Katya Muharebesi (23 Nisan 1916): Paskalya sabahı sisli çölde Kress'in baskını

Süveyş Kanalı'nın doğusunda bir vaha hattı

Katya Muharebesi, Birinci Dünya Savaşı'nda Sina ve Filistin Cephesi'nde, 23 Nisan 1916'da Süveyş Kanalı'nın doğusunda, Katya ve Oğratina vahaları çevresinde yapılan bir çarpışmadır. İngilizler bu olayı "Affair of Qatia" (Katya olayı) diye anar. Türkçe Vikipedi, muharebenin İkinci Kanal Harekâtı'nın bir parçası olduğunu ve İttifak Devletleri'nin bu harekâtta kazandığı tek muharebe olduğunu yazar. Bu yazı Türkçe Vikipedi'nin Katya Muharebesi ve İngilizce Wikipedia'nın Battle of Katia maddelerine dayanır.

İngilizce Wikipedia'ya göre Gelibolu Muharebeleri'nin sona ermesiyle iki tarafın da başka cephelere aktarılabilecek çok sayıda askeri oldu ve İngilizler Kanal savunmasını kanal kıyısından doğuya, Sina çölüne taşımaya karar verdi. Mısır'daki İngiliz başkomutanı Sir Archibald Murray, demiryolunu ve su boru hattını Katya'ya kadar uzatarak burada 50.000 kişilik kalıcı bir ileri üs kurmayı amaçlıyordu. İlk ray ve travers gemisi 10 Mart 1916'da Kantara'ya ulaştı; dört hafta içinde Mısır İşçi Birlikleri ve İstihkâmcılar Katya yönünde 26 kilometre hat döşedi.

Osmanlı tarafının hedefi

Türkçe Vikipedi'ye göre İkinci Kanal Harekâtı'nın amacı İngilizleri Mısır'da tutarak Batı Cephesi'ne kuvvet göndermelerini engellemek ve mümkünse Mısır'ı yeniden Osmanlı idaresine kazandırmaktı. Hazırlıkları Cemal Paşa komutasındaki 4. Ordu yürüttü. Alman subayların desteğiyle "Paşa Kolları" adı verilen vurucu birlikler kuruldu; her biri bir piyade alayı, bir topçu bataryası, bir süvari bölüğü ve teknisyen müfrezelerinden oluşuyor ve yaklaşık 1.700 asker sayıyordu. Filistin'deki birlikler 3. Tümen ile takviye edildi; bu tümen Şubat 1916'da Birüssebi'ye (Beerşeba) ulaştı.

Cefcafe baskını

Türkçe Vikipedi, muharebeden hemen önce İngilizlerin, Osmanlıların Kanal'a yapacakları taarruzda su kaynağı olarak kullandıkları Cefcafe'deki su depolama ve dağıtım tesislerine bir baskın düzenlediğini yazar. Bir süvari taburu ile birer istihkâm ve özel görev müfrezesinin katıldığı 13 Nisan 1916 tarihli harekâtta tesisler tamamen yok edildi; tesisleri savunan Türk birliği Avusturyalı komutanıyla birlikte esir düştü, 16 Türk askeri şehit oldu. İngilizce Wikipedia da bu dönemde Avustralya Hafif Süvarisi ve Bikaner Develi Birliği'nin, 1915'teki Birinci Kanal Harekâtı'nda kullanılan orta yol üzerindeki su kaynaklarını yok etmek için baskınlar yaptığını belirtir.

