Kemal Reis (1451-1511) ve Sapienza (Zonchio) Deniz Savaşı

Osmanlı'nın ilk büyük amirallerinden

Kemal Reis, Türkçe Vikipedi'ye göre 1451–1511 yılları arasında yaşamış, II. Bayezid döneminin en tanınmış Osmanlı denizcisidir. Pîrî Reis'in amcasıdır ve Pîrî Reis, önemli deniz seferlerinin çoğunda ona eşlik etmiştir. İngilizce Wikipedia'ya göre tam adı Ahmed Kemaleddin'dir ve Avrupa'da, özellikle İtalya ve İspanya'da "Camali" ya da "Camalicchio" adlarıyla tanınmıştır. Türkçe Vikipedi'ye göre Pîrî Reis'in Kitâb-ı Bahriyye'sinde adı Ahmed Kemal, babasının adı Ali olarak geçer. Kardeşi Hacı Mehmed, Pîrî Reis'in babasıdır.

Eğriboz'dan Endülüs'e

Türkçe Vikipedi'ye göre Kemal Reis, ilk kez Mahmud Paşa ile birlikte 1470 Eğriboz seferine katıldı ve orada azaplar reisi olarak görev yaptı. XV. yüzyıl sonlarında Akdeniz'in en tanınmış Türk denizcisi hâline geldi; emrindeki gemilerle İspanya ve Kuzey Afrika kıyılarında, Cebelitarık (Septe) Boğazı'nda ve Balear Adaları çevresinde dolaştı, Hristiyan korsanlarla çarpıştı.

İngilizce Wikipedia'ya göre 1487'de II. Bayezid, Kemal Reis'i İspanya'daki son Müslüman devletlerden biri olan Gırnata'nın (Granada) hükümdarı Ebu Abdullah'ın topraklarını savunmakla görevlendirdi. Kemal Reis İspanya'ya giderek Málaga yakınlarına asker çıkardı, ardından Balear Adaları ve Korsika kıyılarına akınlar yaptı. 1490–1492 arasında birkaç kez İspanya'dan kaçmak isteyen Müslümanları ve Yahudileri Osmanlı topraklarına taşıdı. Türkçe Vikipedi ise bu görevi 1505'teki İspanya seferiyle ilişkilendirir ve o yıl Müslüman ve Yahudilerin ilk kafilesinin Osmanlı topraklarına getirildiğini yazar.

Donanmanın başında

Türkçe Vikipedi'ye göre Kemal Reis 1494'te II. Bayezid'in daveti üzerine İstanbul'a geldi ve Osmanlı donanmasının hizmetine girdi; donanmada düzenleme ve yenileme çalışmaları yaptı. İngilizce Wikipedia'ya göre 1495'te amiral oldu ve padişah, 700 asker taşıyabilen ve dönemin en güçlü toplarıyla donatılmış büyük amiral gemisi Göke'nin yapımını emretti; bu tipten biri Kemal Reis, diğeri Burak Reis için iki büyük gemi yapıldı. 1496–1498 yıllarında Kemal Reis Taranto Körfezi'ne, Modon'a ve Ege'deki Venedik adalarına akınlar düzenledi. 1498'de Mekke ve Medine'ye ait vakıf mallarını taşıyan gemileri Rodos Şövalyeleri'ne karşı korumakla görevlendirildi ve İskenderiye seferinde iki Portekiz gemisini ele geçirdi.

Sapienza (Zonchio) Savaşı

1499'da Osmanlı-Venedik savaşı başladı. Türkçe Vikipedi'ye göre Kemal Reis, Kaptan-ı Derya Küçük Davud Paşa komutasındaki donanmayla İnebahtı seferine katıldı ve Sapienza Deniz Savaşı'nın kazanılmasında önemli rol oynadı. Bu savaş, Mora'nın güneybatısında, Navarin (Zonchio) açıklarında 12 Ağustos 1499'da yapıldı ve Osmanlı'nın Venedik'e karşı kazandığı ilk büyük açık deniz zaferi olarak kabul edilir. Savaş sırasında Burak Reis'in gemisi, Venedik gemileriyle birlikte yanarak battı. Zaferin ardından İnebahtı (Lepanto) kalesi karadan gelen Osmanlı ordusuna teslim oldu.

İngilizce Wikipedia'ya göre Aralık 1499'da Venedikliler İnebahtı'yı geri almak için saldırdı; Kemal Reis Kefalonya'dan hareket ederek kenti yeniden güvence altına aldı. Ağustos 1500'de Modon Savaşı'nda (İkinci İnebahtı Savaşı olarak da anılır) Venedik donanmasını bir kez daha yendi; Modon denizden bombalanarak alındı, ardından Koron da teslim oldu. İngilizce Wikipedia, Venedik'in "iki gözü" olarak anılan Modon ve Koron'un bu savaşla kaybedildiğini yazar. Venedik 1503'te barış istemek ve Osmanlı kazanımlarını tanımak zorunda kaldı.

Batı Akdeniz ve son yıllar

İngilizce Wikipedia'ya göre Kemal Reis, Temmuz 1501'de yeğeni Pîrî Reis ile birlikte Batı Akdeniz'e açıldı; Pianosa adasını aldı, Sardunya ve Mallorca kıyılarına çıkarmalar yaptı ve Valensiya açıklarında yedi İspanyol gemisi ele geçirdi. Pîrî Reis, sonraki yıllarda hazırladığı ünlü dünya haritasında bu seferler sırasında elde edilen bilgilerden ve Kolomb'a ait olduğu söylenen bir haritadan yararlandığını yazmıştır.

Türkçe Vikipedi'ye göre Kemal Reis 1504'te Türk ve Müslüman gemilerine saldıran Rodos Şövalyeleri'ne karşı bir akın düzenledi ve Rodos'a asker çıkardı. 1507'de Kahire'ye giderek Memlük sultanı tarafından ağırlandı. 1511'de Rodos Şövalyeleri'nin saldırılarına karşılık vermek için denize açıldı, ancak yolda yakalandığı şiddetli bir fırtınada gemisinin batmasıyla hayatını kaybetti.

Mirası

Kemal Reis, Osmanlı donanmasının bir kıyı ve nehir filosundan Akdeniz'in büyük deniz güçleriyle açık denizde savaşabilen bir donanmaya dönüşmesinde öncü rol oynadı. Yetiştirdiği reisler ve yeğeni Pîrî Reis aracılığıyla bıraktığı deniz bilgisi, XVI. yüzyılda Barbaros Hayreddin Paşa döneminde doruğa ulaşacak Osmanlı deniz gücünün dayanaklarından birini oluşturdu.

Kaynaklar hakkında

Konu, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Kemal Reis maddesi, Türkçe Vikipedi'nin Kemal Reis maddesi ve İngilizce Wikipedia'nın Kemal Reis maddesine dayanır. Doğum yeri, İspanya seferinin tarihi ve Venedik kaynaklarının bakış açısı dikkat kutularında karşılaştırılmıştır.