Otlukbeli Savaşı (11 Ağustos 1473): II. Mehmed ile Uzun Hasan

Anadolu'nun iki gücü

Otlukbeli Savaşı (Başkent Savaşı olarak da anılır), Türkçe Vikipedi'ye göre 11 Ağustos 1473'te II. Mehmed komutasındaki Osmanlı ordusu ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın ordusu arasında, bugünkü Erzincan sınırları içindeki Otlukbeli mevkiinde yapılan meydan savaşıdır. Anadolu'nun iki büyük Türk-İslam devletini karşı karşıya getiren savaş Osmanlı zaferiyle sonuçlandı. Savaşın nedenleri arasında iki devletin Doğu Anadolu ve ticaret yolları üzerinde hâkimiyet kurma isteği, Trabzon İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından değişen dengeler ve Akkoyunluların Venedik Cumhuriyeti ile kurduğu ittifak ilişkileri yer alıyordu.

Eski bir rekabet

Türkçe Vikipedi'ye göre Osmanlı ve Akkoyunlu hanedanları arasındaki rekabet, Yıldırım Bayezid ve Akkoyunlu Kara Yülük Osman Bey dönemine kadar uzanıyordu: Osmanlılar Karakoyunlularla müttefikken Akkoyunlular Timur'u desteklemişti. Uzun Hasan 1458'de Trabzon İmparatoru IV. İoannis'in kızı Despina Hatun (Theodora) ile evlendi. Ardından yeğeni Murad'ı İstanbul'a göndererek Trabzon'un Osmanlı'ya ödediği verginin kaldırılmasını, Despina Hatun'a çeyiz olarak verildiğini öne sürdüğü Kayseri bölgesinin ve önceki hediyelerin kendisine verilmesini istedi. II. Mehmed, vergi meselesini bölgeye gelerek bizzat halledeceğini bildirdi.

1461 seferinde Osmanlı ordusu, Uzun Hasan'ın 1459'da aldığı Koyulhisar'ı geri aldı. Uzun Hasan annesi Sara Hatun'u padişaha göndererek anlaşma yaptı ve tarafsız kaldı; bunun ardından Trabzon alındı. 1466'dan sonra Osmanlı kuvvetleri Karamanoğullarını takibe başladı. Karamanoğlu kuvvetleri doğuya çekilirken Akkoyunlular sınırı geçti ve 1472'de Osmanlı birlikleriyle çatışmalar yaşandı.

Ordular ve taktikler

Türkçe Vikipedi'ye göre Uzun Hasan'ın ordusu Karamanoğullarından kalan birliklerle güçlendirilmiş, kalabalık ama düzensiz bir Türkmen ordusuydu; ana gücünü hafif süvariler ve mızraklı yayalar oluşturuyordu. Uzun Hasan, Osmanlı sipahilerini mızraklı yayalarla durdurmayı ve süvarileriyle kuşatmayı planlıyordu. Osmanlı ordusunda topçu ve tüfekli yeniçeriler bulunuyordu; II. Mehmed, İstanbul'un fethinde gücünü gösteren topların meydan savaşında da kullanılmasını istedi ve bu amaçla ilk kez hafif havan topları üretilerek doğu seferine götürüldü.

İki ordunun karşılaştığı arazi, bir akarsuyun yardığı engebeli bir vadiydi. Osmanlı beyleri geri çekilip ovaya inmeyi önerdiyse de padişah, düşman bu kadar yakındayken geri çekilmenin tehlikeli olacağını düşünerek savaşmaya karar verdi.

Fırat yenilgisi

Türkçe Vikipedi'ye göre asıl savaştan önce, Rumeli Beylerbeyi Has Murad Paşa, Uzun Hasan'ın oğlu Uğurlu Mehmed Bey'in kurduğu tuzağa düştü ve geri çekilirken Fırat Nehri'nde boğuldu. Bu yenilgi Osmanlı ordusunda büyük üzüntü yarattı; ancak asıl savaş birkaç gün sonra Tercan Ovası yakınlarında, Otlukbeli'nde yapıldı.

Savaş günü

Türkçe Vikipedi'ye göre öncü birlikler arasındaki çatışmada Davud Paşa Akkoyunlu öncülerini yendi. Akkoyunlu sağ kanat komutanı Zeynel Mirza'nın Davud Paşa'ya saldırması üzerine Osmanlı sol kanadını yöneten Karaman valisi Şehzade Mustafa harekete geçti; Akkoyunlu sağ kanadını bozguna uğrattı ve Zeynel Mirza öldürüldü. Osmanlı sağ kanadını yöneten Amasya valisi Şehzade Bayezid (sonradan II. Bayezid) ise önce Uğurlu Mehmed Bey'i savaş alanından çekilmeye zorladı, ardından Akkoyunlu sol kanadını bozarak komutanı Mehmed Bakır'ı esir aldı. İki şehzadenin saldırılarına dayanamayan Uzun Hasan savaş alanından çekildi. Osmanlı topçusu ve yeniçerilerin tüfek ateşi, Akkoyunlu süvarilerine karşı üstünlük sağladı.

Savaştan sonra

Türkçe Vikipedi'ye göre Osmanlı beyleri düşmanın takip edilmesini önerdiyse de II. Mehmed, arazinin pusuya elverişli olması nedeniyle ileri gitmedi. Ertesi yıl çatışmalar sürdü; ancak Akkoyunlular için çöküş dönemi başladı. Uzun Hasan 1478'de öldü ve Akkoyunlu Devleti, iç çekişmelerle zayıflayarak 1501'de Safevî hükümdarı Şah İsmail karşısında çöktü. Osmanlılar ise Karaman meselesini çözdü ve Doğu Anadolu'daki etkisini artırdı. Savaş, birçok tarihçiye göre XV. yüzyılın en büyük meydan savaşlarından biriydi.

Uzun vadeli sonuçlar

Otlukbeli zaferi, II. Mehmed'e kuzeydeki hedeflere yönelme imkânı verdi: 1475'te Kırım'daki Ceneviz kolonileri alındı ve Kırım Hanlığı Osmanlı himayesine girdi. Venedik'in doğudaki müttefiki ortadan kalktığı için 1479'da Osmanlı-Venedik barışı imzalandı. Akkoyunluların çöküşünden doğan Safevî Devleti ise XVI. yüzyılda Osmanlı'nın doğudaki en büyük rakibi hâline geldi ve bu rekabet 1514 Çaldıran Savaşı'na kadar uzandı. Savaşta yetenek gösteren Şehzade Bayezid, 1481'de babasının yerine padişah oldu.

Kaynaklar hakkında

Konu, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Otlukbeli Savaşı maddesi, Türkçe Vikipedi'nin Otlukbeli Muharebesi maddesi ve İngilizce Wikipedia'nın Battle of Otlukbeli maddesine dayanır. Venedik raporlarının ve Türk kaynaklarının farklı bakış açıları ve tarih farkları dikkat kutusunda belirtilmiştir.