Cevat Çobanlı: "18 Mart Kahramanı", Harbiye Nazırlığı, Malta'daki 2773 numaralı sürgün ve El-Cezire'den Elaziz mebusluğu

Cevat Çobanlı, Çanakkale Boğazı'nın 18 Mart 1915'teki savunmasını yöneten komutandır. Türkçe Vikipedi'ye göre 14 Eylül 1870'te İstanbul'da doğdu, 13 Mart 1938'de Kadıköy'de öldü. Müşir Şakir Paşa'nın oğludur ve Arapgirli Çobanoğulları ailesindendir. İngilizce Wikipedia onu Çanakkale harekâtında İtilaf donanmalarına büyük kayıplar verdiren komutan olarak tanıtır. Mütareke yıllarında Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisi oldu, İngilizler tarafından Malta'ya sürüldü ve döndükten sonra Ankara'nın hizmetine girdi.

Galatasaray'dan Kurmay Yüzbaşılığa

Türkçe Vikipedi'ye göre Galatasaray Lisesi'ni bitirdi, 1888'de girdiği Harp Okulu'ndan 1891'de çıktı ve 1892'de girdiği Harp Akademisi'ni 1894'te birincilikle bitirerek kurmay yüzbaşı oldu. 1894 depreminde hasar gören askerî binaların onarımında görev aldı. Fransız ordu manevraları, Bulgaristan'daki görev ve 1899 Lahey Konferansı'na katıldı. 1909'daki Tasfiye-i Rüteb Kanunu ile hızlı yükselen birçok subay gibi onun rütbesi de indirildi; ardından Harp Akademisi'nin komutanı oldu. 1911'de İngiltere kralının taç giyme töreninde Veliaht Yusuf İzzeddin Efendi'nin maiyetinde Londra'ya gitti. Balkan Savaşları'nda Şark Ordusu ve Çatalca'da kurmay başkanı, ardından 9. Tümen komutanı oldu.

18 Mart 1915

İngilizce Wikipedia'ya göre Boğaz savunması mayın hatları, büyük çaplı tabyalar ve torpido kovanları üzerine kuruluydu. 25 Şubat ile 18 Mart arasında İtilaf donanmasının mayın temizleme ve tabyaları susturma girişimleri sonuç vermedi; 18 Mart'ta saat 10.30'da başlayan büyük saldırıda Fransız zırhlısı Bouvet saat 14.00 civarında mayına çarparak kısa sürede battı. Ardından Inflexible ve Irresistible mayınlara çarptı, Irresistible'ı yedeklemeye çalışan Ocean da 18.05'te bir mayına çarptı. İngilizce madde, on altı zırhlıdan üçünün batırıldığını ve üçünün ağır hasar gördüğünü yazar. Türkçe Vikipedi'ye göre Cevat Paşa bu başarı nedeniyle "18 Mart Kahramanı" unvanını aldı.

Galiçya ve Filistin

Türkçe Vikipedi'ye göre 1915 sonunda 14. Kolordu'nun, 1916'da Galiçya Cephesi'nde 15. Kolordu'nun komutanı oldu. 2 Aralık 1917'de Yıldırım Ordular Grubu'na bağlı 8. Ordu'nun komutanlığına atandı; burada Liman von Sanders, 7. Ordu komutanı Mustafa Kemal Paşa ve 4. Ordu komutanı Cemal Paşa ile birlikte görev yaptı. 29 Eylül 1918'de başlayan genel İngiliz taarruzunda ordusu ilk darbeyi aldı, cephe yarıldı ve ordunun birlikleri büyük ölçüde imha edildi ya da esir düştü; Cevat Paşa yanındakilerle Şeria Nehri'nin doğusuna geçebildi ve kısa süre sonra Liman von Sanders tarafından İstanbul'a gönderildi.

Galiçya yıllarından Türkçe Vikipedi'nin aktardığı ilginç bir ayrıntı da vardır: dönemin Avusturya basınında çıkan bir anekdota göre Viyana sarayında, 18. yüzyılda yaşamış Ukraynalı kâhin Wernyhora'nın Türk atı Dinyester'den su içtiğinde Polonya'nın ayağa kalkacağı yolundaki kehaneti sık sık hatırlatılıyordu. anekdota göre Cevat Paşa atını Dinyester'de suladı, savaşın sonunda Polonya devleti yeniden kuruldu ve bu kehanet onun adıyla ilişkilendirildi.

Mütareke, Malta ve Ankara

Türkçe Vikipedi'ye göre 19 Aralık 1918 - 13 Ocak 1919 arasında Harbiye Nazırı oldu. 14 Mayıs 1919'da, Yunanların İzmir'e çıkışından hemen önce görevden alınan Fevzi Paşa'nın yerine Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisi'ne getirildi ve bu görevi 2 Aralık 1919'a kadar sürdürdü; Mustafa Kemal'in Anadolu'ya geçtiği aylar bu döneme denk gelir. 16 Mart 1920'de İstanbul'u işgal eden İngilizlerce tutuklandı, bir hafta Bekirağa Bölüğü'nde tutulduktan sonra 22 Mart'ta bir savaş gemisiyle Malta'ya götürüldü ve 2773 numaralı sürgün olarak kaydedildi.

TBMM ile İngiltere arasında 23 Ekim 1921'de imzalanan esir değişimi anlaşmasıyla 15 Ocak 1922'de Türkiye'ye dönüp Ankara'ya geldi. 9 Şubat 1922'de karargâhı Diyarbakır'da olan El-Cezire Cephesi'nin komutanı, 21 Ekim 1922'de yeniden kurulan 3. Ordu'nun müfettişi oldu; 31 Ekim 1922'de bu görevden istifa ederek Elaziz mebusu oldu.

Cumhuriyet yılları

Türkçe Vikipedi'ye göre ordu ile Meclis görevini birlikte yürüten komutanlardan birini seçmeleri istenince 25 Aralık 1924'te mebusluktan istifa etti ve aynı gün Askerî Şûra üyesi oldu. Mısır sorunu ve Irak sınırı sorunu sırasında Milletler Cemiyeti'nde temsilci olarak bulundu ve 1932'de Cenevre Silahsızlanma Konferansı'na delege olarak gitti. 14 Eylül 1935'te orgeneral rütbesiyle yaş haddinden emekli oldu ve 13 Mart 1938'de 68 yaşında öldü.