Sinop Baskını (30 Kasım 1853): Karadeniz'de bir filonun yok oluşu ve Avrupa'nın savaşa girişi

Sinop Baskını, Kırım Savaşı'nın ilk aylarında, 30 Kasım 1853'te Sinop limanında demirli bulunan Osmanlı filosunun Rus Karadeniz donanmasına bağlı bir filo tarafından yok edildiği deniz muharebesidir. Rus filosuna Amiral Pavel Nahimov komuta ediyordu. Osmanlı filosunun komutanı ise Patrona Osman Paşa idi. Birkaç saat süren çatışmanın sonunda Osmanlı filosunun gemilerinin büyük bölümü battı ya da yandı; binlerce Osmanlı denizcisi hayatını kaybetti. Sinop şehri de bombardımandan büyük zarar gördü. Baskın, Britanya ve Fransa'da kamuoyunu derinden etkiledi ve iki devletin Mart 1854'te Rusya'ya savaş ilan etmesinde önemli bir rol oynadı. Sinop, aynı zamanda patlayıcı mermi atan topların bir deniz savaşında etkili şekilde kullanıldığı ilk muharebelerden biri olarak deniz tarihinde özel bir yere sahiptir.

Baskından önce: Karadeniz'de durum

Osmanlı Devleti, 4 Ekim 1853'te Rusya'ya savaş ilan ettikten sonra Kafkasya cephesindeki birliklerine asker ve malzeme taşımak için Karadeniz'i kullanmak zorundaydı. Bu amaçla bir filo, İstanbul'dan Karadeniz'in doğusuna doğru gönderildi. Filo, kötü hava koşulları nedeniyle Sinop limanına sığındı. Filoda firkateynler, korvetler ve birkaç nakliye gemisi bulunuyordu; ancak büyük kalyonlar, yani hat gemileri bu filoda yer almıyordu. Bu nedenle filonun ateş gücü, Rus hat gemilerinin karşısında oldukça sınırlıydı.

Rus Karadeniz donanması ise Sivastopol'deki üssünden hareketle Osmanlı gemilerini izliyordu. Amiral Nahimov, Osmanlı filosunun Sinop'ta bulunduğunu öğrenince takviye kuvvetler istedi. Kasım ayının sonunda Nahimov'un emrinde altı hat gemisi ve iki firkateyn toplandı. Osmanlı tarafı, Rus filosunun yakında olduğunu fark etmiş ve İstanbul'a haber göndermişti; ancak yardım zamanında ulaşmadı.

30 Kasım 1853: muharebe

30 Kasım sabahı Rus filosu iki kol hâlinde Sinop limanına girdi. Osmanlı gemileri ve kıyıdaki bataryalar ateş açtı; ancak Rus hat gemilerinin üstün ateş gücü kısa sürede belirleyici oldu. Patlayıcı mermilerin isabet ettiği Osmanlı gemilerinde yangınlar çıktı; bazı gemiler havaya uçtu, bazıları karaya oturdu. Çatışma, öğleden sonraya kadar sürdü. Osmanlı filosundan yalnızca Taif adlı buharlı gemi, Rus filosunun arasından sıyrılarak kaçmayı başardı ve İstanbul'a dönerek baskın haberini getirdi.

Filo komutanı Osman Paşa yaralı olarak esir düştü ve Rusya'ya götürüldü. Osmanlı tarafının kayıpları binleri buldu. Rus tarafında ise kayıplar çok daha azdı. Sinop şehrinin kıyı mahalleleri de bombardıman ve yangınlardan zarar gördü.

Avrupa'da yankılar

Sinop Baskını, Avrupa'da büyük bir tepkiyle karşılandı. Britanya basını, olayı "Sinop katliamı" olarak nitelendirdi. Oysa iki devlet savaş hâlindeydi ve askerî açıdan Rus filosunun bir düşman filosuna saldırması savaş hukukuna aykırı değildi. Tepkinin asıl sebebi, Britanya ve Fransa'nın Rusya'nın Karadeniz'de bu kadar üstün bir güç olmasından duyduğu kaygıydı. Baskından birkaç hafta sonra, Ocak 1854'te Britanya ve Fransa donanmaları Karadeniz'e girdi. Mart 1854'te ise iki devlet Rusya'ya resmen savaş ilan etti.

Sonuçlar ve dersler

Sinop Baskını, Osmanlı donanmasının Karadeniz'deki gücünü önemli ölçüde zayıflattı. Ancak baskın, Rusya için de beklenmeyen bir sonuç doğurdu: Britanya ve Fransa'nın savaşa girmesiyle Rus donanması, Sivastopol limanına çekilmek zorunda kaldı ve daha sonra müttefik donanmalarının girişini engellemek için gemilerinin bir kısmını liman ağzında batırdı. Osmanlı yönetimi ise savaştan sonra donanmasını yenilemeye girişti. Sultan Abdülaziz döneminde buharlı ve zırhlı gemilerden oluşan güçlü bir donanma kuruldu.

Sinop Baskını'ndan alınan bir başka ders, keşif ve haberleşmenin önemiydi. Osmanlı filosu, büyük Rus kuvvetinin yaklaştığını biliyordu; ancak İstanbul ile hızlı bir haberleşme imkânı yoktu. Savaş sırasında İstanbul'a ulaşan ilk telgraf hatları, bu eksikliğin giderilmesine yönelik adımlar arasındaydı.

Bir limanda değişen savaş

Sinop Baskını, tek bir günün bütün bir savaşın yönünü nasıl değiştirebileceğini gösteren çarpıcı bir örnektir. Birkaç saatlik bir deniz muharebesi, Osmanlı ile Rusya arasındaki bir savaşı Avrupa'nın büyük devletlerinin katıldığı bir koalisyon savaşına dönüştürdü. Askerî açıdan Rusya için açık bir zafer olan Sinop, siyasi açıdan Rusya'nın aleyhine sonuçlar doğurdu.

Sinop'u yalnızca bir kayıp olarak görmek, olayın önemini eksik anlatır. Bu baskın, ahşap gemiler çağının sonunu haber veren, deniz savaşlarında teknolojinin belirleyici olduğunu gösteren bir dönüm noktasıydı. Osmanlı denizcilerinin limanda, üstün bir kuvvet karşısında son ana kadar savaşmaları ise Sinop halkının ve denizcilik camiasının hafızasında saygıyla yaşamaya devam ediyor. Bugün Sinop'taki şehitlik, bu olayın hem bir yas hem de bir ders olarak hatırlandığını gösteren sessiz bir tanıktır.