Küçük Mecmua, Ziya Gökalp'in 1922-1923'te Diyarbekir'de yayımladığı haftalık fikir, edebiyat ve siyaset dergisidir. İlk sayısı 5 Haziran 1922'de, son sayısı 18 Mart 1923'te çıktı; toplam otuz üç sayı çıktı. İmtiyaz sahibi ve sorumlu müdürü Gökalp'ti.
Gökalp Malta'dan Diyarbekir'e
İstanbul Darülfünunu'nda içtimaiyat müderrisi olan Gökalp, Mondros'tan sonra 28 Ocak 1919'da İngilizlerce gözaltına alındı, Bekirağa Bölüğü'nde kaldı, sonra Limni'ye ve Malta'ya sürüldü. Malta'daki Türklerin İngiliz esirleriyle değiştirilmesi sonucu 19 Mayıs 1921'de İstanbul'a geldi, Samsun üzerinden 13 Haziran'da Ankara'ya geçti; 1921 sonbaharında Diyarbekir'e gitti. Burada felsefe ve içtimaiyat dersleri verdi, folklor derlemeleri yaptı ve eski türküleri notaya aldırdı.Adın hikâyesi
Gökalp, düşüncelerini yaymak ve Mustafa Kemal'in yürüttüğü kurtuluş hareketini desteklemek için bir dergi tasarladı; teknik işleri damadı Ali Nüzhet Göksel'e verdi. Önce "Mefkûre" adını düşündü; dergiyi beğenen vali bu adı beğenmeyince Gökalp "Yeni Hilâl" ve "Küçük Mecmua"yı önerdi, vali ikincisini kabul etti. İlk sayıda şöyle yazdı:Şu mecmuacığın küçük yaprakları altında bir sessizlik yuvası yapmak istiyoruz.
Basım
Dergi, makinesi bozuk, harfleri eskimiş, iki dizgicisi olan Diyarbekir Vilayet Matbaası'nda basıldı. Gökalp'ten başka yazarı yoktu. Matbuat Umum Müdürü Ağaoğlu Ahmet Bey ayda üç yüz lira göndereceğini ve Mustafa Kemal Paşa'nın derginin çıkmasından çok memnun olduğunu yazdı. Küçük boy, iki sütun ve on altı sayfaydı; "Haftada bir çıkar, ilmî, edebî, siyasî, iktisadî mecmuadır" ibaresini taşıyordu. Yüzlerce nüsha parasız dağıtıldı.İçerik ve son
Gökalp'in sosyoloji, felsefe, Türk medeniyeti tarihi, dil ve folklor yazıları, derlediği masallar ve manzumeleri yer aldı. Gökalp'in Telif ve Tercüme Encümeni başkanlığına getirilmesiyle derginin yayını sona erdi.Anlatı karşılaştırması: Ankara'nın desteği
Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: Küçük Mecmua, Ziya Gökalp tarafından 5 Haziran 1922'den itibaren Diyarbekir'de çıkarıldı ve toplam 33 sayı çıktı; Gökalp, Ağaoğlu Ahmed aracılığıyla Ankara'dan destek aldı (Kahraman) (Yiğitler). Tarihçi şöyle diyor: Alim Kahraman, TDV İslâm Ansiklopedisi'nde derginin son sayısının 5 Mart 1923'te çıktığını, Ankara'nın tasvibi yanında bir miktar maddi yardım aldığını ama Ankara'da ilgi görmediğini, 27 ve 28. sayıların 37 ve 38 diye basılmasının sayı adedinde yanılgıya yol açtığını yazıyor (Kahraman). Şener Şükrü Yiğitler ise makalesinde Gökalp'in Mayıs 1922'de Ağaoğlu Ahmed'e yazdığını, gelen cevapta Mustafa Kemal'in dergiyi memnuniyetle karşıladığının ve her sayı için 300 lira ödeneceğinin bildirildiğini, ilk 300 liranın Osmanlı Bankası üzerinden gönderildiğini anlatıyor (Yiğitler). Farklı görüş: Ankara'nın desteği bir anlatıda sınırlı yardım ve ilgisizlik (Kahraman), diğerinde sayı başına vaat edilen düzenli ödeme olarak aktarılıyor (Yiğitler). Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.