Megiddo Muharebesi'nin ikinci yarısı Yahudiye Dağları'nda, Mustafa Kemal Paşa'nın komutasındaki Yedinci Ordu'nun tuttuğu cephede geçti. Nablus Muharebesi, kıyıdaki Şaron yarmasından yarım gün sonra başladı; Yedinci Ordu cephesindeki saldırıların çoğunu geri püskürttüğü hâlde kanadındaki çöküş yüzünden çekilmek zorunda kaldı. Bu yazı İngilizce Wikipedia'nın Battle of Nablus (1918) maddesi ile Vikipedi'nin Şaron Muharebesi ve Megiddo Muharebesi (1918) maddelerine dayanır. 1918'de Nablus kentiGörsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Nablus'taki karargâh
İngilizce Wikipedia'ya göre Mustafa Kemal Paşa'nın komutasındaki Yedinci Ordu 7.000 asker ve 111 topa sahipti ve karargâhı Nablus'taydı. Ordu, III. Kolordu'nun 1. ve 11. Piyade Tümenleri ile XXIII. Kolordu'nun 26. ve 53. Piyade Tümenlerinden oluşuyordu. Furkah'tan doğuya, Ürdün Nehri'nin batı kıyısında Eriha'nın 9,7 km batı-kuzeybatısındaki Bağalat'a kadar Yahudiye Dağları'ndaki hattı tutuyordu.
Vikipedi'nin Şaron Muharebesi maddesine göre Mustafa Kemal daha önce Yedinci Ordu komutanlığından istifa etmişti ve Eylül 1918'in başlarında görevine iade edildi. Yani muharebe başladığında orduyu ancak birkaç haftadır yeniden yönetiyordu.
Ek bilgi
Allenby'nin hesabında Nablus kilit bir yerdi. İngilizce madde, onun muharebeden önce yazdığı bir mektuptan alıntı yapar: "Nablus ve Tulkerim VII. ve VIII. Orduların karargâhlarıdır ve bir yan demiryoluyla birbirine bağlıdır. Türklerin Nablus-Cisr ed Damiye-Es Salt yolunu ellerinde tutması onlar için büyük bir avantajdır." Allenby bu yolu almadan Es Salt'ı ne kendi birlikleriyle ne de Arap müttefikleriyle tutabileceğini yazıyordu.
İngiliz planı: iki kanattan kuşatma
Kaynağa göre XX. Kolordu komutanı Chetwode, sağlam tahkim edilmiş Osmanlı mevzilerine cepheden saldırmak yerine iki tümenle bir kıskaç hareketi planladı. 10. Tümen ana yolun solundan Nablus'u alacak, 53. Tümen ise sağdan Nablus'un doğusundaki su bölümü çizgisi boyunca ilerleyerek Yahudiye Dağları'ndan Cisr ed Damiye'ye giden çekilme yollarını kesecek ve Nablus'ta 10. Tümen ile birleşecekti.
53. Tümen'in hazırlık saldırısı 18 Eylül akşamı 18.30'dan kısa süre sonra başladı. 19 Eylül öğleden sonra Şaron'daki yarmanın başarılı olduğu anlaşılınca XX. Kolordu'ya topçu ateşiyle desteklenen asıl saldırıyı başlatma emri verildi. İngilizce maddeye göre 10. Tümen 19.45'te, 15 dakikalık bir bombardımandan sonra Asya Kolordusu ile Yedinci Ordu arasındaki ordu sınırına saldırdı. Mısır Seferî Kuvvetleri komutanı General Edmund AllenbyGörsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Geri püskürtülen saldırılar, zorunlu çekilme
Saldırılar gece boyunca ve ertesi gün sürdü. İngilizce Wikipedia'ya göre Mustafa KemalLiman von Sanders'e, ordusunun cephesine yapılan saldırıların hemen hepsini geri püskürttüğünü, ancak Sekizinci Ordu'nun Asya Kolordusu'nun çekilişine uymak için Kefr Haris ile İskaka arasındaki ikinci hat mevzilerine çekilmek üzere olduğunu bildirdi.
21 Eylül'ün erken saatlerinde XXI. Kolordu'nun süren kanat saldırısı, XX. Kolordu'nun taarruzu ve hava bombardımanları birleşince Yedinci ve Sekizinci Ordular temastan kopmak zorunda kaldı. Kaynağa göre Yedinci Ordu Nablus'u savunmak üzere bir artçı bırakarak Nablus bölgesinden Vadi el Fara yolu üzerinden Ürdün Nehri'ne çekildi ve Cisr ed Damiye köprüsünden geçmeyi amaçladı.
