Polonya

Polonya, resmî adıyla Polonya Cumhuriyeti, Orta Avrupa'da yer alan bir ülkedir. Polonya, kuzeyde Baltık Denizi'nden güneyde Südetler ve Karpat Dağları'na kadar uzanır. Polonya, kuzeyde Kaliningrad Oblastı ve Litvanya; doğuda Belarus ve Ukrayna; güneyde Slovakya ve Çek Cumhuriyeti; batıda ise Almanya ile sınır komşusudur. Ülke, çeşitli bir coğrafyaya, farklı ekosistemlere ve ılıman bir iklime sahiptir. On altı voyvodalıktan oluşan Polonya, 38 milyondan fazla nüfusuyla Avrupa Birliği'nin (AB) beşinci en kalabalık üye ülkesi ve 312.696 km² (120.733 mil²) yüzölçümüyle de beşinci büyük AB ülkesidir. Başkenti ve en büyük şehri Varşova'dır; diğer önemli şehirler arasında Kraków, Wrocław, Łódź, Poznań ve Gdańsk yer almaktadır.

Polonya topraklarındaki tarih öncesi insan faaliyetleri, Son Buzul Çağı'nın sonundan beri sürekli yerleşimle birlikte Alt Paleolitik döneme kadar uzanmaktadır. Geç Antik Çağ boyunca kültürel açıdan çeşitlilik gösteren bölge, erken Orta Çağ döneminde Batı Slav kabilelerinden Polanlar tarafından iskan edildi ve Polonya'ya adını verdiler. Devlet kurma süreci, 966 yılında Roma Katolik Kilisesi'nin himayesinde Polanların pagan bir hükümdarının Hristiyanlığa geçmesiyle aynı zamana denk geldi. Lehistan Krallığı 1025 yılında ortaya çıktı ve 1569 yılında Litvanya ile uzun süredir devam eden ilişkisini pekiştirerek Polonya-Litvanya Birliği'ni kurdu. O dönemde Birlik, seçmeli monarşisi ve benzersiz derecede liberal siyasi sistemiyle Avrupa'nın büyük güçlerinden biriydi ve 1791 yılında Avrupa'nın ilk modern anayasasını kabul etti. Ayrıca, Hussar adı verilen son derece etkili süvari birlikleriyle askeri bir güçtü.

Refah dolu Polonya Altın Çağı'nın sona ermesiyle birlikte, ülke 18. yüzyılın sonunda komşu devletler tarafından bölündü. 1918'de I. Dünya Savaşı'nın sonunda Polonya, İkinci Polonya Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla bağımsızlığını yeniden kazandı ve savaşlar arası dönemdeki çeşitli çatışmalarda zafer elde etti. Eylül 1939'da Almanya ve Sovyetler Birliği'nin Polonya'yı işgali, Holokost'a ve milyonlarca Polonyalının ölümüne yol açan II. Dünya Savaşı'nın başlangıcını işaret etti. Küresel Soğuk Savaş'ta Doğu Bloku'na katılmaya zorlanan Polonya Halk Cumhuriyeti, Varşova Paktı'nın imzacısıydı. 1980'lerde ortaya çıkan ve Demir Perde'nin yıkılmasına öncülük eden Dayanışma hareketinin katkılarıyla komünist hükûmet dağıtıldı ve Polonya, komünist ülkeler arasında ilk olarak 1989'da liberal bir demokrasi olarak yeniden kuruldu ve serbest seçimler düzenledi.

Polonya, Sejm ve Senato'dan oluşan iki meclisli yasama organına sahip parlamenter bir cumhuriyettir. Orta güç ve bölgesel güç olarak kabul edilen ülke, gelişmiş bir piyasa ve yüksek gelir ekonomisine sahiptir. Nominal GSYİH açısından dünyanın 20. büyük ekonomisi ve Avrupa Birliği'nin 6. büyük ekonomisidir; satın alma gücü paritesi (PPP) bazında düzeltilmiş GSYİH açısından ise AB'nin 5. büyük ekonomisidir. Polonya, çok yüksek bir yaşam standardı, güvenlik ve ekonomik özgürlüğün yanı sıra ücretsiz üniversite eğitimi ve evrensel sağlık hizmetlerine sahiptir. 17 UNESCO Dünya Mirası Alanı, 100'den fazla Tarihi Anıt ve 23 milli parka sahiptir. Polonya, Birleşmiş Milletler'in kurucu üye devleti olup, Avrupa Konseyi, Dünya Ticaret Örgütü, OECD, NATO ve Avrupa Birliği'nin (Schengen Bölgesi dahil) üyesidir.