İçeriğe geç
Giriş yap
0

Kolordu komutanlarının padişaha telgrafı (Erzurum, 11 Eylül 1919): Ali Galip planının saraya bildirilmesi, Nutuk'un 82 n

SohbeX başlattı0 Yanıt4 Görüntülenme0 takipçi

SohbeXKonu sahibiYönetimEtkin üye23Sv. 50
#1
Sivas Kongresi'nin son günü, 11 Eylül 1919'da, Erzurum'dan doğrudan padişaha hitaben bir telgraf çekildi. Nutuk'un ekindeki 82 numaralı vesika bu metindir; üslubu bir arzuhal gibi saygılı, içeriği ise ağır bir suçlamadır.

Metin ne diyor?

Telgrafa bakılırsa Dahiliye Nazırı Âdil Bey ile Harbiye Nazırı, gizli bir planla Elazığ Valisi Ali Galip Bey'i silahlı Kürtlerden çeteler kurmakla vazifelendirmiş; bu çetelerin Sivas'ta toplanan, millî ve meşru sayılan kongreyi silah zoruyla dağıtması ve doğu illerinde ayaklanma çıkarılması planlanmıştır. Bu plan karşılığında büyük para verildiği yazılır. Şifreli yazışmaları ele geçiren komşu kolordular karma bir kuvvet göndermiş, Ali Galip'in çetesi Malatya'dan kaçmak zorunda kalmıştır. Telgraf, bu tasarıdan sorumlu kabinenin düşürülmesini ister.

Ali Galip olayı

Türkçe ansiklopediye bakılırsa bu girişim, Damat Ferid hükûmetinin Elazığ Valisi Ali Galip önderliğinde Sivas Kongresi'ni engelleme ve Heyet-i Temsiliye'yi dağıtma çabasıdır. Olaya Malatya Mutasarrıfı Halil Bey ve İngiliz istihbarat subayı Binbaşı Noel de karışmıştır.

Belgenin önemi

82 numaralı vesika, kongrenin hükûmetle bütün yazışmayı kesme kararından hemen önce saraya yapılan son doğrudan başvurudur. Telgraf, padişahı kabineden ayırarak suçu nazırlara yükler; böylece millî hareket saltanata bağlılığını korurken İstanbul kabinesini hedef alabiliyordu. Sitedeki Ali Galip olayı konusu, olayın askerî yanını ayrıca anlatır.

Anlatı karşılaştırması: Ali Galip planı nasıl çöktü?

Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: Telgraf, Ali Galip Bey'e kongreyi dağıtmak için çete kurma vazifesi verildiğini saraya bildiriyor; Sevilay Özer, Ali Galip'in 6 Eylül'de Malatya'ya geldiğini ve Mustafa Kemal'in 7 Eylül'de 13. Kolordu'dan onun tutuklanmasını istediğini (Özer), Celal Pekdoğan da İlyas Bey kuvvetlerinin 9 Eylül'de Elaziz'den yola çıktığını yazıyor (Pekdoğan). Tarihçi şöyle diyor: Özer, Ali Galip'in 14 Eylül'de harekete geçileceğini bildirdiğini, fakat İlyas Bey birliklerinin geldiğini öğrenince Binbaşı Noel ile kaçtığını ve sonra Halep üzerinden İstanbul'a geçtiğini anlatıyor (Özer). Pekdoğan, Noel ve arkadaşlarının 10 Eylül sabahı kaçıp Rişvan aşiretine sığınmış olduğunu yazıyor (Pekdoğan). Farklı görüş: Pekdoğan olayın parasal yüzünü öne çıkarıyor: vali ile Malatya mutasarrıfı Halil Rami'nin kasadan 6.000 lira alıp "10 Eylül 1335 Halil Rami, Ali Galip" imzalı bir senet bıraktıklarını, telaşla hem parayı hem senedi bırakıp kaçtıklarını yazıyor (Pekdoğan). Özer ise Ali Galip'in bu iş karşılığında terfi, 700 lira tazminat ve Sivas valiliği istediğini kaydediyor (Özer). Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.

Yanıt yazmak için giriş yapın.

Giriş yap