'dan Rumeli'ye geçti ve 10 Kasım 1444'te Varna'da haçlı ordusunu yendi. Kral Ulászló ve Kardinal Cesarini muharebede öldü. Bu yenilgi, Avrupa'nın Osmanlı'yı Balkanlar'dan çıkarma umudunu uzun süre ortadan kaldırdı.

Tarihteki yeri

Edirne-Segedin Antlaşması, II. Murad döneminin barışçı diplomasisinin en önemli örneklerinden biridir. Antlaşma, Osmanlı'nın birden fazla cephede sıkıştığı bir anda Sırp despotluğunun yeniden kurulması gibi önemli ödünler vererek zaman kazanma çabasını yansıtır. Antlaşmanın kısa sürede bozulması ise Varna Savaşı'yla sonuçlanarak Osmanlı'nın Balkanlar'daki konumunu güçlendirdi ve dokuz yıl sonraki İstanbul fethinin önünü açan koşulları hazırladı.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin Edirne-Segedin Antlaşması ve Varna Muharebesi maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Peace of Szeged maddesine dayanır. Tarih ve maddelerdeki belirsizlikler dikkat kutusunda belirtilmiştir.