Hicaz Demiryolu

Hicaz Demiryolu, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Şam ile Medine arasında inşa edilen, 1.050 mm (3 fit 5+11⁄32 inç) açıklığındaki dar hatlı demiryoludur. II. Abdülhamid döneminde yapımına 1900'de başlanan ana hat 1908'de Medine'ye ulaştı ve 1 Eylül 1908'de resmen açıldı. II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesinden önce resmî belgelerde Hamidiye Hicaz Demiryolu adı da kullanılıyordu.

Şam–Medine ana hattının uzunluğu, kullanılan başlangıç ve son kilometre noktalarına göre kaynaklarda farklı değerlerle verilmekle birlikte yaklaşık 1.300 kilometredir. Dera'dan Hayfa'ya uzanan şube hattıyla birlikte demiryolu ağı 1908'de 1.464 kilometreye ulaştı. Sonraki yıllarda açılan şubelerle ağın toplam uzunluğu 1917'de yaklaşık 1.750 kilometreye çıktı.

Demiryolunun yapılmasındaki başlıca amaçlardan biri, Şam'dan Hicaz'a yapılan hac yolculuğunu kısaltmak ve daha düzenli hâle getirmekti. Bunun yanında hattın Hicaz ve Yemen'e asker ve malzeme sevkini hızlandırması, Osmanlı merkezî yönetiminin Arabistan'daki ulaşım ve haberleşme imkânlarını geliştirmesi ve güzergâh üzerindeki ticarete katkıda bulunması bekleniyordu.

Demiryolu, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunun Suriye ile Hicaz arasındaki başlıca ikmal yollarından biri oldu. 1916'da başlayan Arap Ayaklanması sırasında hat, köprüler ve telgraf tesisleri çok sayıda saldırı ve sabotajın hedefi hâline geldi. Medine'nin 10 Ocak 1919'da teslim edilmesiyle hattın güney kesimindeki Osmanlı denetimi sona erdi. Savaşın ardından demiryolunun geçtiği toprakların farklı siyasî yönetimler arasında bölünmesi sonucunda Şam–Medine hattı bir daha tek bir idare altında kesintisiz olarak işletilemedi.