23 Nisan sabahı: Oğratina

İngilizce Wikipedia'ya göre 23 Nisan 1916 hem Aziz George Günü hem de Paskalya Pazarı'ydı. Bölge, sık sık Osmanlı uçaklarınca gözetleniyor; uçaklar 20 Nisan'da Katya kampını, ertesi gün Katya ile Romani'yi bombalamıştı. Oğratina vahasında iki Worcestershire bölüğü ve atsız bir istihkâm müfrezesi bulunuyordu; yoğun deniz sisi içinde saat 04.00'te hazır ola geçtiler. Kuyulardaki pompaların sesini duyup araştıran bir subay yaklaşık altmış Osmanlı askeri buldu. İngilizler bu küçük grubu ateşle şaşırttı, ancak peşlerine düşünce çok daha büyük bir kuvvetin yoğun ateşiyle karşılaştılar. Saat 05.15'te kamp kuzey, doğu ve güneydoğudan 50 metreden daha yakın mesafeden kuşatıldı. İki saatlik direnişin sonunda 07.45'te on bir subay ve 135 er kayıptı; kalan dört subay ve 42 er teslim oldu.

Katya'nın düşüşü

Katya'daki Gloucestershire bölüğü sabah bir saldırıyı püskürttü. Saat 08.45'te Oğratina yönüne gönderilen bir devriye, iki uzun hat hâlinde açık düzende Katya'ya yürüyen 600 Osmanlı askerini ve Katya'yı kuşatmak için güneybatıya ilerleyen süvarileri gördü. 09.45'te Er Rabah yakınındaki bir dağ topu bataryası Katya'yı bombalamaya başladı ve birkaç dakika içinde atların bir kısmı öldü ya da yaralandı. Romani ve Bir el Hamisah'tan gelen takviyeler garnizona ulaştı ve Worcestershire Hussars komutanı Yarbay Charles Coventry komutayı aldı. Osmanlı birlikleri saatlerce süren ateşin ardından 50 metreye kadar sokuldu ve saat 15.00'ten kısa süre önce garnizona hücum etti; Gloucestershire kanadı çöktü ve Coventry genel teslim emri verdi.

İngilizce Wikipedia'ya göre toplam seksen kişi kaçabildi. Gloucestershire Hussars 4 subay ve 16 er ölü, 15 yaralı ve 64 esir verdi. Worcestershire Hussars'ın kaybı daha ağırdı: 9 subay ve 101 er ölü, 235 esir; alay muharebeden sonra yalnızca 54 astsubay ve erle toplanabildi.

Ganimet ve kayıplar

Türkçe Vikipedi'ye göre Osmanlı belgeleri, İngilizlerin resmî açıklamalarında kayıplarını gizlediğini gösterir: 26 Nisan 1916 tarihli İngiliz tebliğinde Osmanlıların dört makineli tüfek ele geçirdiği belirtilmiş, oysa Osmanlı arşiv belgelerinde 240 beygir, 120 deve, 47 tüfek, 220 "göz" (kaynakta bu şekilde geçer), 57 sandık cephane ve daha birçok malzemenin ganimet alındığı kaydedilmiştir.

Sonrası: Romani'ye giden yol

Türkçe Vikipedi, muharebeden sonra Osmanlı kuvvetlerinin bölgede geçici bir üstünlük sağladığını, ancak İngilizlerin kısa sürede birliklerini takviye ederek Katya-Romani hattını yeniden ele geçirdiğini yazar. İngilizler demiryolu yapımını hızlandırdı; Mayıs 1916 ortalarına doğru hat Romani'ye ulaştı ve bölgenin savunması 52. Tümen'e verildi. İngilizce Wikipedia da İngilizlerin bu saldırılara kuvvetlerini iki katına çıkararak karşılık verdiğini, 2. Hafif Süvari Tugayı ile Yeni Zelanda Atlı Tüfekçi Tugayı'nın Katya ve Romani'ye gönderildiğini, kısa süre sonra 1. Hafif Süvari Tugayı'nın ve 52. (Lowland) Tümeni'nin de geldiğini belirtir.
Katya, Ağustos başında aynı topraklarda yapılacak Romani Muharebesi'nin habercisi oldu. İngilizce Wikipedia'nın ifadesiyle Osmanlıların 23 Nisan saldırıları, bölgede İngiliz İmparatorluğu'na karşı koymayı sürdürme niyetlerini gösterdi; ancak İngiliz gücünün artması Kanal'a yeni saldırıları güçleştirdi.