Kanuni'nin Zigetvar'daki kayıp türbesi Turbék'te nasıl bulundu? (2015)

Kanuni Sultan Süleyman, 7 Eylül 1566'da, Macaristan'daki Zigetvar (Szigetvár) kalesini kuşatırken otağında vefat etti. Padişahın naaşı İstanbul'a götürülerek Süleymaniye'deki türbesine defnedildi; ancak iç organlarının otağının bulunduğu yere gömüldüğü ve burada bir türbe yapıldığı Osmanlı kaynaklarında yer alır. Bu türbe, 17. yüzyılın sonunda Osmanlı'nın bölgeden çekilmesinden sonra yok oldu ve yeri yüzyıllarca bilinmedi. Aralık 2015'te Macar araştırmacılar, Zigetvar yakınlarındaki Turbék bölgesinde, bir bağlık alanda türbeye ait kalıntıları bulduklarını açıkladı. Bu yazıda, kayıp türbenin hikâyesini ve nasıl bulunduğunu anlatıyoruz.

Zigetvar kuşatması ve Kanuni'nin vefatı

1566'da yetmiş yaşını geçmiş olan Kanuni Sultan Süleyman, hayatının son seferine çıktı. Sefer, Habsburglara karşı düzenlendi ve Osmanlı ordusu Zigetvar kalesini kuşattı. Kaleyi Hırvat asıllı komutan Nikola Zrinski savunuyordu. Kuşatma sırasında, 7 Eylül 1566 gecesi Kanuni otağında vefat etti.

Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa, padişahın ölümünü ordudan gizledi. Kale, 8 Eylül'de düştü. Sokollu, şehzade Selim'in İstanbul'a ve ardından orduya ulaşmasını bekledi. Padişahın naaşı, ordunun dönüş yolculuğunda İstanbul'a götürüldü ve Süleymaniye Camii'nin yanındaki türbeye defnedildi.

Zigetvar'daki türbe

Osmanlı kaynaklarına göre Kanuni'nin otağının bulunduğu yerde, onun anısına bir türbe yaptırıldı. Türbe, II. Selim döneminde, 1570'lerde inşa edildi. Türbenin yanında bir cami, bir derviş tekkesi ve askerlerin kaldığı bir kışla bulunuyordu. Bu yapılar zamanla küçük bir yerleşim yeri oluşturdu. Evliya Çelebi, 17. yüzyılda bu türbeyi ziyaret etti ve Seyahatname'de anlattı.

2015'teki keşif

2013'ten itibaren Peçuy Üniversitesi'nden coğrafyacı Norbert Pap'ın yönettiği bir Macar araştırma ekibi, Kanuni'nin türbesinin yerini bulmak için çalışmalar başlattı. Ekip, tarihî haritaları, Osmanlı ve Habsburg belgelerini, hava fotoğraflarını ve jeofizik ölçümleri kullandı. Araştırmalar, Turbék kilisesinin yaklaşık bir kilometre kadar uzağındaki Zsibót tepesinde, bir bağlık alanda yoğunlaştı.

Aralık 2015'te ekip, bu alanda büyük bir yapının duvar kalıntılarını bulduklarını açıkladı. Kalıntıların, Osmanlı dönemi türbesine ait olduğu değerlendirildi. Ekibin dayandığı ipuçlarından biri, 17. yüzyıla ait Habsburg askerî haritalarında türbe yerleşiminin Zigetvar kalesine uzaklığının ve yönünün işaretlenmiş olmasıydı. Bu haritalar, arazideki yükseltiler ve eski yol izleriyle karşılaştırıldı. Jeofizik ölçümler, toprağın altında kare planlı bir yapının ve onu çevreleyen duvarların izlerini gösterdi. Kazılarda bulunan sırlı çini parçaları, Osmanlı dönemi kandil ve kap parçaları da yapının Osmanlı dönemine ait olduğunu doğruladı. Sonraki yıllarda yapılan kazılarda, türbenin çevresindeki cami, tekke ve diğer yapıların kalıntıları da ortaya çıkarıldı. Türkiye ve Macaristan, kazıların sürdürülmesi ve alanın korunması için ortak çalışmalar başlattı.

Kanuni'nin son seferi ve Sokollu'nun sırrı

Kanuni'nin ölümünün ordudan gizlenmesi, Osmanlı tarihinin en dikkat çekici olaylarından biridir. Sokollu Mehmed Paşa, padişahın vefatını yalnızca birkaç güvenilir kişiyle paylaştı. Padişahın otağında her şey her zamanki gibi sürdürüldü; emirler padişah adına yazılmaya devam etti. Bu sırada şehzade Selim'e haber gönderildi. Selim, Kütahya'dan İstanbul'a geçerek tahta çıktı ve ardından Belgrad yakınlarında orduyla buluştu. Ölüm haberi ancak bundan sonra orduya duyuruldu.

Bu gizlilik, sefer sırasında ordunun düzenini korumak ve tahtın el değiştirmesini sorunsuz hâle getirmek için gerekliydi. Sokollu'nun bu başarısı, onun Osmanlı devlet adamları arasındaki yerini daha da güçlendirdi ve kendisi II. Selim ile III. Murad dönemlerinde de sadrazamlık yaptı.

Zigetvar'daki türbe yerleşimi, Osmanlı'nın Macaristan'daki varlığı boyunca hem bir ziyaret yeri hem de küçük bir kasaba olarak yaşadı. Türbenin yanında bulunan kışla, bölgenin güvenliğini sağlıyordu. Türbeyi ziyaret eden Osmanlı askerleri ve yolcular, Kanuni'nin hatırasına dua ediyordu. Bu yerleşim, Osmanlı'nın sınır boyundaki dinî ve askerî yapılanmasının ilginç bir örneğidir.

Kazılarda ortaya çıkan bulgular, türbe yerleşiminin bir derviş tekkesi, bir cami ve konutlarla çevrili, planlı bir yapı topluluğu olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, bu bulgularla Osmanlı'nın Macaristan'daki en önemli anma yerlerinden birinin yeniden canlandırılabileceğini düşünüyor. Türkiye'den ve Macaristan'dan ziyaretçiler, kazı alanını ve Zigetvar kalesini birlikte ziyaret ederek bu ortak tarihi yerinde görebiliyor.

Kayıp türbenin bulunuşu

Kanuni Sultan Süleyman'ın Zigetvar'daki türbesinin bulunması, Osmanlı tarihinin uzun süredir çözülemeyen sorularından birine cevap verdi. Türbenin yeri, yüzyıllar boyunca efsanelere ve tahminlere konu oldu; ancak bilimsel araştırmalar sayesinde gerçek yeri ortaya çıkarıldı.

Bizce bu keşif, Türkiye ile Macaristan arasındaki bilimsel iş birliğinin güzel bir örneği. Macar araştırmacıların sabırlı çalışması ve iki ülkenin ortak desteği, Osmanlı'nın en büyük padişahlarından birinin hatırasını yeniden gün ışığına çıkardı. Zigetvar, bugün hem Zrinski'nin hem Kanuni'nin hatırasını yan yana taşıyan, iki ülkenin ortak tarihini anlatan bir yer.