Kress von Kressenstein (1870-1948): Süveyş seferinden Gazze savunmasına Bavyeralı kurmay

Çöldeki Alman kurmay

Friedrich Kress von Kressenstein, Birinci Dünya Savaşı'nda Sina ve Filistin cephesinde Osmanlı kuvvetleriyle birlikte savaşan Alman subayların en tanınmışıydı. Süveyş Kanalı'na yapılan seferlerin planlanmasında, Sina çölündeki baskınlarda ve 1917'de Gazze'nin başarılı savunmasında önemli roller üstlendi. Cemal Paşa'nın yakın çalışma arkadaşlarından biri olarak, cephenin üç yıl boyunca nasıl yönetildiğini de yakından şekillendirdi.

Kress'in hikâyesi, Osmanlı-Alman askerî işbirliğinin hem başarılarını hem de sınırlarını gösteriyor. Çölde zor koşullar altında kazanılan zaferler, sonunda İngilizlerin büyük üstünlüğü karşısında yetersiz kaldı.

Bavyera'dan İstanbul'a

Friedrich Kress von Kressenstein, 1870'te Nürnberg'de doğdu. Bavyera ordusunda topçu subayı olarak yetişti ve kurmay eğitimi aldı. 1914'te, Liman von Sanders başkanlığındaki Alman askerî heyetinin bir üyesi olarak İstanbul'a geldi. Osmanlı Devleti savaşa girdiğinde Suriye'deki 4. Ordu'ya bağlı olarak görevlendirildi.

Kress'in ilk görevi, Süveyş Kanalı'na yapılacak bir seferin hazırlanmasıydı. Kanal, İngiliz İmparatorluğu'nun Hindistan ile bağlantısını sağlayan hayati bir yoldu. Osmanlı ve Alman komutanlar, kanalın kapatılması ya da en azından tehdit edilmesiyle İngilizlerin önemli kuvvetlerini Mısır'da tutmayı umuyordu.

Çölü geçmek

Sina çölünü büyük bir orduyla geçmek, o güne kadar imkânsız sayılan bir işti. Kress, bu iş için ayrıntılı bir lojistik plan hazırladı. Su kuyuları açıldı, yollar düzenlendi, deve kervanları örgütlendi. Kanalı geçmek için Almanya'dan getirilen madenî tekneler, çölün içinden taşındı. Ocak 1915'te Osmanlı kuvvetleri yola çıktı ve on iki gün süren bir yürüyüşün ardından kanala ulaştı.

2-3 Şubat 1915 gecesi yapılan geçiş denemesi başarısız oldu. İngilizler önceden haberdardı ve kanal boyunca güçlü bir savunma kurmuştu. Birkaç tekne karşı kıyıya ulaştı, ancak saldırı kısa sürede durduruldu. Osmanlı kuvvetleri, düzenli bir şekilde geri çekildi. Harekât askerî bir başarısızlıktı, ama çölün büyük bir orduyla geçilebileceğini göstermişti.

Baskınlar ve Katya

Birinci Kanal Harekâtı'ndan sonra Kress, Sina çölünde daha küçük çaplı baskınlar düzenleme yoluna gitti. Bu baskınların amacı, kanal bölgesindeki İngiliz kuvvetlerini rahatsız etmek ve İngilizleri Mısır'da büyük kuvvet tutmaya zorlamaktı. Mayınlar döşendi, demiryolu hatlarına saldırılar yapıldı.

Bu baskınların en başarılısı, 23 Nisan 1916'da Katya'da gerçekleşti. Kress komutasındaki kuvvetler, sisli bir sabahta İngiliz mevzilerine baskın yaptı ve önemli bir başarı kazandı. Ancak Ağustos 1916'da Romani'de yapılan daha büyük saldırı, İngilizlerin güçlü savunması karşısında başarısız oldu. Bu yenilgiden sonra Osmanlı kuvvetleri Sina'dan çekilmeye başladı.

Gazze'nin savunması

1917'nin başında İngilizler, Sina'yı geçerek Filistin'in kapısına dayanmıştı. Gazze, bu kapının anahtarıydı. Kress, Gazze ile Birüssebi arasında bir savunma hattı kurdu. 26 Mart 1917'de İngilizler Gazze'ye saldırdı. Sisli bir sabah başlayan saldırı, gün boyunca sürdü ve bir noktada İngilizler şehri neredeyse ele geçirmişti. Ancak Osmanlı takviyelerinin yaklaşması üzerine İngiliz komutanlar geri çekilme emri verdi.

Nisan 1917'de İngilizler ikinci kez saldırdı. Bu kez tanklar ve zehirli gaz da kullanıldı. Ancak Osmanlı savunması sağlam kaldı ve İngilizler ağır kayıplar vererek geri çekildi. İki Gazze zaferi, Osmanlı ordusunun 1917'deki en önemli başarıları arasında yer aldı.

Cephenin çöküşü

İngilizler, iki başarısızlıktan sonra komutanlarını değiştirdi ve General Allenby'yi Filistin cephesine gönderdi. Allenby, büyük takviyeler aldı ve saldırıyı dikkatle hazırladı. 31 Ekim 1917'de Birüssebi'ye yapılan saldırı, Osmanlı hattının doğu ucunu çökertti. Kısa süre sonra Gazze de boşaltıldı. Aralık 1917'de Kudüs düştü.

Yıldırım Orduları Grubu'nun kurulmasıyla cephedeki komuta yapısı değişmişti. Kress, Üçüncü Gazze'nin ardından görevinden alındı. 1918'de Kafkasya'ya gönderildi ve Gürcistan'daki Alman heyetinin başında bulundu.

Savaştan sonra

Savaştan sonra Kress, Almanya'ya döndü ve 1920'lerin başına kadar orduda görev yaptı. Emekli olduktan sonra savaş anılarını yazdı. Türkçeye de çevrilen anıları, Sina ve Filistin cephesinin Alman bakış açısından anlatıldığı en önemli eserlerden biri sayılır. 1948'de Münih'te hayatını kaybetti.

Bize kalırsa Kress'in hikâyesinden çıkan en önemli ders, Sina ve Filistin cephesindeki savaşın lojistikle kazanılıp kaybedildiği. Kress, çölün koşullarını iyi kavrayan bir kurmaydı ve sınırlı imkânlarla dikkat çekici başarılar elde etti. Ama İngilizlerin demiryolu, su boru hattı ve deniz ikmali üzerine kurduğu üstünlük, sonunda belirleyici oldu.

Mustafa Kemal ile kesişen yollar

Mustafa Kemal, 1917'de Yıldırım Orduları Grubu'nun kuruluşu sırasında 7. Ordu'nun komutanlığına atandı. Grubun Alman komutanı Falkenhayn ile yaşadığı anlaşmazlık nedeniyle bu görevden ayrıldı. 1918'de yeniden Filistin'e döndüğünde cephe büyük ölçüde değişmişti. Kress ise bu sırada Kafkasya'daydı. Mustafa Kemal'in Alman komutanlara dair eleştirileri, cephenin Alman öncelikleri doğrultusunda yönetilmesine yönelikti; Kress gibi sahada çalışan kurmaylarla Yıldırım komutasının stratejik tercihleri farklı şeylerdi.