Dikkat: yanlış bilinen
Vikipedi'nin Şaron Muharebesi maddesi Nablus Muharebesi'nin Şaron'dan "yarım gün önce" Megiddo'yu başlattığını yazar; İngilizce Battle of Nablus maddesi ise tersine Nablus Muharebesi'nin Şaron'dan yarım gün sonra başladığını belirtir ve asıl XX. Kolordu saldırısının 19 Eylül akşamı başladığını ayrıntılı olarak anlatır. Bu yazıda İngilizce maddedeki ayrıntılı saat bilgisi esas alınmıştır; Türkçe cümle bir çeviri hatası olabilir.
Vadi el Fara yolunda hava saldırısı
Çekilme yolu havadan dövüldü. İngilizce maddeye göre ikinci bir şafak devriyesi Vadi el Fara yolunda, Nablus'tan Cisr ed Damiye köprüsüne doğru ilerleyen ve 8 km boyunca uzanan yaklaşık 200 taşıtlık bir kol bildirdi; bu kol Bristol savaş uçaklarınca bombalandı. Madde Vadi el Fara yolundaki yıkıcı hava bombardımanının bu çekilme hattını tıkadığını yazar.
Nablus'u XX. Kolordu ile 5. Hafif Süvari Tugayı aldı. Kaynağa göre 5. Hafif Süvari Tugayı Tulkerim-Nablus yolu üzerinden hızla ilerleyerek Nablus önündeki son direnişe saldırdı ve kenti 800-900 esir ve iki sahra topuyla birlikte ele geçirdi. Nablus'un 3,2 km güneyindeki Rucib'deki güçlü Osmanlı artçısı piyade saldırısını "bir saatten fazla olmayan" bir süre geciktirdi. 10. Tümen Nablus ve Balata'ya varmadan önce iki gün boyunca Efrayim Dağı'nın tepe ve vadilerinde savaştı; yaklaşık 800 kayıp verdi ve 1.223 esir aldı. 53. Tümen'in iki tugayı da 690 kayıp karşılığında 1.195 esir ve dokuz top aldı.
Köprü ve Ürdün'ün ötesi
22 Eylül'de Üçüncü Ürdün Ötesi Saldırısı başladı. İngilizce Wikipedia'ya göre Chaytor Kuvveti'nin bir parçası olan Meldrum Kuvveti Nablus'tan Cisr ed Damiye köprüsüne giden Vadi el Fara yolunda Osmanlı 53. Tümeni'ni esir aldı. Köprü ve birkaç geçit için yapılan çarpışmada çekilen Yedinci Ordu kolunun başka bölümleri de esir düştü ve doğuya giden ana çekilme yolu kesildi.
Dördüncü Ordu da çekilmeye başlayınca Chaytor Kuvveti Cisr ed Damiye'den doğuya ilerledi, 23 Eylül'de Es Salt'ı ve güçlü bir artçıyı yendikten sonra 25 Eylül'de Amman'ı aldı. Dördüncü Ordu'nun güney Hicaz bölümü 29 Eylül'de Amman'ın güneyindeki Ziza'da esir alındı ve bölgedeki harekât sona erdi. Ürdün Nehri üzerindeki Cisr ed Damiye köprüsünden geçen bir tugayGörsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Muharebenin sonu ve Mondros
İngilizce maddeye göre Megiddo zaferinden sonra son taarruz sürdü: Şam1 Ekim'de alındı, ardından Humus işgal edildi. 26 Ekim'de Halep'in kuzeyindeki Haritan'da saldırı sürerken Müttefikler ile Osmanlı Devleti arasında Mondros Mütarekesi imzalandı ve Sina ve Filistin Seferi sona erdi.
Dikkat: yanlış bilinen
Haritan çarpışmasının tarihi ile Mondros'un imza tarihi bu kaynakta aynı cümlede verildiği için karışıklık yaratabilir. İngilizce madde 26 Ekim'de Haritan saldırısı sürerken mütarekenin imzalandığını söyler; Mondros Mütarekesi ise 30 Ekim 1918'de imzalanmıştır. Vikipedi'nin Şaron maddesi de cephenin Halep Muharebesi'nden (25 Ekim) beş gün sonra kapandığını yazar. Bu yazıda imza tarihi 30 Ekim olarak alınmıştır.
Nablus Muharebesi, Mustafa Kemal'in Birinci Dünya Savaşı'ndaki son büyük cephe komutanlığıdır. Yedinci Ordu kendi cephesinde tutunmuş, ama kıyıda açılan gedik ve havadan dövülen çekilme yolları yüzünden Ürdün'ün ötesine çekilmek zorunda kalmıştı. Bu çekilişin Şam ve Halep'e uzanan devamı sitede "Filistin'den Halep'e: 7. Ordu'nun düzenli geri çekilişi" konusunda anlatılmıştır.
#1
