I. Mehmed (Çelebi, h. 1413–1421): Fetret'i bitiren ve devleti yeniden kuran hükümdar

"Devletin ikinci kurucusu"

I. Mehmed, Osmanlı kaynaklarında daha çok Çelebi Mehmed ya da Kirişçi lakabıyla anılır. I. Bayezid'in oğludur; Türkçe Vikipedi doğum yılını 1389 dolayı olarak verir, bazı kaynaklar ise 1379, 1382 ya da 1387'yi anar. Ankara Savaşı'ndan sonra kardeşleriyle on bir yıl süren taht mücadelesini 5 Temmuz 1413'te Çamurlu Muharebesi'nde Musa Çelebi'yi yenerek kazandı ve Osmanlı topraklarının tek hükümdarı oldu. Dağılan devleti yeniden birleştirdiği için Osmanlı tarih yazımında "devletin ikinci kurucusu" olarak anılır. 1421'de Edirne'de öldü ve Bursa'daki Yeşil Türbe'ye gömüldü.

Amasya'dan Bursa'ya

Mehmed, babası hayattayken Amasya sancak beyiydi. Ankara Savaşı'na katıldı ve yenilginin ardından Amasya'ya çekildi. Osmanlı topraklarının en doğusunda, Timur'un ordusundan görece uzak bir bölgede bulunması ona güç toplama fırsatı verdi. Babasının ünlü komutanı Subaşı Eyne Bey ve Bayezid Paşa gibi deneyimli devlet adamları onun yanında yer aldı. Kardeşi İsa Çelebi'yi 1403'te Ulubat'ta yenerek Bursa'yı ele geçirdi; ardından ağabeyi Emir Süleyman'ın Anadolu'ya geçmesiyle birkaç yıl Amasya ve Tokat yöresine sıkıştı.

Musa Çelebi'ye karşı mücadele

Mehmed, Süleyman'ın Anadolu'daki üstünlüğünü kırmak için kardeşi Musa'yı Rumeli'ye gönderdi. Musa, Eflak Voyvodası Mircea'nın desteğiyle Rumeli'de güç kazandı ve 1411'de Süleyman'ı yenerek Edirne'yi aldı. Ancak Musa'nın sertleşen yönetimi ve İstanbul'u kuşatması Bizans'ı, Sırp Despotu Stefan Lazarević'i ve Rumeli'deki bazı uç beylerini Mehmed'in yanına itti. Mehmed, II. Manuel'in sağladığı gemilerle Rumeli'ye geçti. İlk denemeleri başarısız oldu; ancak 1413'te Sırp birlikleri ve Evrenos Bey gibi uç beylerinin desteğiyle Musa'ya karşı yürüdü. 5 Temmuz 1413'te Çamurlu'da yapılan muharebede Musa yenildi ve kaçarken öldürüldü.

Toparlanma politikası

Tek hükümdar olduktan sonra I. Mehmed, babasının hızlı ve sert genişleme politikası yerine daha temkinli bir yol izledi. Bizans'la iyi ilişkiler kurdu; II. Manuel'in desteğine karşılık Fetret döneminde Bizans'a verilen yerleri geri istemedi. Anadolu'da ise yeniden kurulan beyliklere karşı adım adım ilerledi. 1414'te Batı Anadolu'ya yaptığı seferde Aydınoğlu Cüneyd Bey'den İzmir'i aldı ve Cüneyd'i Osmanlı'ya bağlı bir yönetici durumuna getirdi. Karamanoğulları ile yaptığı mücadelelerde bazı topraklar geri alındı; Candaroğulları'ndan da Kastamonu yöresindeki bazı yerler kazanıldı. Bu politikalar, Osmanlı'nın Anadolu'daki otoritesini kademeli olarak yeniden kurmasını sağladı.

İç tehditler: Düzmece Mustafa ve Şeyh Bedreddin

Mehmed'in saltanatı, Fetret'in bıraktığı çalkantılarla da uğraşmak zorunda kaldı. Ankara'da kaybolan kardeşi Mustafa Çelebi olduğunu iddia eden biri, 1415–1416 dolayında Rumeli'de ortaya çıktı ve Eflak ile Bizans'ın desteğini aldı. Osmanlı kaynakları bu kişiyi "Düzmece Mustafa" olarak anar. Mehmed, Mustafa'yı yenince Mustafa Selanik'e, Bizans topraklarına sığındı. Bizans, onu bir koz olarak elinde tutmak için Limni adasında gözetim altında bulundurdu; karşılığında Osmanlı'dan yıllık bir ödeme aldı. Mustafa, I. Mehmed'in ölümünden sonra yeniden sahneye çıkacaktı.

Aynı yıllarda Musa Çelebi'nin kazaskeri olan Şeyh Bedreddin'in müritleri Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal Batı Anadolu'da, Bedreddin ise Rumeli'de Deliorman bölgesinde ayaklandı. Bu hareketler Osmanlı ordusu tarafından sert biçimde bastırıldı.

Yeşil Cami ve Yeşil Türbe

I. Mehmed'in en tanınmış eseri, Bursa'da yaptırdığı Yeşil Külliye'dir. Külliyenin camisi, Yeşil Cami, 1419–1421 yıllarında tamamlandı ve iç mekânındaki yeşil ve mavi çinileriyle erken Osmanlı mimarisinin en zarif örneklerinden biri kabul edilir. Çinilerin yapımında Tebriz kökenli ustaların çalıştığı kitabelerden anlaşılır. Caminin karşısındaki tepede yer alan Yeşil Türbe ise dış cephesi turkuaz çinilerle kaplı sekizgen bir yapıdır ve Mehmed'in sandukası buradadır. Mehmed, Edirne'de de Eski Cami'nin yapımını tamamlattı.

Ölümü ve ardılı

I. Mehmed, 26 Mayıs 1421'de (kaynaklarda farklı günler de verilir) Edirne'de öldü. Ölümünden önce büyük oğlu Murad'ı veliaht olarak belirlemiş, küçük oğulları Yusuf ve Mahmud'un ise Bizans'a rehine olarak gönderilmesini istediği anlatılır. Vezirleri, Murad Amasya'dan gelip tahta oturana kadar ölümünü bir süre gizledi. Bu, Osmanlı'da hükümdar ölümlerinin taht kavgasını önlemek için gizlenmesi geleneğinin erken bir örneğidir.

Tarihteki yeri

I. Mehmed'in saltanatı yalnızca sekiz yıl sürdü; ancak bu kısa sürede Ankara yenilgisinden sonra dağılan devlet yeniden birleşti ve kurumlar işler hâle getirildi. Mehmed'in temkinli politikası, Osmanlı'nın hem Bizans hem de Anadolu beylikleri karşısında yeniden güç toplamasına imkân verdi. Oğlu II. Murad ve torunu II. Mehmed'in büyük fetihleri, onun kurduğu bu sağlam zemin üzerinde gerçekleşti. Bu nedenle Osmanlı tarihçileri onu, Osman Gazi'den sonra devletin "ikinci kurucusu" olarak anar.

Kaynaklar hakkında

Konu, Türkçe Vikipedi'nin I. Mehmed ve Fetret Devri maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Mehmed I maddesine dayanır. Doğum yılı ve tarih farkları dikkat kutusunda belirtilmiştir.