Varna Savaşı (10 Kasım 1444): son büyük haçlı seferi Karadeniz kıyısında sona eriyor

Varna'da bir dönüm noktası

Varna Savaşı, Türkçe Vikipedi'ye göre 10 Kasım 1444'te, Papalığın önderliğinde Macar, Leh, Eflak ve çeşitli Balkan halklarından oluşan ve Macaristan ve Lehistan Kralı I. Ulászló'nun (Lehçe adıyla III. Władysław) komutasındaki haçlı ordusu ile II. Murad önderliğindeki Osmanlı ordusu arasında, bugünkü Bulgaristan'ın Varna kenti yakınlarında yapılmış bir savaştır. Savaşı Osmanlı ordusu kazandı. Kral Ulászló ve papalık temsilcisi Kardinal Giuliano Cesarini savaşta öldü. Varna, Avrupa'nın Osmanlı'yı Balkanlar'dan çıkarmak için düzenlediği son büyük haçlı seferinin sonu oldu.

Barışın bozulması

II. Murad, 1443 kış seferinin ardından 1444 yazında Macaristan'la on yıllık bir barış öngören edirneEdirne-Segedin Antlaşması'nı yapmıştı. Antlaşmadan kısa süre sonra büyük oğlu Şehzade Alaeddin'in ölümü üzerine Murad, tahtı on iki yaşındaki oğlu II. Mehmed'e bırakarak Manisa'ya çekildi. Türkçe Vikipedi, Osmanlı tahtına bir çocuğun geçmesinin Avrupa'daki savaş yanlılarını cesaretlendirdiğini belirtir. Papa IV. Eugenius, Bizans İmparatoru VIII. İoannis ve Macar kralı yeni bir sefer için harekete geçti. Papa'nın temsilcisi Kardinal Cesarini, kâfirlere karşı edilen yeminin bağlayıcı olmadığını savunarak kralı antlaşmayı bozmaya ikna etti.

Türkçe Vikipedi, haçlıları savaşa yönelten başlıca etkenleri şöyle sıralar: Osmanlı ordusunun art arda savaşlarla yorulduğu düşünülüyordu; Osmanlı kuvvetlerinin bir bölümü Karaman seferindeydi; Papalık, Venedik, Burgonya, Ragusa ve Bizans gemilerinden oluşan ve Francesco Condulmer komutasındaki otuz beş gemilik donanmanın Boğazları kapatarak Osmanlı ordusunun Rumeli'ye geçişini engelleyeceği umuluyordu. Hunyadi Yanoş'a ise Osmanlı'dan alınacak Bulgaristan'ın krallığı vaat edilmişti. Oysa Osmanlılar, 22 Ağustos 1444'te Semendire ve Güvercinlik kalelerini antlaşma gereği Sırplara teslim etmişti. Kalelerini geri alan Sırp Despotu Branković ise yeni sefere katılmadı.

Sefer ve Boğaz'dan geçiş

Haçlı ordusu Eylül 1444'te yola çıktı. Türkçe Vikipedi'ye göre Macar, Eflak, Leh, Hırvat, Alman, Papalık ve Venedik kuvvetlerinden oluşan ordu, Tuna boyunca doğuya ilerledi ve Bulgaristan'daki bazı kaleleri aldı. Eflak Voyvodası II. Vlad Drakul da oğlu komutasında bir birlik gönderdi. Sırp despotu ise hem haçlılara hem de Osmanlı'ya bilgi sızdırdı; seferin hazırlıklarından Osmanlı'yı haberdar etti.

Osmanlı sarayında, tehlike karşısında genç padişahın orduyu yönetemeyeceği düşüncesi ağır bastı. Türkçe Vikipedi, Veziriazam Çandarlı Halil Paşa'nın II. Murad'ı orduya geri dönmeye ikna ettiğini ve bunun genç II. Mehmed'i kırdığını, Mehmed'in bunu Çandarlı'ya hiç unutmadığını yazar. II. Murad, Anadolu kuvvetlerini toplayarak yaklaşık 30.000 kişilik bir orduyla Manisa'dan yola çıktı. canakkaleÇanakkale Boğazı'nın Francesco Condulmer komutasındaki donanma tarafından kapatıldığını öğrenince yönünü İstanbul Boğazı'na çevirdi. Ordu, Anadolu Hisarı kesiminden Rumeli'ye geçti; Çandarlı Halil Paşa'nın Rumeli kıyısına yerleştirdiği toplar geçişi korudu. Türkçe Vikipedi'ye göre geçiş, asker başına bir duka altın ödenerek Ceneviz gemileriyle sağlandı ve II. Murad 20 Ekim 1444'te Rumeli'ye ayak bastı.

Varna'ya yürüyüş

Edirne'de Rumeli kuvvetlerinin katılımıyla Osmanlı ordusu yaklaşık 40.000 kişiye ulaştı. II. Mehmed, Çandarlı Halil Paşa ile birlikte Edirne'de kaldı. Murad, haçlı ordusunun yerini öğrenmek için önce Niğbolu yönüne yürüdü, ardından düşmanın doğuya, Karadeniz kıyısına doğru ilerlediğini anlayarak onu izlemeye başladı. Türkçe Vikipedi'ye göre haçlı ordusu 9 Kasım 1444'te Varna yakınlarında yakalandı. Haçlılar, Osmanlı ordusunun bu kadar kısa sürede gelmesini beklemiyordu; arkalarında Karadeniz ve Varna Gölü, önlerinde ise Osmanlı ordusu vardı.

