Sykes-Picot Anlaşması

Sykes-Picot Antlaşması (/ˈsaɪks piko/) 1916 yılında Birleşik Krallık ve Fransa arasında imzalanan, Rusya ve İtalya tarafından onaylanan, Osmanlı İmparatorluğu'nun parçalanması durumunda karşılıklı olarak kabul edilen etki ve kontrol alanlarını tanımlayan gizli bir anlaşmadır.

Anlaşma, Üçlü İtilaf'ın I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu'nu yenilgiye uğratmada başarıya ulaşacağı varsayımına dayanıyordu ve İmparatorluğun bölünmesini öngören bir dizi gizli anlaşmanın bir parçasını oluşturuyordu. Anlaşmaya yol açan birincil müzakereler 23 Kasım 1915 ile 3 Ocak 1916 tarihleri arasında gerçekleşti. İngiliz ve Fransız diplomatlar Mark Sykes ve François Georges-Picot, üzerinde mutabık kalınan bir memorandumu imzaladılar. Anlaşma, 9 Mayıs ve 16 Mayıs 1916 tarihlerinde ilgili hükûmetler tarafından onaylandı.

Anlaşma, Arap Yarımadası dışındaki Osmanlı vilayetlerini, İngiliz ve Fransız kontrol ve nüfuz alanlarına etkin bir şekilde bölüyordu. İngiliz ve Fransız kontrolündeki ülkeler ise Sykes-Picot hattı ile bölündü. Anlaşma, bugün Güney İsrail ve Filistin, Ürdün ve Güney Irak'ın kontrolünü ve Akdeniz'e erişim sağlamak için Hayfa ve Akka limanlarını içeren ek küçük bir alanı İngiltere'ye tahsis etti. Fransa ise Türkiye'nin güneydoğusunu, Kürdistan Bölgesi'ni, Suriye ve Lübnan'ı kontrol edecekti. Sazonov-Paléologue Anlaşması'nın bir sonucu olarak Rusya, 1915 İstanbul Anlaşması'nda vadedilen İstanbul ve Türk Boğazları'na ek olarak Batı Ermenistan'ı da alacaktı. İtalya, 1917'de Saint-Jean-de-Maurienne Anlaşması ile anlaşmayı onayladı ve Güney Anadolu'yu aldı. Daha sonraki Mandater Filistin'den daha küçük bir alana sahip olan Filistin bölgesi “uluslararası bir yönetim” altına girecekti.

Anlaşma başlangıçta doğrudan Levant'taki İşgal Edilmiş Düşman Toprakları Yönetimi için bir çerçeve sağlayan 1918 İngiliz-Fransız Modus Vivendi'nin temeli olarak kullanıldı. Daha geniş anlamda ise, dolaylı olarak, 1918'de Osmanlı'nın yenilgisini takiben Osmanlı İmparatorluğu'nun bölünmesine yol açacaktı. Savaştan kısa bir süre sonra Fransızlar, Filistin ve Musul'u İngilizlere bıraktı. Levant ve Mezopotamya'daki mandalar, Sykes-Picot çerçevesini takiben Nisan 1920 San Remo Konferansı'nda belirlendi. Anlaşmanın Anadolu kısımları Ağustos 1920 Sevr Antlaşması ile tahsis edildi, ancak bu emeller Mustafa Kemal Paşa önderliğindeki 1919-23 Türk Kurtuluş Savaşı ve ardından gelen Lozan Antlaşması ile engellendi.