Sokollu Mehmed Paşa

Sokollu Mehmed Paşa (Osmanlıca: صوقوللى محمد پاشا, Sırpça: Мехмед-паша Соколовић, romanize: Mehmed-paša Sokolović) ya da yalnızca Sokollu (1505, Sokoloviçi – 11 Ekim 1579, İstanbul), 1565-1579 yılları arasında 14 yıl 3 ay 17 gün sadrazamlık yapmış Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Sırp asıllı olan Paşa, Osmanlı İmparatorluğu'nun en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Erdel ve Nahcıvan gibi seferlerde gösterdiği başarıların yanı sıra Don-Volga Kanalı ve Süveyş Kanalı projeleriyle tanındı. Kıbrıs'ın fethi ve İnebahtı Deniz Muharebesi sırasında izlediği siyasetle de öne çıktı. Üç oğlu olmuştur; Kurd Bey, Sokolluzâde Hasan Paşa ve Han İbrahim Paşa.

Sokollu Mehmed Paşa, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Hersek Sancağı'nda Sırp Ortodoks Hristiyan Sokollu ailesinin bir çocuğu olarak doğdu. Çocuk yaşta, devşirme sistemi kapsamında ‘kan vergisi’ uygulamasıyla Yeniçeri Ocağı'na alındı ve devlet hizmetine girdi. Osmanlı idaresinde hızla yükselerek imparatorluk muhafızlarının komutanı, kaptan-ı derya, Rumeli Beylerbeyi, kubbealtı veziri ve son olarak da 1565 ile 1579 yılları arasında sadrazamlık görevlerinde bulundu. Toplamda 14 yıl 3 ay 17 gün süren sadrazamlığı sırasında Kanunî Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad'a hizmet etti. 1579'da bir suikast sonucu hayatını kaybetti.

Sokollu Mehmed Paşa, Müslüman olmasına rağmen Sırp Ortodoks kökenlerini ve ailesini unutmadı. Sultan'ı, bir ‘uzlaşma jesti’ olarak Peć Sırp Patrikhanesi'ni yeniden tesis etmeye ikna etti. Ayrıca hem Müslüman hem de Hristiyan aile üyelerini Osmanlı İmparatorluğu'nda önemli görevlere getirdi. Bu kişiler arasında Sokullu Mustafa Paşa, Makarije Sokolović, Gazi Ferhad Paşa, Sokolluzâde Lala Mehmed Paşa ve Lala Mustafa Paşa bulunmaktaydı. Gelibolulu Mustafa Âlî, Sokullu'yu tanımlarken "padişâh-ı manevî" ifadesini kullanır.