İzladi Derbendi Muharebesi (Aralık 1443): Hunyadi'nin kış seferi Balkan geçitlerinde duruyor

Bir kış seferinin sonu

İzladi Derbendi Muharebesi, 1437–1444 Osmanlı-Macar savaşının önemli bir evresidir. Türkçe Vikipedi'ye göre 1443 kışında uzun mesafeli bir seferle Niş ve Sofya'yı ele geçirerek Osmanlı başkenti Edirne'ye ulaşmaya çalışan Macar-haçlı ordusu, II. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından Bulgaristan'ın batısındaki İzladi (Zlatitsa) geçidinde durduruldu. Macar-haçlı ordusu ağırlıklarını bırakarak geri çekilmek zorunda kaldı. "Derbent", Farsçada dar geçit anlamına gelir; İzladi Derbendi, Balkan Dağları'nı (Stara Planina) Sofya ovasından Trakya'ya geçen yollardan birinin üzerindeydi. Her iki tarafın da ağır kayıplar verdiği bu sefer, 1444 yazında Edirne-Segedin barışının yapılmasına yol açtı.

Sefere giden yol

Türkçe Vikipedi'ye göre Papalık ve Venedik'in desteğiyle Macaristan, 1396 Niğbolu yenilgisinden kırk yedi yıl sonra Osmanlı topraklarına yönelik tam ölçekli bir saldırı başlattı. Papalığın teşvikiyle gelen paralı askerlerle birlikte yaklaşık 15.000 kişiye ulaşan ordu, 22 Temmuz 1443'te Buda'dan harekete geçti. Hunyadi Yanoş'un komutasındaki bu orduya Belgrad'da Sırp Despotu Đurađ Branković'in (Osmanlı kaynaklarında Vılkoğlu) 8.000 süvarisi ve 2.000 Eflak süvarisi katıldı. Böylece 40.000'i aşkın askerden oluşan ordu, Ekim ayında Sırp despotunun kılavuzluğunda Tuna'yı geçti. Ordunun başında, aynı zamanda Lehistan kralı olan Macaristan Kralı I. Ulászló da bulunuyordu.

Seferin zamanlaması Osmanlı için elverişsizdi. Osmanlı birliklerinin bir bölümü Anadolu'da Karamanoğulları'na karşı, bir bölümü de Mora'daydı; kış yaklaştığı için timarlı sipahilerin önemli bir kısmı da sancaklarına dağılmıştı. Rumeli'deki bu boşluktan yararlanan haçlı ordusu, Rumeli Beylerbeyi Kasım Paşa'nın küçük birliğini püskürterek Niş'i aldı.

Niş ve Sofya

Kasım Paşa, Turahan Bey ve İshak Bey'in öncü birlikleriyle yapılan çatışmaları kazanan haçlı ordusu, Türkçe Vikipedi'ye göre 3 Kasım 1443'teki Niş Muharebesi'nde bu komutanların birleşik ordusunu yendi. Bu muharebede Macarların başarıyla uyguladığı tabur cengi taktiği öne çıktı. Tabur cengi, ağır savaş arabalarının zincirlerle birbirine bağlanarak bir seyyar kale oluşturulması ve bu kalenin içinden ateşli silahlar ve oklarla savaşılması esasına dayanan bir taktikti. Çek Hussit savaşlarında geliştirilen bu yöntem, Hunyadi'nin ordusunda etkili biçimde kullanıldı. Osmanlılar da sonraki yıllarda bu taktiği benimseyecek ve geliştirecekti.

II. Murad, Niş Muharebesi sırasında birliklerinin başında Sofya'daydı. Muharebenin kaybedilmesi üzerine Sofya'da tutunmanın zor olduğunu gören Murad, kenti boşaltarak doğuya, Balkan Dağları'nın geçitlerine çekildi. Haçlı ordusu Sofya'ya girdi.

Geçitlerin savunması

Osmanlı ordusu, Balkan Dağları'nı aşan geçitleri kapatarak savunma hattı kurdu. Kar ve buzla kaplı dar geçitlere ağaçlar kesilerek engeller yapıldı, sular dökülerek yollar dondurulduğu ve buzla kaplandığı anlatılır. Haçlı ordusu, Aralık ortasında İzladi geçidine ulaştığında bu engellerle ve tepelere yerleşmiş Osmanlı birlikleriyle karşılaştı. Dondurucu soğukta geçidi zorlamaya çalışan haçlı ordusu ağır kayıplar verdi ve ilerleyemedi. Erzak sıkıntısı ve kışın sertliği karşısında Hunyadi ve Kral Ulászló geri çekilme kararı aldı.

Geri çekiliş

Geri çekilen haçlı ordusu, Osmanlı birlikleri tarafından takip edildi. Geri çekiliş sırasında, kaynaklarda Kunoviça ya da Dragoman yakınlarında geçtiği belirtilen bir pusuda haçlı ordusu, kendisini izleyen Osmanlı kuvvetlerine ağır bir darbe indirdi. Türkçe Vikipedi'ye göre bu çatışmada II. Murad'ın damadı ve Veziriazam Çandarlı Halil Paşa'nın kardeşi Mahmud Bey esir alındı; bazı kaynaklar onu padişahın eniştesi olarak anar. Bu başarı, Avrupa'da seferin bir zafer olarak duyurulmasına yol açtı. Hunyadi ve Ulászló, Ocak 1444'te Buda'ya döndüklerinde büyük bir törenle karşılandı. Bu yüzden sefer, Avrupa'da "Uzun Sefer" adıyla, bir başarı olarak anıldı.

Sonuçları

İzladi'de haçlı ordusunun durdurulması, Osmanlı başkenti Edirne'yi doğrudan bir tehditten kurtardı. Ancak seferin bütünü Osmanlı için ciddi bir uyarıydı: Niş ve Sofya kaybedilmiş, ordu ağır kayıplar vermişti. Aynı dönemde Arnavutluk'ta İskender Bey'in ayaklanması ve Anadolu'da Karamanoğulları'nın saldırıları Osmanlı'yı birden fazla cephede uğraşmak zorunda bırakmıştı. Bu koşullar II. Murad'ı Macaristan ve Sırbistan'la barış aramaya yöneltti. 1444 yazında yapılan Edirne-Segedin barışıyla Sırp despotluğu yeniden kuruldu.

Tarihteki yeri

İzladi Derbendi Muharebesi, Avrupa'da başarılı bir sefer olarak anılan Uzun Sefer'in aslında Osmanlı başkentine ulaşamadan durdurulduğu noktadır. Muharebe, Osmanlı ordusunun coğrafyayı ve kışı ustalıkla kullanarak sayıca güçlü bir orduyu durdurabildiğini gösterir. Seferin bıraktığı izlenim ise Avrupa'da Osmanlı'nın zayıfladığı düşüncesini güçlendirdi; bu düşünce birkaç ay sonra Edirne-Segedin barışının bozulmasına ve Varna Seferi'ne yol açacaktı.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin İzladi Derbendi Muharebesi maddesi ile İngilizce Wikipedia'nın Battle of Zlatitsa ve Crusade of Varna maddelerine dayanır. Tarih ve sayılardaki belirsizlik dikkat kutusunda belirtilmiştir.