Savaş düzeni

Türkçe Vikipedi'ye göre Osmanlı ordusu, ağzı haçlılara dönük bir yay biçiminde düzenlenmişti. Sağ kanatta Turahan Bey komutasında Rumeli sipahileri, merkezde Karaca Paşa komutasında Anadolu birlikleri, sol kanatta azepler ve akıncılar vardı; genel yedek ise yeniçeriler ve kapıkulu sipahileriydi. Padişah, yeniçerilerle birlikte merkezin gerisinde, hendek ve siperlerle güçlendirilmiş bir noktada bulunuyordu. Haçlı ordusunda ise Hunyadi Yanoş'un önerisiyle sağ ve sol kanatlar ile merkez kuruldu; savaş arabaları (tabur) geride, gölün yakınında tutuldu. Haçlı komutanlar arasında savaş planı konusunda görüş ayrılıkları vardı; Kardinal Cesarini ve bazı komutanlar savunmada kalmayı önerirken Hunyadi saldırıya geçilmesinden yanaydı.

Savaşın gelişimi

10 Kasım sabahı başlayan savaşta haçlı kanatları önce başarı kazandı. Hunyadi'nin yönettiği saldırılar, Osmanlı kanatlarını, özellikle Anadolu birliklerini geri çekilmeye zorladı; Anadolu Beylerbeyi Karaca Paşa çarpışmada öldü. Bir an için Osmanlı ordusu güç bir duruma düştü. İngilizce Wikipedia'ya göre bu aşamada genç Kral Ulászló, Hunyadi'nin uyarılarına karşın kendi muhafız birliğiyle Osmanlı merkezine, padişahın bulunduğu yeniçeri mevzilerine doğrudan saldırdı. Saldırı yeniçerilerin direnişiyle durduruldu; kralın atı yaralandı ve kral, yeniçeri Koca Hızır adıyla anılan bir asker tarafından öldürüldü. Kralın başı kesilerek bir mızrağın ucunda haçlı ordusuna gösterildi.

Kralın ölümü haçlı ordusunda panik yarattı. Hunyadi, kralın cesedini kurtarmaya çalıştıysa da başaramadı ve ordunun dağılmasını önleyemedi. Haçlı ordusu bozguna uğradı; geride kalan araba kalesindeki birlikler ertesi gün yok edildi ya da esir alındı. Kardinal Cesarini de savaş sırasında ya da kaçarken öldü. Hunyadi, kalan birliklerle birlikte Eflak üzerinden kaçmayı başardı.

Sonuçları

Varna zaferi, Osmanlı'nın Balkanlar'daki egemenliğini kesinleştirdi. Türkçe Vikipedi, bu savaştan sonra Avrupa'nın Osmanlı'yı Balkanlar'dan çıkarma umudunu uzun süre kaybettiğini belirtir. Bizans, Batı'dan beklediği yardımın gelmeyeceğini anladı; bu durum, dokuz yıl sonra İstanbul'un fethinde Bizans'ın yalnız kalmasına katkıda bulundu. Hunyadi Yanoş ise 1448'de yeniden bir sefer düzenledi; ancak İkinci Kosova Savaşı'nda yine yenildi. Varna'dan sonra Macaristan'ın Balkanlar'daki saldırı gücü kırıldı ve Macaristan savunmaya geçti.

II. Murad'ın orduya dönüşü, Osmanlı sarayında da önemli sonuçlar doğurdu. Murad, savaştan sonra yeniden Manisa'ya çekildi; ancak 1446'da Edirne'de yaşanan yeniçeri ayaklanması (Buçuktepe olayı) ve devlet adamlarının çağrısı üzerine tahta yeniden çıktı. II. Mehmed ise Manisa'ya gönderildi. Mehmed'in Çandarlı Halil Paşa'ya duyduğu güvensizliğin bu olaylarla derinleştiği, fetihten sonra Çandarlı'nın idam edilmesinde bu geçmişin de payı olduğu ileri sürülür.

Tarihteki yeri

Varna Savaşı, Osmanlı tarihinin en önemli meydan savaşlarından biridir. Savaş, Osmanlı ordusunun, özellikle de yeniçerilerin, zor bir durumda bile disiplinini koruyarak sonucu belirleyebildiğini gösterdi. Bir kralın savaş alanında ölmesi, Avrupa'da derin bir etki bıraktı. Varna, Niğbolu'dan sonra Avrupa'nın Osmanlı'ya karşı düzenlediği büyük haçlı seferlerinin sonuncusu olarak kabul edilir. Savaştan sonra Avrupa'da birleşik bir haçlı ordusu kurma girişimleri sürdü; ancak hiçbiri Varna'daki ölçüye ulaşamadı.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin Varna Muharebesi maddesi ile İngilizce Wikipedia'nın Battle of Varna ve Crusade of Varna maddelerine dayanır. Ordu büyüklükleri, kayıplar ve kralın ölümüne ilişkin belirsizlikler dikkat kutusunda belirtilmiştir.