I. Tahmasb

I. Tahmasb (Farsça: طهماسب; 22 Şubat 1514 - 14 Mayıs 1576), 1524'ten 1576'daki ölümüne kadar Safevî Devleti'nin ikinci hükümdarıdır. Şah I. İsmail ve eşi Taçlı Begüm'ün en büyük oğludur.

Tahmasb, 23 Mayıs 1524'te babasının ölümünden sonra 10 yaşında iken tahta çıktı. Tahmasb'ın hükümdarlığının ilk yılları, otoritesini kabul ettirdiği ve mutlak monarşiyi başlattığı 1532 yılına kadar Kızılbaş liderleri arasındaki iç savaşlarla geçti. Kısa süre sonra Osmanlı İmparatorluğu ile üç aşamaya bölünen uzun süreli bir savaşla karşı karşıya kaldı. Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman, Safevî tahtına kendi adaylarını oturtmaya çalıştı. Savaş, Osmanlıların Irak, Kürdistan'ın büyük bir bölümü ve Batı Gürcistan üzerinde egemenlik kazandığı 1555 Amasya Antlaşması ile sona erdi. Ayrıca Tahmasb, Buhara Özbekleri ile Horasan konusunda anlaşmazlıklar yaşadı; Özbekler Herat'a defalarca saldırdı. 1528 yılında, on dört yaşındayken, Jam Savaşı'nda Özbekleri topçu kullanarak mağlup etti.

Tahmasb, sanata büyük destek veren bir hükümdardı ve kendisi de yetenekli bir ressamdı. Ressamlar, hattatlar ve şairler için bir kraliyet sanat evi kurdu. Ancak, hükümdarlığının ilerleyen dönemlerinde şairleri hor görmeye başladı; birçok şairi dışladı ve onları Hindistan'daki Babür sarayına sürgüne yolladı. Tahmasb, Şii İslam'a olan dini bağlılığı ve coşkulu fanatizmiyle tanınır. Din adamlarına birçok ayrıcalık tanıdı ve onların yasal ve idari işlere katılmalarına izin verdi. 1544 yılında, Hindistan'daki tahtını yeniden kazanmak için askeri yardım karşılığında, kaçak Babür hükümdarı Hümâyun'dan Şiiliğe geçmesini talep etti. Yine de Tahmasb, Osmanlı İmparatorluğu'nun rakipleri olan Venedik Cumhuriyeti ve Habsburg monarşisi gibi Hristiyan güçlerle ittifak görüşmeleri yapmaya devam etti.

Tahmasb'ın halefiyeti, ölümünden önce tartışmalıydı. Tahmasb öldüğünde bir iç savaş patlak verdi ve bu, kraliyet ailesinin çoğunun ölümüne yol açtı. Yaklaşık elli iki yıllık hükümdarlığı, Safevî hanedanının en uzun süren hükümdarlığı oldu. Dönemin Batılı kaynakları eleştirel olsa da, modern tarihçiler onu babasının imparatorluğunu koruyan ve genişleten cesur ve yetenekli bir komutan olarak tanımlamaktadır. Hükümdarlığı sırasında Safevî ideolojik politikasında bir değişiklik yaşandı; Türkmen Kızılbaş aşiretleri tarafından babasına Mesih olarak tapınılmasını sona erdirdi ve bunun yerine kendisini dindar ve ortodoks bir Şii kral olarak tanıttı. Kızılbaşların Safevî siyaseti üzerindeki etkisini sona erdirmek için halefleri tarafından takip edilen uzun bir süreci başlattı ve onların yerine Müslümanlaştırılmış Gürcüler ve Ermenilerden oluşan yeni 'üçüncü gücü' getirdi.