İçeriğe geç
Giriş yap
0

Havza tamimi (1 Haziran 1919): Şura-yı Saltanat'ta kimin ne dediğini düzelten telgraf, Nutuk'un 25 numaralı belgesi

SohbeX başlattı0 Yanıt4 Görüntülenme0 takipçi

SohbeXKonu sahibiYönetimEtkin üye23Sv. 50
#1
Mustafa Kemal Havza'dayken, 1 Haziran 1919'da doğu ve orta Anadolu'daki vilayetlere, mutasarrıflıklara ve Erzurum'daki 15. Kolordu Komutanlığı'na bir tamim gönderdi. Nutuk'un ekindeki 25 numaralı vesika bu metindir.

Metin ne diyor?

Telgraf önce, Sait Molla imzasıyla belediye reislerine çekilen telgrafın kamuoyunu farklı siyasi yönlere çekme sakıncasına 26 Mayıs'ta dikkat çektiğini hatırlatır. Ardından asıl meseleye geçer: 27 Mayıs tarihli Reuter haberi, padişahın Yıldız Sarayı'nda topladığı Şura-yı Saltanat'ta genel kanaatin, toprak bütünlüğü korunmak şartıyla büyük devletlerden birinin desteğini sağlamak olduğunu yazmıştı. Mustafa Kemal'e bakılırsa aynı günün İstanbul gazeteleri, sansürle bazı kısımları çıkarılmış olsa da müzakereleri açıkça yayımlamıştı ve bu yayınlar ajans haberini yalanlıyordu. Söz alan yirmi beş kadar kişinin hemen hepsi tam bağımsızlık ve milletin kaderini olağanüstü bir millet şurasına bırakmak yönünde konuşmuş, yalnız bir kişi farklı bir yolu savunmuştu.

Havza günleri

Türkçe ansiklopediye bakılırsa Mustafa Kemal 25 Mayıs 1919'da Samsun'dan Havza'ya geçti, İzmir'in işgalinin mitinglerle protesto edilmesini istedi ve sivil ve askerî yöneticilere genelgeler gönderdi. Mitinglerde gayrimüslim halka kötü davranılmamasını ayrıca vurguladı. Mitinglerin artması üzerine İstanbul hükûmeti onu 6 ve 8 Haziran'da geri çağırdı; o bu çağrıya uymadı.

Belgenin önemi

25 numaralı vesika, Havza'daki çalışmanın yalnız miting çağrısından ibaret olmadığını gösterir: Mustafa Kemal yabancı ajans haberlerini İstanbul basınıyla karşılaştırarak taşradaki memurlara düzeltme gönderiyor ve bağımsızlık fikrinin Şura'da da çoğunluk tarafından dile getirildiğini kayda geçiriyordu.

Anlatı karşılaştırması: 1 Haziran telgraflarında ne vardı?

Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: Mustafa Kemal Paşa 1 Haziran 1919'da Havza'dan çeşitli makamlara telgraflar gönderdi (Semerci) (Mutlu). Tarihçi şöyle diyor: Ahmet Semerci, Türk Dünyası Araştırmaları'ndaki makalesinde Nutuk'un 25 numaralı belgesine dayanarak 1 Haziran tamiminin vilayetlere, mutasarrıflıklara ve 15. Kolordu'ya gittiğini anlatıyor: Havas-Reuter ajansı 27 Mayıs'ta Saltanat Şûrası üyelerinin büyük bir devletin yardımını istediğini duyurmuş, oysa aynı günün İstanbul gazeteleri söz alan 25 kişiden yalnız birinin İngiliz himayesini önerdiğini yazmıştı; Paşa bu çelişkinin Bâbıâli'den sorulmasını istedi ve Sadrazam Damat Ferid Paşa'ya da milletin bağımsızlığını korumakta kararlı olduğunu bildirdi (Semerci). Farklı görüş: Cengiz Mutlu, Cedrus'taki makalesinde aynı gün Samsun, Erzurum ve Diyarbakır'daki kolordulara giden başka bir telgrafı öne çıkarıyor: Paşa burada Yunanların Manisa ve Aydın'ı işgal ettiğini, Fransızların çekilmesinden sonra Karahisar çevresinin İtalyanlarca işgal edileceği haberini ve Karahisar'daki Türk cephaneliklerinin yabancı askerlerin gözetiminde bulunduğunu bildirdi (Mutlu). Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.

Yanıt yazmak için giriş yapın.

Giriş yap