Giriş yap1877'de Basra'daki Fransız konsolos yardımcısı Ernest de Sarzec, Tello denen bir höyüğün çevresinde yerlilerin heykel parçaları bulduğunu duydu. Resmi bir arkeolog değildi. Ama merakı onu höyüğe götürdü ve orada yıllarca sürecek bir kazı başladı. Bu kazı, Sümerlerin modern dünyada tanınmasının…
Bir tanrının en son ne zaman tapınıldığını bilebilir miyiz? Marduk için bu soru beni uzun süre meşgul etti. Babil'in en büyük tanrısı, imparatorlukların yükselip düştüğünü gördü. Asurlular geldi, Persler geldi, İskender geldi, Seleukoslar geldi, Partlar geldi. Ve Esagil'in rahipleri, bütün bu süre…
Bugün Irak'ın güneyinde, Nasıriye'nin dışında, düz bir ovanın ortasında kahverengi bir kütle yükseliyor. Üç kollu bir merdiven, ön cepheye doğru uzanıyor. Uzaktan bakınca, sanki dört bin yıldır aynı biçimde duruyormuş gibi görünüyor. Ama bu görüntü, en az dört farklı dönemin, dört farklı…
Güneş tanrısının iki evi vardı ve ikisinin de adı aynıydı: Ebabbar, "parlayan ev". Biri kuzeyde, Sippar'da. Diğeri güneyde, Larsa'da. Sippar'ı Şamaş'ın küçük mahkemesi üzerinden anlatmıştım. Bu kez güneye, Utu'nun Sümer topraklarındaki asıl evine gitmek istiyorum. Larsa, bugün Tell Senkereh adıyla…
Mezopotamya'da her tanrının bir evi vardı. Enlil'in Ekur'u, Enki'nin Abzu'su, İnanna'nın Eanna'sı, Nanna'nın Ekişnugal'ı. Ereşkigal'in evi ise yeraltının kendisiydi. Peki yeryüzünde, insanların gidip sunu bırakabileceği bir kapısı var mıydı? Bu soruyu sorduğumda, cevabın ne kadar az olduğunu görüp…
Fırat kıyısında bir tepede, 1933 kışında bir bedevi mezar taşı arıyordu. Toprağı kazarken bir heykelle karşılaştı. Bu rastlantı, Mari'nin keşfinin başlangıcı oldu. Birkaç yıl sonra aynı kentte, İştar'ın tapınağından ellerini kavuşturmuş, gözleri iri, tebessüm eden heykeller çıkmaya başladı.…
Bir tanrıçanın tapınağının duvarında inek sağan rahipler görürseniz ne düşünürsünüz? Ben ilk gördüğümde gülümsedim. Sonra bu sahnenin, Mezopotamya'nın en eski dini görüntülerinden biri olduğunu öğrenince durdum. Ninhursag'ın tapınağı, bir mandıranın duvarıyla süslenmişti. Ninhursag'ı daha önce…
Bir heykel ne zaman tanrı olur? Bir zanaatkar onu bitirdiğinde mi, yoksa bir rahip ona su döktüğünde mi? Mezopotamya'da bu sorunun cevabı bir ritüeldi. Ve o ritüelin merkezinde Ea vardı. Ea'yı, Sümerce adıyla Enki'yi, daha önce bilgeliği, suları ve insanları kurtaran hileleriyle anlatmıştım. Bu kez…
Bir kazı alanı da tanrılar meclisi gibi kavgalı olabilir. Nippur'un modern hikayesini okurken bunu düşündüm. Enlil'in şehri, binlerce yıl boyunca tanrıların toplandığı, kralların onay aradığı yerdi. On dokuzuncu yüzyılın sonunda ise orada toplanan arkeologlar, kimin neyi bulduğu konusunda birbirine…
Uruk'un bir değil iki kalbi vardı. Bunu ilk okuduğumda biraz şaşırdım. Bir şehrin merkezini düşündüğümüzde genellikle tek bir meydan, tek bir büyük yapı hayal ederiz. Uruk ise iki ayrı kutsal alan etrafında büyümüştü: biri İnanna'nın Eanna'sı, diğeri An'ın tepesi. An'ı daha önce meclisin sessiz…
Mezopotamya'da bir işçinin maaş bordrosu nasıl görünürdü? Bu soruyu ilk sorduğumda, cevabın gümüş olacağını sanıyordum. Değilmiş. Bordronun en sık geçen kalemlerinden biri arpa, bir diğeri ise bira. Ninkasi, bu yüzden sadece bir ilahinin değil, bir ekonominin de tanrıçası. Ninkasi'yi daha önce…
Bir insan nasıl tanrı olur? Bu soru, Mezopotamya'yı okurken bana sık sık geri dönüyor. Gılgamış'ın üçte ikisi tanrı, üçte biri insan. Babası Lugalbanda ise bir kral olarak başlayıp sonradan tanrılar arasında anılan bir figür. Ama Lugalbanda'nın tanrılığı bir efsane sisi içinde. Ne zaman, nasıl,…