Tel Asur Muharebesi (8-12 Mart 1918): Kudüs-Nablus yolunda cephenin altı ay sabitlendiği hat

Kudüs'ten sonraki ilk büyük ilerleme

Tel Asur Muharebesi, Birinci Dünya Savaşı'nın Filistin cephesinde, 8-12 Mart 1918 tarihleri arasında yaşandı. Turmusayya Muharebesi adıyla da anılır. Kudüs'ün Aralık 1917'de düşmesi ve Şubat 1918'de Eriha'nın kaybından sonra İngiliz Mısır Seferi Kuvvetleri, cephesini kuzeye doğru genişletmek istiyordu. Çarpışmalar, Akdeniz kıyısından Şeria Vadisi'nin kenarındaki Ebu Tellul ve Müsallebe tepelerine kadar uzanan geniş bir alanda geçti.

Muharebe sonunda İngiliz kuvvetleri, yirmi üç kilometrelik bir cephede sekiz kilometreye kadar ilerledi. Osmanlı Yedinci ve Sekizinci Orduları yeni mevzilere çekildi. Bu çarpışmalardan sonra kurulan cephe hattı, Eylül 1918'deki büyük taarruza kadar, yaklaşık altı ay boyunca neredeyse hiç değişmedi.

Allenby'nin dar sağ kanadı

Eriha'nın alınmasıyla İngiliz kuvvetleri Şeria Vadisi'ne inmişti. Ancak ele geçirilen alan, Allenby'nin planladığı Ürdün ötesi harekâtları için yeterince geniş değildi. Amman'a ve Hicaz Demiryolu'na yönelik baskınlar için daha derin bir dayanak gerekiyordu. Bu nedenle XX ve XXI. Kolordular, Osmanlı birliklerini sahildeki Avca Nehri'nden, Kudüs-Nablus yolundan ve Şeria Vadisi kenarındaki tepelerden kuzeye itmekle görevlendirildi.

XX. Kolordu'nun hedefleri, Şeria Vadisi'ndeki Hırbet el-Beyudat ve Ebu Tellul ile Kudüs-Nablus yolunun iki yakasıydı. XXI. Kolordu'nun sağ kanadı ise Deyr Ballut ve Mecdel Yaba'ya ilerleyecekti. 2 Mart gecesi başlayan ön harekâtlar, daha iyi topçu mevzileri kazanmak içindi. 53. Gal Tümeni Ramallah'ın kuzeydoğusunda ilerledi, 10. İrlanda Tümeni Beyt İllo'ya ulaştı. 6 Mart gecesi Tayyibe köyü alındı ve toplar ileri taşındı.

Yedinci Ordu cephesinde dağ savaşı

XX. Kolordu'nun asıl ilerleyişi 8 Mart gecesi başladı. 53. Gal Tümeni, 74. Yeomanry Tümeni ve 10. İrlanda Tümeni ile birlikte bir Avustralya hafif süvari tugayı da engebeli arazide atından inerek çarpıştı. 60. Londra Tümeni'nden bir tugay, sağ kanatta Avca Deresi hattını tutmakla görevliydi. Bu tugay Osmanlı birliklerini derenin kuzeyindeki yüksek arazilerden geri itti ve değerli su kaynağını ele geçirdi.

Tam aynı gece Osmanlı XX. Kolordusu da Avca hattına varmaya başlamıştı. Ovada dere geçişi kolay oldu, ama tepelerde ilerleyen taburlar zorlandı. Beklenmedik bir Osmanlı tümeninin direnişi, İngiliz hattında sekiz kilometrelik bir boşluk açılmasına yol açtı.

Bu sırada 53, 74 ve 10. Tümenler, Kudüs-Nablus yolunun iki yanında kuzeye ilerleyerek aşağı Şeria Vadisi'ne inen bütün patikaları kesti. 53. Tümen'in hedefi Tel Asur'du. Tepe, çok değerli bir gözetleme noktasıydı. Kuzeyde Celile dağları ve arkada Hermon Dağı, doğuda Gilead ve Moab, güneydoğuda Lut Gölü'nün büyük kısmı, güneyde Zeytin Dağı üzerinden Hebron sırtları ve batıda Yafa'nın güneyinden Kayseriye'nin kuzeyine kadar Akdeniz kıyısı buradan görülebiliyordu.

Tepe için dört karşı saldırı

Tel Asur, ağır bir topçu bombardımanının ardından sabah dokuz buçuk sularında Kraliyet Gal Piyadeleri'nin 5. Taburu tarafından alındı. Ancak mevzi güvende değildi. Kısa süre sonra Osmanlı birliklerinin karşı saldırısı tepeyi geri aldı. 6. Tabur yeniden saldırarak Osmanlı askerlerini çıkardı. Osmanlı birlikleri tepeyi geri almak için dört kez daha saldırdı, ama başarılı olamadı.

