Hakkında
Şûrâ-yı Devlet Osmanlı Devleti'nde günümüzdeki Danıştay'a karşılık gelen yüksek yargı kurumudur. 1868-1922 yılları arasında görev yapmıştır.
Şûrâ-yı Devlet'in temelleri II. Mahmud tarafından 1837 yılında kurulmuş olan Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye adındaki yüksek mahkemeye dayanır. Bu mahkeme günümüzdeki Danıştay ile Yargıtayın temelleri olan bir kurumdur. Daha sonra 1839 yılında Gülhane Hattı Hümayunu ile Osmanlı halkının din ve mezhep farkı gözetilmeksizin can, mal, ırz ve namus gibi tabii haklarının kanun teminatı altına alınacağı devletçe vadedilmiş, böylece yeni bir hukuk devletinin temel prensipleri ortaya konmuş, idarenin de hukuk kurallarına uyması gerekliliği Osmanlı'da kabul edilir bir fikir haline gelmiştir.
1868 yılında padişah Abdülaziz döneminde Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye ikiye ayrılarak Danıştay işlevini yapmak üzere Şûrâ-yı Devlet, Yargıtay işlevini yapmak üzere ise Divan-ı Ahkâm-ı Adliyye adıyla iki kuruma ayrılmış, böylelikle, yargı ve yasama birbirinden ayrılmıştır. Bu iki yargı organından Şûrâ-yı Devlet'e hem kanun tasarılarını hazırlama hem de idari uyuşmazlıklara çözüm getirme şeklinde hem "kanun tasarı hazırlama" hem "yargı" görevi olarak iki görev verilmiştir. Divan-ı Ahkâm-ı Adliyye'ye ise yalnızca "yargı" görevi verilmiştir.
Padişah Abdülaziz'in 10 Mayıs 1868 günlü nutkuyla fiilen çalışmaya başlayan Şûrâ-yı Devlet'in görevi "Kavanin ve nizamat layihalarını tetkik ve tanzim, mesalihi mülkiyeyi tetkik, hükûmet ile eşhas beyninde mütehaddis deaviyi rü'yet ve memurini devletin tahkik ahvaliyle, muhakemelerini icra" olarak ifade edilmiştir. "Hükûmet ile eşhas beyninde mütehaddis davaları" görmek ve çözümlemek görevi, 1876 Kanuni Esasisi ile genel mahkemelere bırakıldığından, Şûrâ-yı Devlet'in yargısal görevi çok sınırlı kalmıştır.
Osmanlı döneminde 54 yıl görev yapan Şûrâ-yı Devlet, 4 Kasım 1922 tarihinde İstanbul'daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM Hükûmeti'nin yönetimine geçmesiyle sona erdi. 669 sayılı Kanunla Şûrâ-yı Devlet'in yerine Danıştay kurulup, 6 Temmuz 1927 tarihinde çalışmaya başladı.
Bu bölüm Vikipedi'deki maddeden alınmıştır; metin CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.
Zaman çizelgesi
- Sultan Abdülaziz (1861–1876): Zırhlı donanma, Avrupa seyahati ve trajik bir son
- Abdülaziz'in Avrupa seyahati (1867): Paris Sergisi, Londra, Viyana ve bir padişahın ilkleri
- Şura-yı Devlet: 1868'de Midhat Paşa başkanlığında kurulan danıştay ve yasa hazırlama kurulu
- Mithat Paşa: Tuna valisi, anayasanın mimarı ve Taif'te biten bir hayat
- Arap İsyanı ve Mekke'nin kaybı (10 Haziran 1916): Haşimi sarayından atılan el ateşi
- Ahmed Rıza Bey (1858-1930): Meşveret'in pozitivist yazarı, "hürriyetçilerin babası", Âyan reisi
- Sivas'taki Muvakkat Temyiz Heyeti (7 Haziran 1920): iki temyiz mahkemesinden Yargıtay'a
- Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): 433 madde, imzalanan ama uygulanamayan barış
- Reşit Saffet Atabinen: Lozan'da delegasyon sekreteri, Turing'in kurucusu, Nutuk'un Fransızcası
- Şûrâ-yı Devlet'ten Danıştay'a: 669 sayılı kanun ve 6 Temmuz 1927
- Abdülhak Hâmit Tarhan (1852-1937): "Şair-i Azam", Damat Ferit ile Paris sefareti
- Rıza Tevfik Bölükbaşı (1869-1949): Feylesof Rıza, Sevr heyeti ve helalleşmek için dönüş
Kaynaklar
- Vikipedi: Şûrâ-yı Devlet CC BY-SA 4.0
- Wikidata Q6079571 CC0
