Selanik'in alınması (29 Mart 1430): Venedik'le yedi yıllık savaşın sonu

Bizans'ın ikinci kenti

Selanik (Thessaloniki), Ege Denizi'nin kuzeyinde, Termaikos Körfezi'nin kıyısında yer alan ve Bizans İmparatorluğu'nun ekonomik ve stratejik bakımdan İstanbul'dan sonraki en önemli kenti olan liman kentidir. Türkçe Vikipedi'ye göre kent, 29 Mart 1430'da II. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından alındı. Bu olay, kentin 1423'te Bizans'tan Venedik'e devredilmesiyle başlayan ve yedi yıl süren Osmanlı-Venedik savaşının sonucuydu. Selanik bu tarihten 1912'ye kadar, yaklaşık beş yüzyıl boyunca Osmanlı yönetiminde kaldı ve imparatorluğun en kalabalık ve en kozmopolit kentlerinden biri oldu.

Önceki el değiştirmeler

Türkçe Vikipedi, Selanik'in daha I. Murad döneminde, 1383–1387 yılları arasında dört yıl boyunca sürekli Osmanlı saldırısı ve kuşatması altında kaldığını, 1387'de bir süre Osmanlı egemenliğine geçtiğini belirtir. Kent, I. Bayezid döneminde, 1394'te kesin olarak alındı. Ancak 1402 Ankara Savaşı'ndan sonra kardeşlerine karşı taht mücadelesinde Bizans'ın desteğini sağlamak isteyen Emir Süleyman, 1403'te VII. İoannis ile yaptığı Gelibolu Antlaşması'yla Kartal, Pendik, Gebze, Silivri ve Teselya ile birlikte Selanik'i de Bizans'a geri verdi.

Venedik'e devir

II. Murad döneminde kent yeniden baskı altına girdi. Türkçe Vikipedi'ye göre 1422 yazında Evrenosoğlu Burak Bey Kassandra ve Kalamarya'ya kadar akın etti, 1423 Mayısında ise Turahan Bey Mora'ya girdi. Uzun süren Osmanlı saldırıları ve kentte baş gösteren kıtlık sonucunda çaresiz kalan Selanik Despotu Andronikos Paleologos, II. Manuel'in oğlu, 1423'te kenti belirli koşullarla Venedik'e teslim etti. Venedik, kentin hukuki durumunu II. Murad'a tanıtmak için elçiler gönderdi ve bir anlaşma yapmaya çalıştı; ancak Murad, Selanik'i babasının ve dedesinin toprağı olarak görüyor ve Venedik'in egemenliğini tanımıyordu.

Yedi yıllık savaş

Venedik'in Selanik'i almasıyla Osmanlı-Venedik savaşı başladı. Osmanlı ordusu kenti karadan kuşattı ve çevresindeki kırsal alanı denetim altına aldı; Venedik ise kenti denizden besledi ve Ege'de Osmanlı kıyılarına saldırılar düzenledi. Venedik donanması 1429'da Gelibolu'ya bir saldırı girişiminde bulundu. Uzayan savaş Venedik için de pahalıya mal oldu; kentin yerli halkı ise kıtlık ve yoksulluk içinde yaşıyordu. Kaynaklar, kent halkının bir bölümünün Venedik yönetiminden memnun olmadığını ve Osmanlı'yla anlaşmayı tercih ettiğini, bazı kişilerin kentten kaçarak Osmanlı tarafına geçtiğini yazar.

Son kuşatma ve fetih

1430 baharında II. Murad, büyük bir orduyla bizzat Selanik önlerine geldi. Türkçe Vikipedi'ye göre kent dört günlük bir kuşatmanın ardından, 29 Mart 1430'da alındı. Kentte teslim olmayı reddeden Venedik yönetimi nedeniyle kent savaşla alınmış sayıldı ve savaşla alınan kentlere ilişkin İslam hukuku kuralları uygulandı. Bu, kentin üç gün boyunca yağmaya açılması ve halkın bir kısmının esir alınması anlamına geliyordu. Fethin görgü tanığı olan Selanikli İoannis Anagnostis, büyük tahribat ve yağma yapıldığını ve kentin 40.000 olan nüfusunun 20.000'e indiğini yazar.

Fetihten sonra

II. Murad, kentin yeniden canlanması için önlemler aldı. Esir alınan halkın bir kısmının fidyesi ödenerek kente geri dönmesi sağlandı; boşalan evlere Anadolu'dan ve çevre bölgelerden Müslüman nüfus yerleştirildi. Kentin Ortodoks halkına ve kiliselerinin bir bölümüne dokunulmadı; ancak kentin en büyük kiliselerinden bazıları camiye dönüştürüldü. Bunların arasında Ahiropiitos Kilisesi, Eski Cuma Camii adıyla ilk camiye çevrilen yapılardan biri oldu. Kentin akropolündeki Yedikule (Heptapyrgion) kalesinin girişinde, kalenin 1431'de Çavuş Bey tarafından onarıldığını bildiren Osmanlı kitabesi bugün de görülebilir. Venedik, 1430'da yapılan barış antlaşmasıyla Selanik üzerindeki iddiasından vazgeçti.

Osmanlı Selanik'i

Selanik, Osmanlı döneminde büyük bir dönüşüm geçirdi. XV. yüzyılın sonunda İspanya'dan sürülen Sefarad Yahudilerinin büyük bir kısmı kente yerleşti ve Yahudiler XVI. yüzyıldan itibaren kentin en kalabalık topluluğu hâline geldi. Selanik, Rumların, Türklerin, Yahudilerin ve diğer toplulukların bir arada yaşadığı, ticaret ve dokumacılıkla öne çıkan bir liman kenti oldu. XIX. yüzyılın sonunda kent, Osmanlı'nın modernleşme ve siyasi hareketlerinin önemli merkezlerinden biriydi; İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin örgütlendiği ve Mustafa Kemal Atatürk'ün 1881'de doğduğu kent de Selanik'tir.

Tarihteki yeri

Selanik'in 1430'da alınması, Osmanlı'nın Ege'deki egemenliğini pekiştiren ve Balkanlar'daki Bizans varlığını İstanbul ile Mora'ya indiren önemli bir olaydır. Fetih, aynı zamanda Osmanlı'nın Venedik'le yüzyıllar sürecek rekabetinin ilk büyük savaşının sonucuydu. Kentin üç kez el değiştirmesi, Osmanlı'nın erken döneminde fetihlerin nasıl kırılgan olabileceğini ve Ankara Savaşı'nın yarattığı kesintinin ne kadar derin olduğunu gösterir. 1430'dan sonra ise Selanik, beş yüz yıla yakın bir süre Osmanlı'nın Balkanlar'daki en önemli kentlerinden biri olarak kaldı.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin Selanik Kuşatması (1422-1430) ve II. Murad maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Siege of Thessalonica (1422–1430) maddesine dayanır. Devir tarihindeki farklılıklar dikkat kutusunda belirtilmiştir.