Napoli

Napoli (Napolice: Napule), İtalya'nın Campania bölgesinin başkentidir. Şehrin idari sınırları içinde 908.082 nüfusuyla (2025 itibarıyla) Güney İtalya'nın en büyük şehri, Roma ve Milano'dan sonra İtalya'nın üçüncü büyük şehridir. İl düzeyindeki belediyesi ise 2.958.410 sakiniyle İtalya'nın en kalabalık üçüncü metropol şehridir. Avrupa Birliği'nin yedinci en kalabalık metropol alanı olan şehir surlarının sınırlarının ötesine yaklaşık 30 kilometre (20 mil) uzanmaktadır. Napoli ayrıca, NATO'nun Müttefik Ortak Kuvvet Komutanlığı Napoli ve Akdeniz Parlamenter Meclisi'ne ev sahipliği yaparak uluslararası diplomaside de önemli bir rol oynamaktadır.

M.Ö. birinci binyılda Yunanlılar tarafından kurulan Napoli, dünyanın en eski sürekli yerleşim gören kentsel alanlarından biridir. M.Ö. sekizinci yüzyılda, Pizzofalcone tepesinde Parthenope (Antik Yunanca: Παρθενόπη) olarak bilinen bir koloni kuruldu. M.Ö. altıncı yüzyılda Neápolis olarak yeniden kuruldu. Şehir, Magna Graecia'nın önemli bir parçasıydı, Yunan ve Roma toplumunun birleşmesinde büyük rol oynadı ve o zamandan beri özellikle sanatların gelişimi açısından önemli bir uluslararası kültür merkezi olmuştur. Napoli, Napoli Dükalığı'nın (661–1139), daha sonra Napoli Krallığı'nın (1282–1816) ve son olarak da 1861'de İtalya'nın birleşmesine kadar İki Sicilya Krallığı'nın başkenti olarak hizmet verdi. Napoli ayrıca, 17. yüzyılda sanatçı Caravaggio'nun kariyeri ve ilham verdiği sanatsal devrimle başlayan Barok'un başkenti olarak da kabul edilir. Aynı zamanda hümanizm ve Aydınlanma'nın da önemli bir merkeziydi. Şehir, Napoli Okulu aracılığıyla uzun zamandır klasik müzik ve opera için küresel bir referans noktası olmuştur. 1925 ile 1936 yılları arasında Napoli, Faşist rejim tarafından genişletildi ve geliştirildi. II. Dünya Savaşı'nın son yıllarında, yarımadayı işgal eden Müttefiklerin bombardımanından ağır hasar gördü. Napoli'nin Dört Günü (İtalyanca: Quattro giornate di Napoli), II. Dünya Savaşı sırasında 1 Ekim'de Müttefik kuvvetlerinin gelişinden hemen önce, 27 Eylül'den 30 Eylül 1943'e kadar Nazi Alman işgal güçlerine karşı bir ayaklanmaydı. Şehir, savaştan sonra kapsamlı bir yeniden yapılanma çalışmasına tabi tutuldu.

20. yüzyılın sonlarından bu yana Napoli, Centro direzionale iş bölgesinin inşası ve Roma ve Salerno'ya uzanan Alta Velocità yüksek hızlı tren hattı ile genişletilmiş metro ağı ve banliyö demiryolu hizmetini içeren gelişmiş bir ulaşım ağı sayesinde önemli bir ekonomik büyüme kaydetmiştir. Napoli, Milano ve Roma'dan sonra GSYİH açısından İtalya'nın üçüncü büyük kentsel ekonomisidir. Napoli Limanı, Avrupa'nın en önemli limanlarından biridir.

Napoli'nin tarihi şehir merkezi UNESCO Dünya Mirası Alanı olarak belirlenmiştir. Caserta Kraliyet Sarayı ve Pompei ve Herkulaneum'un Roma kalıntıları da dahil olmak üzere çok çeşitli kültürel ve tarihi açıdan önemli yerler yakındadır. Napoli, BBC tarafından "başa çıkılması çok zor bir tarihe sahip İtalyan şehri" olarak tanımlanan, kültürel, sanatsal ve anıtsal kaynak yoğunluğu en yüksek şehirlerden biridir.

Şehir, Napoli Okulu aracılığıyla uzun zamandır klasik müzik ve opera için küresel bir referans noktası olmuş, operakomik ve modern konservatuvar sisteminin gelişimine katkıda bulunmuştur. Napoli ayrıca, dünya çapında popülerlik kazanan Napoliten müzik (Canzone napoletana) da dahil olmak üzere, kendine özgü bir tiyatro geleneği ve ünlü bir müzik mirasına da sahiptir. Görsel sanatlarda, şehir Napoli Rönesansı ve Barok, Caravaggizm, Posillipo Okulu, Resina Okulu ve Napoli Özgürlüğü (Art Nouveau) gibi özgün sanat akımlarının yanı sıra, Capodimonte porseleni ve Napoli doğum sahnesi ("presepe") gibi uluslararası öneme sahip uygulamalı sanatlara da ev sahipliği yapmıştır.

Ayrıca, özellikle pizza olmak üzere, küresel kültürel ikonlar haline gelen yiyecekleri içeren kendine özgü mutfak geleneğiyle de geniş çapta tanınmaktadır. Kültürel önemi nedeniyle, Napoli pizzacısının sanatı UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilci Listesi'ne dahil edilmiştir.

Napoli, Avrupa'nın en eski ve en prestijli eğitim kurumlarından bazılarına ev sahipliği yapmaktadır. Şehir, 1224 yılında kurulan ve dünyanın en eski devlet destekli ve laik üniversitesi olarak kabul edilen Napoli Federico II Üniversitesi'ne ve Avrupa'nın Doğu ve Sinoloji çalışmalarına adanmış en eski kurumu olan Napoli "L'Orientale" Üniversitesi'ne ev sahipliği yapmaktadır. Şehir ayrıca, dünyanın en eski ve en prestijli askeri akademilerinden biri olan Nunziatella Askeri Okulu'na da ev sahipliği yapmaktadır.