Erivan

Erivan (Ermenice: Երևան, bazen "Երեվան" olarak da yazılır, /ˌjɛrɛˈvɑn/; Osmanlı döneminde Farsça: ﺭﺍﻭﻦ, Revan, Azerice: İrəvan), Ermenistan'ın başkenti ve en büyük şehri olan Erivan, aynı zamanda dünyanın en eski sürekli yerleşim yerlerinden biridir. Hrazdan Nehri kıyısında yer alan Erivan, ülkenin idari, kültürel ve endüstriyel merkezidir ve en önemli şehridir. 1918'den beri başkent olan Erivan, Ermenistan tarihinde on dördüncü, Ararat Ovası'nda veya çevresinde bulunan yedinci başkenttir. Şehir ayrıca, Ermeni Apostolik Kilisesi'nin en büyük piskoposluğu ve dünyanın en eski piskoposluklarından biri olan Ararat Papalık Piskoposluğu'nun da merkezidir.

Erivan'ın tarihi, MÖ 8. yüzyıla, Urartu Kralı I. Argişti'nin MÖ 782'de Ararat Ovası'nın batı ucunda Erebuni Kalesini kurmasına kadar uzanmaktadır. Erebuni, "büyük bir idari ve dini merkez, tam anlamıyla kraliyet başkenti olarak tasarlanmıştı." Geç Antik Ermeni Krallığı döneminde yeni başkentler kuruldu ve Erivan'ın önemi azaldı. Şehir, 1603-05 yıllarındaki Büyük Sürgün sırasında, Safevi İmparatorluğu'nun yüz binlerce Ermeniyi İran'a zorla sürgün etmesiyle büyük ölçüde nüfusunu kaybetti. 1679'da şehir büyük ölçüde bir depremle yıkıldı ve daha sonra daha küçük ölçekte yeniden inşa edildi. 1828'de Erivan, Rus İmparatorluğu'nun bir parçası oldu ve bu da ataları 17. yüzyılda zorla yerlerinden edilmiş Ermenilerin geri dönüşüne yol açtı. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Erivan, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Ermeni soykırımından kurtulan binlerce kişinin bölgeye gelmesiyle Birinci Ermenistan Cumhuriyeti'nin başkenti oldu. Şehir, Sovyetler Birliği'nin bir parçasıyken 20. yüzyılda hızla genişledi. Birkaç on yılda Erivan, Rus İmparatorluğu içindeki bir taşra kasabasından Ermenistan'ın başlıca kültürel, sanatsal ve endüstriyel merkezine ve aynı zamanda ulusal hükûmetin merkezine dönüştü. Ermeni ekonomisinin büyümesiyle Erivan büyük bir dönüşüm geçirdi. 2000'li yılların başından beri şehir genelinde birçok inşaat yapıldı ve Sovyet döneminde nadir olan restoranlar, dükkanlar ve sokak kafeleri gibi perakende satış noktaları çoğaldı. 2011 yılı itibarıyla Erivan'ın nüfusu 1.060.138 olup, bu da Ermenistan'ın toplam nüfusunun %35'inden biraz fazlasını oluşturmaktadır. 2022 yılına gelindiğinde nüfus 1.086.677'ye yükseldi. Erivan, UNESCO tarafından 2012 Dünya Kitap Başkenti seçildi. Erivan, Eurocities'in ortak üyesidir.

Erivan'ın önemli simgelerinden Erebuni Kalesi şehrin doğum yeri olarak kabul edilir, Katoghike Tsiranavor Kilisesi Erivan'ın en eski ayakta kalan kilisesidir ve Aziz Gregory Katedrali dünyanın en büyük Ermeni katedralidir. Tsitsernakaberd, Ermeni soykırımının kurbanları için resmi anıtıdır. Şehirde birçok opera binası, tiyatro, müze, kütüphane ve diğer kültürel kurumlar bulunmaktadır. Erivan Opera Tiyatrosu, Ermenistan başkentinin ana gösteri salonudur, Ermenistan Ulusal Galerisi Ermenistan'ın en büyük sanat müzesidir ve Ermenistan Tarih Müzesi ile aynı binayı paylaşmaktadır, Matenadaran ise dünyanın en büyük eski kitap ve el yazması depolarından birini içermektedir.