74. Yeomanry Tümeni'nin Kudüs-Nablus yolu üzerindeki saldırısı da güçlüklerle karşılaştı. Gece yürüyüşü, arazinin sarplığı ve iyi yerleştirilmiş Osmanlı makineli tüfekleri yüzünden piyade, Vadi el-Cib'in derin boğazında durdu. 10. İrlanda Tümeni sis yüzünden geç başladı, ama hızla ilerledi. Vadi el-Cib üzerindeki köprü sağlam bulundu ve şafaktan hemen önce yamacın üstü alındı.

Bu çarpışmalarda İngiliz piyadesi sarp kayalıkları inip çıkmak, derin boğazları geçmek zorunda kaldı. Osmanlı makineli tüfekleri güçlü savunma mevzilerine dikkatle yerleştirilmişti. Alçak bulutlar ve sis yüzünden hava keşfi yapılamıyor, mevziler ancak yaya keşifle bulunabiliyordu. Engebeli arazi topçunun etkili ateş desteği vermesini de neredeyse imkânsız kılıyordu.

Sekizinci Ordu cephesinde ova

Sahil ovasında XXI. Kolordu'nun harekâtı, dağlardaki zorluklarla karşılaşmadı. Kolordunun sağ kanadı Deyr Ballut Deresi'nden Ras el-Ayn'a ilerledi ve Ebu Tellul ile Müsallebe yakınında, Şeria Vadisi'ne ve Beysan-Eriha yoluna hâkim bir mevzi ele geçirdi.

75. Tümen'in iki tugayı ile 54. Doğu Anglia Tümeni'nden bir tugay, sürünen bir topçu ateşi perdesinin arkasından ilerledi. Deyr Ballut 10 Mart'ta öğleden sonra ikide alındı. 11 Mart sabahı on bire kadar Osmanlı birlikleri derenin güneyindeki bütün araziyi boşaltmıştı. Geride yüz on iki esir ve kırk kadar ölü kaldı. İki İngiliz tümeninin kaybı yüz dört kişiydi.

Altı ay süren yeni hat

Ele geçirilen son hattın her yönden gözetlenebildiği görülünce İngiliz birlikleri hemen güneydeki tepelere hafifçe geri çekilerek mevzilerini sağlamlaştırdı. Bazı hedeflere ulaşılamadı. Merkezde yirmi üç kilometrelik bir cephede sekiz kilometrelik bir ilerleme sağlandı. Bunun bedeli bin üç yüzü aşkın kayıptı ve yalnızca yüz altmış dokuz esir alınabildi.

Bu yeni hat, Mart sonunda başlayan Birinci Ürdün Ötesi Harekâtı için yeterli bir dayanak oluşturdu. İngiliz kuvvetleri Amman'a yöneldi, ama Hicaz Demiryolu'nu kalıcı olarak kesemedi. Nisan'da Es-Salt'a yapılan ikinci baskın da geri püskürtüldü.

Tel Asur'un bıraktığı iz

Tel Asur, Filistin cephesinin 1918 baharındaki durağanlığını belirleyen muharebedir. İngiliz kuvvetleri yeni bir dayanak kazandı, ama Osmanlı Yedinci ve Sekizinci Orduları dağlık arazide düzenli bir savunma yaparak cephenin çökmesini önledi. Nablus'a giden yol üzerindeki boğazlar ve makineli tüfek yuvaları, saldıranın her kilometreyi pahalıya ödemesine neden oldu.

Muharebenin asıl önemi, sonrasında yaşananlarda ortaya çıktı. Mart'ta kurulan hat, Eylül'e kadar korundu. Bu sürede Batı Cephesi'ndeki Alman taarruzu nedeniyle Allenby'nin birçok tümeni Fransa'ya gönderildi ve yerlerine Hindistan'dan gelen birlikler yerleştirildi. Osmanlı tarafında ise Yedinci Ordu'nun komutası Ağustos 1918'de yeniden Mustafa Kemal Paşa'ya verildi. Paşa, Tel Asur'dan sonra kurulan bu hattın gerisinde, Nablus'taki karargâhında Eylül taarruzunu karşılayacaktı.

Tel Asur tepesinden görülen geniş manzara, cephenin iki tarafı için de aynı gerçeği anlatıyordu: Filistin'in dağlık omurgasında kazanılan her yükselti, ovadaki hareketi denetleme imkânı veriyordu. 1918 Eylül'ünde cephe sahil ovasında yarıldığında, dağlarda kurulan bu güçlü savunma hattı arkadan kuşatılma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.