Uzun Hasan

Uzun Hasan (Osmanlıca: اوزون حسن, Farsça: اوزون حسن; 1425 - 6 Ocak 1478) veya unvanıyla Hasan Padişah, 1453-1478 yılları arasında hüküm süren Akkoyunlu Devleti'nin hükümdarıdır. Bayındır boyuna mensup olup, Celaleddin Ali Bey ile Sare Hatun'un küçük oğludur. Ağabeyi Cihangir Mirza ile girdiği taht mücadelesinin ardından 1453 yılında Diyarbakır merkezli olarak yönetimi ele geçirdi. Akkoyunluların en güçlü hükümdarı olarak anılan Uzun Hasan, iktidarı döneminde devletin sınırlarını Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran, Kafkasya ve Irak bölgelerini kapsayacak şekilde genişletti.

Siyasetinde, göçebe boy konfederasyonunu yerleşik bir İran-İslam imparatorluğuna dönüştürme ve sınır komşusu Osmanlı İmparatorluğu'na karşı denge oluşturma çabaları öne çıktı. 1467 yılında Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah'ı mağlup ederek bu devlete son verdi, iki yıl sonra ise Karabağ Muharebesi'nde Timurlu sultanı Ebû Said Mirza'yı esir alarak idam etti. Bu zaferlerle birlikte Güney Azerbaycan, Orta İran, Fars, Kirman ve Arap Irak'ını topraklarına katarak devlet merkezini Tebriz'e taşıdı. Osmanlı genişlemesine karşı, egemenlik alanını kaybetmekte olan Karamanoğulları Devleti ile askeri ittifak kurdu ve Dulkadiroğulları Beyliği'nin iç siyasetine müdahale ederek Harput'u ele geçirdi. Ayrıca Trabzon Rum İmparatorluğu, Venedik Cumhuriyeti, Papalık ve Napoli Krallığı ile de geniş çaplı diplomatik ittifaklar geliştirdi ve 1472'de Anadolu ve Memlûk Suriyesi'ni işgal etti. Osmanlı padişahı II. Mehmed ile rekabeti, 11 Ağustos 1473 tarihinde gerçekleşen Otlukbeli Muharebesi'nde kesin yenilgiyle sonuçlandı; bu mağlubiyetten sonra devletin genişleme politikası sona erdi ve Uzun Hasan'ın hükümdarlık otoritesi zayıfladı.

İdari alanda merkezi bürokrasiyi genişletti, İranlı idari aileleri yönetime dahil etti ve bölgelerdeki vergi usullerini düzenlemek amacıyla "Uzun Hasan Kanunları" olarak bilinen ticari, hukuki ve mali yasaları yürürlüğe koydu. Siyasi meşruiyetini güçlendirmek için ulema sınıfını ve dini tarikatları gözetti, kız kardeşini ve kızını evlendirmek suretiyle Safevî Tarikatı ile akrabalık bağları kurdu. Hükümdarlığının son yılları oğlu Uğurlu Mehmed'in isyanı ve bozulan sağlığı ile geçti. 6 Ocak 1478'de Tebriz yakınlarında öldü ve naaşı Nasriyye Kompleksi'ndeki caminin yanına defnedildi. Soyundan gelen torunu Şah İsmail, 1501 yılında bölgede Safevî Devleti'ni kurdu.